← Предыдущий раздел: Согласование (Syntaxis convenientiae) | Оглавление | Следующий раздел: Определения места, пространства и времени →
Падежи (Syntaxis casuum)
Практическая часть | Теоретическая часть
Двойной именительный падеж ( 428-430)
590 ( 429)
1. Ex infestis hostibus plerumque socii fidēles, interdum etiam cives fiunt (Liv. 40. 46, 11).
2. Blanditiā, non imperio fit dulcis Venus (Syr. 66).
3. Durum, sed levius fit patientiā,
Quicquid corrigĕre est nefas (Hor. Od. 1, 24, 19).
4. Omne malum nascens facile opprimitur, inveterātum fit plerumque robustius (Cic. Phil. 5. 11, 31).
5. Sepulchra sanctiora fiunt vetustāte (Cic. Phil. 9, 6, 14).
6. Calvus repente factus est (Phaedr. 2. 2, 9).
7. Illă (=vestimenta) lapideă factă sunt (Petron. 62).
8. Romūlus post mortem Quirīnus factus est (Lact. Inst. 1, 21 = p. 53 Gersdorf).
9. Lenior et melior fis. accedente senectā (Hor. Ep. 2, 2, 211).
10. Nemo ignaviā immortalis factus est (Sall. Jug. 85. 49).
11. Servus, quum manumittitur. fit libertinus (Quint. 7, 3, 27).
12. Si Fortună volet. fies de rhetōre consul.
Si volet haec eādem, fies de consŭle rhetor (Juv. 7, 197).
591 ( 429A)
1. Timoleon Corinthius. Sine dubio magnus omnium judicio hic vir exstitit (Nep. 20, 1, 1).
2. Clearchus ex defensore senatoriae causae repente patrōnus plebis evāsit (Justin. 16, 4, 10).
3. T. Albucius perfectus Epicurēus evasĕrat (Cic. Brut. 35, 131).
4. Superioris anni munitiones intĕgrae manebant (Caes. B. G. 6, 32. 5).
5. Persae mortuos cerā circumlitos condunt, ut quam maxime permaneant diuturna corpora (Cic. Tusc. 1 45. 108).
6. Sum felix, felixque manebo (Ov. Met. 2, 144).
7. Qui natus est infēlix, non vitam modo
Tristem decurrit, verum post obitum quoque
Persequitur illum dură fati miseriă (Phaedr. 4, 1, 1).
8. Nemo nascitur artĭfex (Acolastus, 439).
9. Aequat omnes cinis: impăres nascĭmur, pares morĭmur (Sen. Ep. 91, 16).
10. Labor mĭlĭtiae assiduā frugalitatis consuetudĭne facilior evādit (Justin.).
592 ( 429A)
1. Silentium videtur confessio (Sen. Contr. 10, 2, 6 = p. 478, 16).
2. Clarae mortes, pro patria oppetitae, beātae videri solent (Cic. Tusc. 1, 48. 116).
3. Suă cuique sponsă videtur pulcherrimă (Erasm. 2, 95).
4. Quid potest esse sole majus? Quantŭlus nobis videtur! mihi quidem quasi pedālis (Cic. Acad. 2, 26, 82).
5. Vile est, quod licet. Quod quaeritur, optimum videtur (Petrōn. 93).
6. Mihi videtur acerbă semper et immatūră mors eorum, qui immortāle aliquid parant (Plin. Ep. 5, 5, 4).
7. Plenă omnibus desperationis videbatur oratio (Curt. 5, 1, 7).
8. Te sine, - vae misĕro! - mihi lilia nigră videntur (Calpurn. [Nemesian.] Ecl. 2, 44, Baehrens).
593 ( 429A, B, b)
1. Doloris omnis privatio recte nominata est voluptas (Cic. Fin. 1, 11, 37).
2. Desertor dicitur miles, qui injussu ducis ac sine commeātu signa desĕrit (Forcellini in v. desertor).
3. Juppĭter a poëtis pater divumque (=divorumque) hominumque dicitur (Cic. N. D. 2, 25. 64).
4. Parsimoniă non sine causa dicta est magnum vectīgal (Erasm. 1, 156).
5. Qui ignōtos laedit, latro appellatur; qui - amīcos, paulo minus, quam parricīdă (Petrōn. 107).
6. Phoebĭdas Lacedaemonius arcem Thebarum, quae Cadmēă nominatur, occupavit (Nep. 16, 1, 2).
7. Socrătes parens philosophiae jure dici potest (Cic. Fin. 2, 1, 1).
8. Syllăbă longă, brevi subjectā, vocatur iambus (Hor. A. P. 251).
9. Titus Antonīnus propter clementiam Pius dictus est (Eutrop. 8, 8.).
10. Tempus actionis opportunum Latine appellatur 'occasio' (Cic. Off. 1, 40, 142).
11. Qui erant cum Aristotĕle, Peripatetĭci dicti sunt, quia disputabant inambulantes in Lycio (Cic. Acad. 1, 4, 17).
12. Apud Lacedaemonios ii, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur senes (Cic. Sen. 6, 19).
13. Quae apud alios iracundiă dicitur, eă in imperio superbiă atque crudelitas appellatur (Sall. Cat. 51, 14).
14. Ejus pater ab senatu nostro amicus erat appellatus (Caes. B. G. 7, 31, 5).
15. Est genus quoddam hominum, quod Hīlōtae vocatur (Nep. 4, 3, 6).
16. Fortună dicitur caecă (Cic. Phil. 13, 5, 10).
17. Ante obĭtum nemo debet dici beatus (Ov. Met. 3, 135).
18. Jason exercitum fortissimorum virorum, qui Argonautae cognominati sunt, comparavit (Justin. 42, 2, 11).
594 ( 429B, b)
1. Qui horum quid acerbissime crudelissimeque fecerat, is et vir et civis optimus habebatur (Caes. B. C. 3, 32. 3).
2. Deus immortālis haberi
Dum cupit Empedŏcles, ardentem frĭgidus Aetnam
Insiluit (Hor. A. P. 464).
3. Dalmătae semper habĭti sunt bellicōsi (Cic. Fam. 5, 11, 2).
4. Est hostis, a senatu nondum verbo appellatus, sed re jam judicatus Antonius (Cic. Phil. 4, 1, 1).
5. Scimus, musicĕn nostris moribus abesse a principis persōnā, saltare vero etiam in vitiis poni: quae omnia apud Graecos et grată et laude dignă ducuntur (Nep. 15, 1, 2).
6. Agesilāus sic in Asia versatus est, ut omnium opinione victor duceretur (Nep. 17, 3, 6).
7. Ex opinione hominum illă insŭlă (=Delus) eorum (=Apollĭnis Dianaeque) sacră putatur (Cic. Verr. 1 18 48).
8. Divinatio est earum rerum, quae fortuītae putantur, praedictio atque praesensio (Cic. Div. 1, 5, 9).
9. Eă femină matronarum castissimă putabatur (Cic. Har. 13, 27).
10. Primi cives Romani, consuetudine proeliorum, latrones ac semibarbări putabantur (Eutrop. 1, 3).
11. Qui rempublicam defendit, is vir vere putandus est (Cic. Mil. 30, 82).
12. Omni in re consensio omnium gentium lex naturae putandă est (Cic. Tusc. 1, 13, 30).
13. Apud nos (=Romanos) mercennarii scribae existimantur (Nep. 18, 1, 5).
14. Thucydĭdes nunquam est numeratus orator (Cic. Or. 9, 31).
15. Cicĕro perpetuo omnium aetātum consensu inter Romanos scriptores eloquentiae laude numeratur primus (Mureti or. 6 = v. 2, p. 52).
16. Audaciă pro muro habetur (Sall. Cat. 58, 17).
595 ( 429B, c)
1. Cunctis populi suffragiis rex est creatus L. Tarquinius (Cic. Rep. 2, 20, 35).
2. Consules creantur Julius Caesar et P. Servilius (Caes. B. C. 3, 1, 1).
3. Sex. Tarquinius dux belli legitur (Liv. 1, 54, 2).
4. Ille propter eloquentiam legatus a suis civibus electus est (Cic. Verr. 2, 64, 156).
5. Servius tanto consensu, quanto haud quisquam alius ante, rex est declaratus (Liv. 1, 46, 1).
6. Consules declarantur M. Tullius et C. Antonius (Sall. Cat. 24, 1).
7. Clodius tribūnus plebis est designatus (Cic. Ēp. ad Brut. 1, 1, 1).
8. Cyrus puer rex inter ludentes sorte delectus (est) (Justin. 1, 5, 2).
9. Consul omnibus centuriis P. Sullă renuntiatus est (Cic. Sulla 32, 91).
10. Censōres Romae senatum legerunt; princeps in senatu lectus (est) P. Scipio Africanus (Liv. 38, 28, 1).
11. Senatūs consultum acceptum est, ut comitiis curiātis revocatus de exsilio jussu populi, Camillus dictator diceretur (Liv. 5, 46, 10).
596 ( 429B, d)
1. His adjūtor contra patriam inventus est nemo (Cic. Lael. 12, 42).
2. Facilius in timōre benigni, quam in victoria grati reperiuntur (Cic. Ep. ad Brut. 1, 15, 8).
3. Trophonius et Agamēdes mortui sunt reperti (Cic. Tusc. 1, 47, 114).
4. Volo te, quum fortissimus vir cognĭtus sis, etiam clementissimum existimari (Cic. Fam. 11, 22, 1).
5. Hoc imperium crudēle, cetĕrum prope necessarium cognĭtum ipso eventu est (Liv. 21, 14, 3).
6. De amicitia alio libro dictum est, qui inscribitur 'Laelius' (Cic. Off. 2, 9, 31).
7. Quam copiōse ab eo (=a Xenophonte) agricultūră laudatur in eo libro, qui 'Oeconomĭcus' inscribitur! (Cic. Sen. 17, 50).
Винительный падеж. Accusativus ( 431-449)
597 ( 430)
1. Et sĕdĕo dūrās janĭtor antĕ fŏres (Tib. 1, 1, 56).
2. Mortem venientem nemo hilăris excĭpit, nisi qui se ad illam diu composuerunt (Sen. Ep. 30, 12).
3. Soli hoc contingit sapienti, ut nihil faciat invītus, nihil dolens, nihil coactus (Cic. Parad. 5, 1. 34).
4. Vivite felices, moneo, mors omnibus instat (Anth. 1368 M.).
5. Nilus turbulentus fluit.
6. Quicquid non adiit Nilus, sterĭle ac squalĭdum jacet.
7. Quis me Thebis alter vivit miserior? (Pl. Amph. 1046).
8. Collēgă Corvo de plebe M. Popillius Laenas datus est (Liv. 7, 26. 13).
9. Virtūtum amicitia adjūtrix a natura dată est, non vitiorum comes (Cic. Lael. 22, 83).
598 ( 433a)
1. Optat ĕphippia bōs pĭgĕr, optat arare căballus (Hor. Ep. 1 14. 43).
2. Centum ora et centum linguas mihi opto (Klotz, Ridicula litteraria, p. 11).
3. Non vivunt contra naturam, qui hiĕme concupiscunt rosam? (Sen. Ep. 122, 8).
4. Objurgat Epicūrus non minus eos, qui mortém concupiscunt quam eos, qui timent (Sen. Ep. 24, 22).
5. Pecuniam nemo sapiens concupīvit (Sall. Cat. 11, 3).
6. Aliēnum noli concipiscĕre (Dion. Cato. Sent. 54).
7. Romae rūs optas, absentem rustĭcus urbem
Tollis ăd astra (Hor. Sat. 2, 7, 28).
8. Mortem optare mālum, timēre - pejus (Auson. Sap. Periander 3).
9. Quam misĕrum est mortem cupĕre nec posse emŏri! (Syr. 547).
10. Malo invidiam, quam misericordiam (Bind. 1776).
11. Malim equidem indisertam prudentiam, quam stultitiam loquācem (Cic. De or. 3, 35, 142).
12. Panem et aquam natură desidĕrat (Sen. Ep. 25, 4).
13. In pace bellum quaerĭtas, in bello pacem desidĕras (Auct. ad Herenn. 4, 15, 21).
599 ( 433a)
1. Aquam a pumĭce postŭlas (Pl. Persa 1, 1, 41-41).
2. Mortem sapientes nunquam invīti, fortes saepe etiam libenter oppetiverunt (Cic. Cat. 4, 4, 7).
3. Amittit mĕrĭto proprium, qui aliēnum appĕtit (Phaedr. 1, 4, 1).
4. Certă amittĭmus, dum incertă petĭmus (Pl. Pseud. 685).
5. Doloris medicīnam a philosophia peto (Cic. Acad. 1, 3, 11).
6. Impŭdens est, qui pro beneficio non gratiam, verum mercēdem postŭlat (Cic. Inv. 2, 39, 115).
7. Non debebam ego abs te has littĕras poscĕre (Cic. Verr. 4, 16, 36).
8. Nunquam ego sanguĭnem expetīvi tuum (Cic. Pis. 41, 99).
600 ( 433a)
1. Nihil est virtute amabilius; quam qui adeptus erit, ubicunque erit gentium, a nobis diligētur (Cic. N. D. 1, 44, 121).
2. Lentŭlus summos honores a populo Romano adeptus est (Cic. Cluent. 42, 118).
3. Nemo, qui fortitudinis gloriam consecutus est insidiis et malitiā, laudem est adeptus (Cic. Off. 1, 119, 62).
4. Ignoranti, quem portum petat, nullus suus ventus est (Sen. Ep. 71, 3).
5. Senectūtem ut adipiscantur, omnes optant, eandem accūsant adeptam (Cic. Sen. 2, 4).
6. A te non liberationem culpae, sed errati veniam impetraverunt (Cic. Lig. 1, 1).
7. Demetrio Dolabellă rogatu meo civitatem a Cáesăre impetravit (Cic. Fam. 13, 36, 1).
8. Semper statui, neminem sapientiae laudem et eloquentiae sine summo studio et labore et doctrina consĕqui posse (Cic. De or. 2, 89, 363).
9. Hostes, hanc adepti victoriam, in perpetuum se fore victores, confidebant (Caes. B. G. 5, 39, 4).
601 ( 433a)
1. Valde tuas littĕras nunc exspecto (Cic. Att. 9, 18, 4)
2. Quintum fratrem cotidie exspectamus (Cic. Att. 1, 5, 8).
3. Sed omnes ună manet nox (Hor. Od. 1, 28, 15).
4. Fata mănent omnes, omnes exspectat avārus
Portĭtor (Consolatio ad Liviam 357).
602 ( 433a)
1. Magistrum metue (Dion. Cato, Sent. 11),
2. Semper plus metuit animus ignōtum malum (Syr. 644).
3. Multos timere debet, quem multi timent (Syr. 372).
4. Mortem me timuisse, dicis (Cic. Planc. 37, 90).
5. Legem nocens veretur (Syr. 332).
6. Tranquillas etiam naufrăgus horret aquas (Ov. Pont. 2, 7, 8).
7. Cave canem (Petron. 29).
8. Multi famam, conscientiam pauci verentur (Plin. Ep. 3, 20, 8).
9. Umbram suam metuit (Qu. Cic. De petit. cons. 2, 9).
10. Cautus ĕnim metuit fovĕam lupus (Hor. Ep. 1, 16, 50).
11. Neminem metuit innŏcens (Bind. 2035).
12. Fortună fortes metuit, ignāvos premit (Sen. Med. 159).
13. Cuncta timemus amantes (Ov. Met. 7, 719).
14. Non lupos cervi metuunt rapāces (Sen. Oed. 149).
15. Timeo Dănăos, et dona ferentes (V. Aen. 2, 49).
16. Amor timere neminem verus potest (Sen. Med. 416).
17. Membra reformidant mollem quoque sauciă tactum (Ov. Pont. 2, 7, 13).
18. Non metuit mortem, qui scit contemnĕre vitam (Dion. Cato 3, 25).
19. Qui metuit calamitatem, rarius accĭpit (Syr. 546).
20. Qui timet amicum, amicus ut timeat, docet (Syr. 567).
21. Ingrāti animi crimen horreo (Cic. Att. 9, 2a, 2).
22. Graeciă eā tempestate, intestīno fessă bello, jam Macedŏnum opes horrebat (Liv. 7, 26, 15).
23. Quis potest, mortem aut dolorem metuens, quorum altĕrum saepe adest, altĕrum semper impendet, esse non miser? (Cic. Tusc. 5, 6, 15).
24. Num irātum timemus Jovem? (Cic. Off. 3, 28, 102).
603 ( 433a)
1. Scriptorum chorus omnis amat nĕmŭs et fugit urbem (Hor. Ep. 2, 2, 77).
2. Multa scelera legem et vindĭcem effugiunt (Sen. Ep. 97, 16).
3. Dum vītant stulti vĭtia, in contraria currunt (Hor. Sat. 1, 2, 24).
4. Heu, fŭge crūdeles terras, fuge litus avārum (V. Aen. 3, 44).
5. Effŭgĕre cupiditatem regnum est vincĕre (Syr. 178).
6. Themistŏcles non effūgit civium suorum invidiam (Nep. 2, 8, 1).
7. Incĭdis in Scyllam, cupiens vītare Charybdim (Gualterus de Castelliones=King 1058).
8. Carmina mortifero tua sunt suffusă venēno,
Et sunt carminibus pectora nigra măgis.
Nemo tuos fūgit, non vir, non femină, dentes,
Haud puer, haud aetas undĭque tută senis (Seneca, p. 386 Nisard).
604 ( 433a)
1. Noli me tangĕre.
2. Amor etiam deos tangit (Petron. 83).
3. Digĭto se caelum putant attingĕre (Cic. Att. 2, 1, 7)
605 ( 433b)
1. Fortes fortunam adjuvare, ajebant (Liv. 34, 37, 4).
2. Audentem forsque Venusque juvant (Ov. A. A. 1, 608).
3. Fors juvat audentes, prisci sententiă vatis (Claudian. Epist. 3 (42). 9).
4. Audentes fortuna juvat (V. Aen. 10, 284).
5. Tempus
Et minuit luctus maestaque corda juvat (Ov. Tr. 4, 6, 16).
6. Di te omnes adjŭvant (Pl. Capt. 859).
7. Diversos diversa jŭvant: non omnibus annis
Omnia conveniunt (Maximianus, Eleg. 1, 103-Poëtae lat. min., v. 5, p. 321).
8. Senatūs est officium - consilio civitatem juvare (Auct. ad Herenn. 4, 35, 47).
9. Nunquam Agesilāus destitit patriam juvare (Nep. 17, 7, 1).
10. Atticus adolescentem Marium, hostem judicatum, juvit opibus suis (Nep. 25, 2, 2).
11. Vos quoque in ea re consilio me adjuvate (Liv. 34, 17, 9).
12. Patavīni pecuniā, militibus et, quod maxime deĕrat, armis nostros duces adjuverunt (Cic. Phil. 12, 4, 10).
13. Dici non potest, quam sim hesternā disputatione tuā delectatus vel potius adjūtus (Cic. Tusc. 2, 4, 10.)
14. Dei neque possunt nos juvare nec volunt (Cic. N. D. 1. 2, 3).
15. Ex littĕris Q. Caepionis Bruti intellectum est, Q. Hortensii opĕra et virtute vehementer rempublicam adjutam (esse) (Cic. Phil. 10, 11, 26).
606 ( 433b)
1. Senatores, omissā dignitatis libertatisque memoria, plebem adulari (=adulabantur) (Liv. 23, 4, 2).
2. Horrentem, trementem, adulantem omnes videre te, volui: vidi (Cic. Pis. 41, 99).
3. Pythagŏram juvĕnum, aemulantium studiă, coetūs habuisse, constat (Liv. 1, 18, 2).
607 ( 433b)
1. An non pulchrum est imitari naturam? (Erasm. 1, 268).
2. Qui dat beneficia, deos imitatur; qui repĕtit, - feneratores (Sen. Benef. 3, 15).
3. Inops, potentem dum vult imitari, perit (Phaedr. 1, 26, 12).
4. Potest veritatem casus imitari (Cic. Div. 2, 21, 49).
5. Nunquam perfecte veritatem casus imitatur (Cic. Div. 1, 13, 23).
6. Agrippină turdum habuit, imitantem sermones hominum (Plin. N. H. 10, 120).
7. Cernendă sunt diligenter, ne fallant eă nos vitia, quae virtutem videntur imitari (Cic. Part. 23, 81).
8. Noli imitari malos medicos, qui in alienis morbis profitentur tenēre se medicinae scientiam, ipsi se curare non possunt (Cic. Fam. 4, 5, 5).
9. Diffĭcĭle est imĭtari gaudia falsă,
Difficile est tristi fingĕre mente jŏcum (Tib. 3, 6, 23).
608 ( 433b)
1. Iră impĕdit animi judicium (Bind. 1567).
2. Nulla lassitudo impedire officium et fidem debet (Cic. Fam. 12, 25a, 6).
3. Non tam me impediunt, quam adjŭvant (Cic. Verr. act. prima, 6, 15).
4. Stultitiā suā impedītus est (Cic. Rab. Post. 9, 24).
5. Si corporis gravioribus morbis vitae jucundĭtas impedītur, quanto magis animi morbis (eam) impedīri necesse est (Cic. Fin. 1, 18, 59).
609 ( 433b)
1. Admiratus sum brevitatem epistŏlae tuae (Cic. Att. 7, 9).
2. Magnitudĭnem animi tui semper sum admiratus semperque amavi (Cic. Fam. 1, 7).
3. Sum ex iis, qui mirantur antiquos, non tamen, ut quidam, temporum nostrorum ingeniă despicio (Plin. Ep. 6, 21, 1).
4. Saepe nimiam tuam modestiam miratus sum (Klotz, Ridicula litteraria, p. 24).
5. Eloquentiam tuam et multo magis virtutem et diligentiam admiror (Cic. De or. 2, 89, 363).
6. Denĭque non omnes eădem mirantur amantque (Hor. Ep. 2, 2, 58).
610 ( 433b)
1. Litteras didicisti (Pl. Truc. 735).
2. Nec didicēre artem ullam (Pl. Rud. 291).
3. Etiam sine magistro vitia discuntur (Sen. Nat. quaest. 3, 30, 8).
611 ( 433c)
1. Fata rĕgunt homines (Juv. 9, 30).
2. Censōres mores populi regunt (Cic. Leg. 3, 3. 7).
3. Nonne matrōnae est administrare rem domestĭcam, erudīre libĕros? (Erasm. 1, 271).
4. Graecorum totae respublicae sedentis contionis temeritāte administrantur (Cic. Flacc. 7, 16).
5. Gentes facilius est barbăras regĕre, quam animum suum continere (Sen. Benef. 5, 7, 5).
6. Aurīgă Darēi, qui, ante ipsum sedens, equos regebat, hastā transfixus est (Curt. 4, 15, 28).
7. Animum rege, qui, nisi pāret,
Impĕrat (Hor. Ēp. 1, 2, 62).
612 ( 433c)
1. Quidquamne bonum est, quod non eum, qui id possĭdet, meliorem facit? (Cic. Parad. 1, 3, 14).
2. Qui virtute praedĭti sunt, soli possĭdent res et fructuōsas et sempiternas (Cic. Parad. 6, 3, 52).
3. Praedia mea tu possĭdes (Cic. Amer. 50, 145).
4. Non est ausus meam domum possīdĕre (Cic. Dom. 41, 107).
5. Scaurus nonnullam habebat invidiam, quod Phrygiōnis Pompei, locupletis hominis, bonă sine testamento possedĕrat (Cic. De or. 2, 70. 283).
6. Pecuniam in loco neglegĕre maximum interdum est lucrum (Ter. Ad. 216).
7. Imperator Augustus somnia neque suă, neque aliēnă de se neglegebat (Suet. Aug. 91, 1).
8. Qui genus jactat suum. aliēnă laudat (Sen. H. F. 341).
9. Nunc tantum significandum putavi, ut potius amorem tibi ostendĕrem meum, quam ostentarem prudentiam (Cic. Fam. 10, 3, 4).
613 ( 433d)
1. Judicis est semper in causis verum sequi (Cic. Off. 2, 14. 51).
2. Pudorem rubor, terrōrem pallor et tremor et dentium crepĭtus consequĭtur (Cic. Tusc. 4, 8, 19).
3. Crescentem sĕquitur cură pecuniam (Hor. Od. 3, 16, 17).
4. Dispăres mores disparia studia sequuntur (Cic. Lael. 20, 74).
5. Gloriă fugientes magis sequitur (Sen. Benef. 5, 1, 4).
6. Praeterită veneratione prosequimur (Vell. 2, 92).
7. Fere sequuntur beneficia non reposcentem (Sen. Benef. 5, 1, 4).
8. Aestatem autumnus sequĭtur, post acer hiems it (Ennius=Diehl p. 28).
9. Duos qui sequitur lepŏres, neutrum capit (Riley 94).
10. Apes regem suum sequuntur, quocunque it (Varro R. R. 3, 16, 8).
11. Fortuna, ut saepe alias, virtutem est secuta (Liv. 4, 37, 7).
12. Reliquimus omnia et secuti sumus te (Macrob. 10, 28).
13. Malus miles est, qui imperatorem gemens sequitur (Sen. Ep. 107, 9).
14. Non potest in eo esse sucus diuturnus, quod nimis celeriter est maturitatem assecutum (Cic. De or. 2, 21, 88).
15. A. Multi illum (=divitem) comitantur. - B. Mēl muscae comitantur, cadavera lupi, frumenta formīcae: praedam sequitur ista turba, non hominem (Sen. Rem. 10, 4).
16. Error honestus est magnos duces (=oratores) sequentibus (Quint. 1, 6, 2).
17. Parvus Iulus
Implicuit sequiturque patrem non passibus aequis (V. Aen. 2, 724).
18. Quemadmodum senectus adulescentiam sequitur, ita mors senectutem (Sen. Ep. 30, 10).
19. Sequĕre nunc me in campum (Cic. Att. 4, 15, 7).
20. Qui bene fēcērunt, illos suă facta sequentur;
Qui male fecerunt, facta sequentur eos (Owen=Broeder p. 95).
21. Non modo aeternam, sed ne diuturnam quidem gloriam assĕqui possumus (Cic. Rep. 6, 21, 23).
614 ( 433d)
1. Muri altitudinem acervi armorum adaequabant (Caes. B. G. 2, 32, 4).
2. Hannibălis virtutes ingentia vitia aequabant (Liv. 21, 4, 9).
3. Equĭtem velocissimi pedĭtes cursu aequare poterant (Liv. 31, 36, 8).
4. Exercitus virtutem aequavit ducis (Liv. 10, 19, 18).
5. Flumĭnis altitūdo primo summa equorum pectora, mox, ubi in medium alveum ventum est, cervīces quoque aequabat (Curt. 4, 9, 15).
6. Romanus passim publică privatăque omnia tecta aequat solo (Liv. 1, 29, 6).
7. Ut mors, sic somnus mĭsĕros felicibus aequat (Bell. p. 172).
615 ( 433d)
1. Epicurēi contendunt, deos nihil mortalia curare (Acolastus 713).
2. Magnă di curant, parvă neglĕgunt (Cic. N. D. 2, 66, 167).
3. Valetudĭnem tuam cura diligenter (Cic. Fam. 16, 10).
4. Cur eam rem tam studiose curas, quae multas tibi dabit curas? (Ad Herenn. 4, 14, 21).
5. Multos caecus amor cōgit secrētă fatēri (Anth. 535 M).
6. Quod te in republica libĕrum esse gloriatus es, id ego et fateor et laetor (Cic. Planc. 37, 91).
7. Ună salus victis: nullam spērare salūtem (V. Aen. 2, 354).
8. Despērans victoriam, coepi suadēre pacem, cujus fueram semper auctor (Cic. Fam. 7, 3, 2).
9. Eo labor impendi solet, unde emolumentum atque honos speratur (Liv. 4, 35, 7).
616 ( 433e)
1. Credĕre nil vĭtium est; vitium est quŏque credĕre cunctă (Bind. 604).
2. Vitium est omnia credere, vitium nihil credere (Sen. Mor. 77).
3. Bonos nunquam honestus sermo deficiet (Quint. 12, 1, 30).
4. Quam multă te deficiant, vides (Cic. Caecil. 16, 52).
5. Nostros vires lassitudĭne deficiebant (Caes. B. C. 2, 41, 7).
6. Eporedŏrix Aeduus Caesărem orat, ne patiatur, civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficĕre (Caes. B. G. 7, 39, 3).
7. Defecerat a rege Tissaphernes (Nep. 9, 3, 1).
617 ( 433e)
1. De officio num quis haruspĭcem consŭlit, quem ad modum sit cum parentibus, cum fratribus, cum amicis vivendum? (Cic. Div. 2, 4, 11).
2. Nunc ego, judices, jam vos consulo, quid mihi faciendum putetis (Cic. Verr. act. 1, 11, 32).
3. Consuli quidem te a Caesăre scribis; sed ego tibi ab illo consuli mallem (Cic. Fam. 7, 11, 2).
618 ( 433e)
1. Alteri alteros vincere quovis modo et victos acerbius ulcisci volunt (Sall. Jug. 42, 4).
2. Ulciscamur eos, qui nocere nobis conati sunt (Cic. Off. 2, 5, 18).
3. Reipublicae inimicos ulcisci saepius non est reprehendendum (Cic. Off. 2, 14, 50).
4. Servius Tullius Etruscorum injurias bello est ultus (Cic. Rep. 2, 21, 38).
5. Caesar non solum publicas, sed etiam privatas injurias ultus est (Caes. B. G. 1, 12, 7).
6. Ultus est hujus victoriae crudelitatem postea Sulla (Cic. Cat. 3, 10, 24).
7. Poëtae nobis tradiderunt, nonnullos patris ulciscendi causā supplicium de matre sumpsisse (Cic. Amer. 24, 66).
8. Caesos ulciscere fratres (Ov. Met. 12, 603).
9. Nunc patimur longae pācis mala. Saevior armis
Luxŭria incūbuit, victumque ulciscĭtur orbem.
Nullum crimen abest facĭnusque libidinis, ex quo
Paupertas Romana perit (=periit) (Juv. 6, 292).
619 ( 434, 1)
1. Meă mater, tui me misĕret. mei piget (Ennius-Diehl p. 34).
2. Miseret te aliorum: tui nec miseret nec pudet (Pl. Trin. 2, 4, 30-431).
3. An non te piget tam acerbae sortis? (Acolastus, 387).
4. Quam me pudet nequitiae tuae, cujus te ipsum non pudet (Cic. Phil. 2, 30. 76).
5. Lapidĕo sunt corde multi, quos non miseret neminis (Ennius-Diehl p. 37).
6. Quem Romanorum pudet uxorem ducere in convivium? Quod multo fit aliter in Graecia (Nep. Praef. 6).
620 ( 434, 2)
1. Puerum ingenŭum decent ingenui mores (Erasm. 1, 35).
2. Plus audire, quam loqui militem decet (Amm. Marc. 21, 5. 2).
3. Nullum clementiă ex omnibus magis, quam regem aut princĭpem decet (Sen. Clem. 1, 3. 3).
4. Praetōrem decet non solum manūs, sed etiam oculos abstinentes habere (Cic. Off. 1. 40, 144).
5. Senem sevērum semper esse condĕcet (Carmina lat. epigraphica, ? 34).
6. Aliud alios decet (Quint. 11, 3, 177).
7. Secundas fortunas decent superbiae (Pl. Stich. 300).
8. Praeferre pătriam libĕris regem decet (Sen. Tro. 341).
9. Zenōnis sententiă est, sapientem nullīus rei paenitēre, nullā in re falli, sententiam mutare nunquam (Zeno apud Cic. Mur. 29 61).
10. Ut corporum, sic et animorum non eaedem exercitationes omnem aetatem decent (Mureti Orat. 16=v. 2, p. [нечитаемо]).
11. Quid deceat vos, non quantum liceat vobis, spectare debetis (Cic. Rab. Post. 5, 11).
621 ( 434, 2)
1. Omnes fontes aestāte, quam hiĕme, gelidiores esse quem fallit? (Plin. N. H. 2, 102 (105). 233).
2. Non me fŭgit, quam sit acerbum. parentum scelera filiorum poenis lui (Cic. Ep. ad Brut. 1, 12, 2).
3. Non me praetĕrit, usum et esse et haberi optimum dicendi magistrum (Plin. Ep. 6, 29, 4).
4. Non me praetĕrit, milites, omnium, quae Asiam incŏlunt, gentium Gallos famā belli praestare (Liv. 38, 17, 2).
5. Nihil te fugĕre potuit (Cic. Fam. 10. 3. 3).
6. Nescio quo pacto, vel magis homines juvat gloriă lată, quam magnă (Plin. Ep. 4, 12, 7).
622 ( 435)
1. Juppĭter ex alto perjūria rīdet amantum (Ov. A. A. 1, 633).
2. Misĕrum noli irridēre (Dion. Cato, Sent. 43).
3. Nihil tam irrīdet Epicūrus, quam praedictionem rerum futurarum (Cic. N. D. 2, 65, 162).
4. Zeuxis erat pictor, quem flebat dura Phry̆gum gens1 (Gesneri Chrestom. Plin., p. 974).
5. Conquĕri fortunam adversam, non lamentari decet (Pacuvius apud Cic. Tusc. 2, 21, 50=Diehl p. 84).
6. Quis bonus non luget mortem Trebonii, quis non dolet interĭtum talis et civis et viri? (Cic. Phil. 12, 10, 25).
7. Belli diuturnitatem, et vastatos agros circa Urbem, et prope quotannis caesos exercitūs querebantur (Liv. 26, 26, 10).
8. Non desĭnis, Messalla, vetĕra tantum et antiquă mirari, nostrorum autem temporum studia irridēre atque contemnĕre (Tac. Dial. 15).
623 ( 436a)
1. Equĭtes Pompei aciem nostram circumire coeperunt (Caes. B. C. 3, 93. 4).
2. Hadriānus orbem Romanum circumiit (Eutrop. 8, 7).
3. Saguntum vestri (=Carthaginiensium) circumsĕdet exercitūs; mox Carthagĭnem circumsedebunt Romanae legiones (Liv. 21, 10, 5).
4. Florentes amicorum turba circumsĕdet; circa eversos ingens solitūdo est (Sen. Ep. 9, 9).
5. Triginta tyranni Socrătem circumstetērunt nec potuerunt animum ejus infringere (Sen. Ep. 28, 8).
6. Spartam Eurōtas amnis circumflŭit (Sen. Suas. 2, 5).
7. Multă senem circumveniunt incommŏda (Hor. A. P. 169).
8. Timothĕus, circumvĕhens Peloponnēsum, classem Lacedaemoniorum fugavit (Nep. 13, 2, 1).
9. Mare Supĕrum omne sumus circumvecti (Pl. Men. 236).
624 ( 436a)
1. Molestiae, laetitiae, cupiditates, timōres similĭter omnium mentes pervagantur (Cic. Leg. 1, 11, 32).
2. Inter mitissimum genus hominum ferox natio, pervagātă bello prope orbem terrarum, sedem cepit (Liv. 38, 17, 3).
3. Nuntius hic decem horis nocturnis sex et quinquaginta milia passuum pervolavit (Cic. Amer. 7, 19).
4. Venti rapĭdo percurrunt turbĭne campos (Lucr. 1, 273).
5. Pavor ac trepidatio totam urbem pervāsit (Liv. 21, 14, 2).
6. Magnam partem Asiae mali famă pervasĕrat (Curt. 10, 5, 18).
7. Sum multum in Epicūri hortis, quos modo praeteribamus (Cic. Fin. 5, 1, 3).
8. Omnia praeterībo, quae mihi turpia videbuntur (Cic. Verr. 1, 12, 32).
9. Praetervehebar navibus Galliae oram (Liv. 21, 41, 3).
10. Aures nostras audītă velocius, quam lectă, praetereunt (Auson. Idyll. 3 Hesperio filio=p. 260 Peiper).
11. Invītat culpam, qui peccātum praetĕrit (Syr. 269).
12. Scopŭlos praetervectă videtur oratio meă (Cic. Cael. 21, 51).
13. Sententiae saepe acūtae non acutorum hominum sensūs praetervŏlant (Cic. De or. 3, 59, 223).
625 ( 436a)
1. Sugambri transeunt Rhenum navibus ratībusque (Caes. B. G. 6, 35, 6).
2. Navigiis amnes mariaque transīmus (Sen. Ep. 90, 24).
3. Alpes nemo unquam cum exercitu ante Hannibălem transiĕrat (Nep. 23, 3, 4).
4. Nemo se tuto diu
Pericŭlis offerre tam crebris potest.
Quem saepe transit casus, aliquando invĕnit (Sen. H. F. 326).
5. Taurum transgressus sum (Cic. Att. 5, 21, 7).
6. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque, flumen transgressi, cum hostium equitātu proelium commiserunt (Caes. B. G. 2, 19, 4).
7. Num etiam Alpes poteram transvolare, quae praesidio illius tenentur? (Cic. Fam. 10, 31, 4).
8. Hamilcar, posteaquam mare transiït in Hispaniamque vēnit, magnas res secundā gessit fortunā (Nep. 22, 4, 1).
9. Quid prodest mare traicĕre et urbes mutare? (Sen. Ep. 104, 8).
626 ( 436a)
1. Circumsedēmur copiis omnibus (Cic. Att. 15, 9, 2).
2. Angustias Themistŏcles quaerebat, ne multitudine circumiretur (Nep. 2, 3, 2).
3. Requirĭmus in primis eă, quae valde breviter a te percursa sunt (Cic. De or. 1, 47, 205).
4. Rhodănus nonnullis locis vado transĭtur (Caes. B. G. 1, 6, 2).
5. Taurus propter nives ante mensem Junium transiri non potest (Cic. Att. 5, 21, 14).
6. Non fas est silentio praeteriri regnum Armeniae, quum fines ejus, post Parthiam, omnium regnorum magnitudinem supĕrent (Just in. 42, 2, 8).
7. Tamĕsis uno omnīno loco pedibus transiri potest (Caes. B. G. 5, 18, 1).
8. Haec praeteriri nullo modo poterant (Cic. Amer. 42, 123).
627 ( 437)
1. Caesar exercitum Ligĕrem tradūcit (Caes. B. G. 7, 11, 9).
2. Caesar milites his navibus flumen transportat (Caes. B. C. 1, 54, 3).
3. Caesar equitum magnam partem flumen trajēcit (Caes. B. C. 1, 55, 1).
628 ( 436b)
1. Pythagŏras et Aegyptum lustravit et Persarum magos adiït (Cic. Fin. 5, 29, 87).
2. Alexander adire Jovis Hammōnis oracŭlum statuit (Curt. 4, 7, 5).
3. Quis enim unquam tam brevi tempore tot loca adire potuit? (Cic. Pomp. 12, 34).
4. Plurima pericula adiï propter acerbissimum omnium in me odium impiorum (Cic. Phil. 12, 8, 21).
5. Pompejus nondum tempestivo ad navigandum mari Siciliam adiït (Cic. Pomp. 12, 34).
6. Hostes impedītos nostri in flumine aggressi, magnum eorum numĕrum occīderunt (Caes. B. G. 2, 10, 2).
7. Te nunc allŏquor, Africāne (Ad Herenn. 4, 15, 22).
8. Milites in hunc modum allocūtus est consul (Liv. 38, 17, 1).
9. Legati Romani ab Carthagĭne in Hispaniam, ut adirent civitates et in societatem pellicĕrent aut avertĕrent a Poenis, trajecerunt (Liv. 21, 19, 6).
10. Te adeunt fere omnes, si quid velis (Cic. Fam. 3, 9, 2).
629 ( 436b)
1. Aedui consilia clam de bello inire incipiunt (Caes. B. G. 7, 43. 3).
2. Fortes viri proelium ineunt, quodam animi ardōre concitati (Cic. Fin. 2, 19, 60).
3. Ineunt magistrātum tribūni plebis (Cic. Sest. 33, 72).
4. Consules Calendis Sextilibus, ut tunc principium anni agebatur, consulātum ineunt (Liv. 3, 6, 1).
5. Consilia inire coepi reipublicae liberandae (Cic. Ep. ad Brut. 1, 15, 6).
6. Oracŭla Graeci consulebant, quum bella erant inituri.
7. Eum morbus invāsit gravis (Pl. Asin. 55).
8. Me quoque invāsit tremor (Sen. H. F. 61).
9. Dictator triumphans Urbem invehitur (Liv. 2, 31, 3).
10. Nostri duces, mare ingredientes, immolare hostiam fluctibus consuerunt (Cic. N. D. 3, 20, 51.)
11. Eam orationem quum ingressus essem, Cassius intervēnit (Cic. Att. 15. 11, 1).
12. Anno quingentesimo quinquagesimo primo ab Urbe condĭta, P. Sulpicio Galbā, C. Aurelio consulibus, bellum cum rege Philippo inĭtum est. Omnium primum eam rem Idibus Martiis, quo die tum consulātus inibatur, P Sulpicius consul retŭlit (Liv. 31, 5, 1).
630 ( 436b)
1. Tissaphernes cum Lacedaemoniis coiĕrat societātem (Nep. 9, 2, 2).
2. Callicrătes ad Diōnem interficiendum socios conquirit, adversarios ejus convĕnit (Nep. 10, 8, 3).
3. Micy̆thus Epaminondam convēnit et causam adventūs Diomedontis ostendit (Nep. 15, 4, 1.)
4. Si Clodium convenĕro, ex illius sermōne ad te scribam plura (Cic. Fam. 3, 4, 2).
5. Nocte conveniri et interdiu ab omnibus mortalibus possunt (Sen. Brev. 14, 5).
631 ( 438a)
1. Necessĭtas egentem mendācem facit (Syr. 444).
2. Necessitūdo etiam timĭdos fortes facit (Sall. Cat. 58, 19).
3. Mortāles laetos vinum făcit atque facētos (B. 1896).
4. Servos fidēles liberalitas facit.
5. Quemlĭbet ignāvum făcit indignatio fortem (Dion. Cato, Monost. 23).
6. Secundas res splendidiores facit amicitiă et adversas partiens communicansque - leviores (Cic. Lael. 6, 22).
7. Non faciunt equum meliorem aurei freni (Sen. Ep. 41, 6).
8. Honores tui te faciunt insolentem (Ps. Cic. in Sall. responsio, p. 147 Gerlach).
9. Stultum facit fortună, quem vult perdĕre (Syr. 660).
10. Felix, quem făciunt aliēnă pericŭla cautum (Riley 122).
11. Fecundi călĭces quem non fēcēre dĭsertum? (Hor. Ep. 1, 5, 19).
12. Nil hăbet infēlix paupertas dūrius in se,
Quam quod ridĭculos homines facit (Juv. 3, 152).
13. Jam tempus illi fecit aerumnas leves (Sen. Thy. 304).
14. Consuetudo laborum perpessiōnem dolorum effĭcit faciliorem (Cic. Tusc. 2, 15, 35).
15. Meliores, prudentiores, constantiores nos tempus facit (Liv. 22, 39, 12).
16. Memŏrem immemŏrem facit, qui monet, quod memor memĭnit (Pl. Pseud. 940).
17. Qui ulcisci dubĭtat, imprŏbos plures facit (Syr. 571).
18. Non est tuum, fortună quod fecit tuum (Syrius in Nisardi editione, p. 792).
19. Littĕrae mihi dantur a te, quibus in extremis scriptum erat: 'M. Titinium, quem mihi commendas, vel regem Galliae faciam' (Cic. Fam. 7, 5, 2).
20. Caesarem et res cotidie, et dies, et opinio hominum, et, ut mihi videtur, etiam suă natură mitiorem facit (Cic. Fam. 6, 13, 2).
21. Non solum ipsă fortună caecă est, sed eos etiam plerumque effĭcit caecos, quos complexa est (Cic. Lael. 15, 54).
22. Anno Urbis condĭtae sexcentesimo septuagesimo sexto mortuus est Nicomēdes, rex Bithyniae, et per testamentum populum Romanum fecit herēdem (Eutrop. 6, 6).
23. Quum deficĕre Alexandrum amici viderent, quaerunt, quem imperii faciat herēdem. Respondit: 'dignissimum' (Justin. 12, 15, 8.
24. Hic homines ex stultis insānos facit (Ter. Eun. 254).
632 ( 438a)
1. Bonus dux bonum reddit militem (Riley 41).
2. Vestis, ut neminem reddit meliorem, ita nullum reddit deteriorem (Erasm. 1, 257).
3. Malum panem tibi tenĕrum fames reddet (Sen. Ep. 123, 2).
4. Ignaviă corpus hebĕtat, labor firmat: illă matūram senectutem, hic longam adolescentiam reddit (Cels. 1, 1=p. 13, 13).
633 ( 441)
1. Qui mali sunt, non fuēre matris ex alvo mali;
Sed malos faciunt malorum falsă contubernia (Anth. 249=Poëtae lat. min. 4, 416).
2. Neque ingenium sine disciplīnā, aut disciplīnă sine ingenio perfectum artifĭcem potest efficĕre (Vitr. 1, 1, 3).
3. Non ergo felīcem faciunt divitiae (Varro Sent. 129).
4. Solet cibus quum sumĭtur, tacĭtos efficĕre, potus-loquāces (Macrob. Sat. 7, 1).
5. Mens impudicam facĕre, non casus solet (Sen. Phaedra 735).
6. Imitatio bonōrum hominum ex indoctis doctos, ex doctis doctiores facit (Stylpho, p. 16, v. 9).
7. Opes, honores, genus neque feliciorem reddunt neque meliorem (Erasm. 1, 270).
8. Peregrinatio neque meliorem faciet, neque saniorem (Sen. Ep. 104, 15).
9. Pessimum aegro caelum est, quod aegrum fecit (Cels. 2, 1=p. 28, 18).
10. Nihil magis facit iracundos, quam educatio mollis et blandă (Sen. Ira 2, 21, 6).
11. Scelera plerăque ex cupiditāte nascuntur: haec latrōnes facit, haec piratas (Quint. Decl. 321=p. 298 Lemaire).
12. Ante diem canos anxiă cură facit (Bell. 5).
634 ( 438b)
1. Cicĕro Platōnem philosophorum deum appellat (Manutius ad Cic. Cat. M., c. 13, p. 346).
2. Poëtas Plato deorum filios et sapientiae patres ac duces vocat (Mureti Or. 11=v. 2, p. 98).
3. Polycrătem Samium felīcem appellabant (Cic. Fin. 5, 30, 92).
4. Sanus tu non es, qui furem me vocas (Pl. Aul. 769).
5. Timĭdus vocat se cautum, parcum sordĭdus (Appendix sent. Syri 116).
6. Mollis illă educatio, quam indulgentiam vocamus, nervos omnes mentis et corporis frangit (Quint. 1, 2, 6.
7. Fruges Cerĕrem appellamus, vinum autem Libĕrum (Cic. N. D. 2, 23, 60).
8. Omnes perturbationes animi morbos philosŏphi appellant (Cic. Tusc. 3, 4, 9).
9. Morbum, egestatem, dolorem non appello mala, sed, si libet, rejectanea (Cic. Fin. 4, 26, 72).
10. Noster ille Ennius 'sanctos' appellat poëtas (Cic. Arch. 8, 18).
11. Roma parentem,
Roma pătrem pătriae Cicerōnem libĕră dixit (Juv. 8, 243).
12. Galli hunc (=Mercurium) omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinĕrum ducem (Caes. B. G. 6, 17, 1).
13. Homērus non Ajācem nec Achillem, sed Ulixem appellavit urbis vastatorem (Cic. Fam. 10, 13, 2).
14. Ulixem vocat Homērus urbis vastatorem, quia bello Trojāno, astutiā suā capto Ilio et incenso, finem fecit (Manutius ad Cic. Fam. 10, 13).
15. Romani reges suos Caesăres Augustosque cognominavēre (Justin. 41, 5, 8).
16. Augustus tanto amore etiam apud barbăros fuit, ut reges, populi Romani amici, in honorem ejus condĕrent civitātes, quas Caesarēas nominarent (Eutrop. 7, 10).
17. Iram bene Ennius initium dixit insaniae (Cic. Tusc. 4, 23, 52).
635 ( 438c)
1. Divitias putas aurum et argentum, ludibria fortunae (Sen. Contr. 2, 1, 1=p. 153. 9).
2. Quod senior loquitur, omnes consilium putant (Syr. 597).
3. Omnia post obĭtum fingit majora vetustas (Prop. 4, 1 23).
4. Me tuarum actionum, sententiarum socium comitemque habebis (Cic. Fam. 1, 9, 22).
5. Di nos quasi pilas homines habent (Pl. Capt. 22).
6. Anaximĕnes aëra deum statuit (Cic. N. D. 1, 10, 25).
7. Germāni deorum numĕro eos solos ducunt, quos cernunt (Caes. B. G. 6, 21, 2).
8. Fufius judicavit hostem Dolabellam (Cic. Phil. 11, 6, 15).
9. Ex omnibus diebus, quos in vita suaves et jucundos vidi, hunc longe jucundissimum judico (Klotz, Ridicula litteraria, p. 21).
10. Fulmen sinistrum auspicium optimum habemus ad omnes res, praeterquam ad comitia (Cic. Div. 2, 35, 74).
11. Nemo credit, nisi ei, quem fidēlem putat (Cic. Amer. 39, 112).
12. Homini natură praescripsit, ut nihil pulchrius, quam hominem, putaret (Cic. N. D. 1, 27, 77).
13. Videtis, ut omnes despiciat, ut hominem prae se neminem putet, ut se solum beatum, solum potentem putet (Cic. Amer. 46, 135).
14. Laudo, malum quum amici tuum ducis malum (Pl. Capt. 151).
636 ( 438d)
1. Romani Aemilium Paulum consulem creant (Justin. 33, 1, 6).
2. Exercĭtus Diocletiānum imperatōrem creavit (Eutrop. 9, 19).
3. Thebāni Philippum, Macedoniae regem, ducem elĭgunt (Justin. 8, 2, 2).
4. Me una voce universus populus Romanus consulem declaravit (Cic. Agr. 2, 2, 4).
5. Bellum Judaĭcum Flavius Vespasiānus (ducem eum Nero delegĕrat) administrabat (Tac. Hist. 1, 10).
6. Brutus consul collēgam sibi comitiis centuriātis creavit P. Valerium, quo adjutōre reges ejecĕrat (Liv. 2, 2, 11).
7. Comitiis centuriatis L. Murēnam consulem renuntiavi (Cic. Mur. 1, 1).
8. Interrex creatur M. Furius Camillus, qui P. Cornelium Scipionem interregem prodĭdit (Liv. 5, 31, 8).
9. Dictatorem Albāni Mettium Fufetium creant (Liv. 1 23, 4).
10. Consul dictatorem T. Manlium Torquātum ex auctoritāte senatūs dixit (Liv. 7, 26, 11).
11. Dictator, magistro equitum A. Cornelio Cosso dicto, M. Valerium Corvum consulem renuntiavit (Liv. 7, 26, 12).
12. Amulius fratris filiam, Ream Silviam, Vestālem legit (Liv. 1, 3, 11).
13. Eă verba pontifĭcis maximi haec sunt: Sacerdōtem Vestālem te, Amātă, capio (Gell. 1, 12, 14).
14. Virum fortem ac strenuum novum senatorem cooptabitis (Liv. 23, 3, 6).
15. Caesar Cavarīnum apud Senŏnes Gallos regem constituĕrat (Caes. B. G. 5, 54, 2).
16. Galli ad unum omnes Vercingetorīgem probant imperatōrem (Caes. B. G. 7, 63, 6).
17. Fabius nocte silentio, ut mos est, L. Papirium dictatorem dixit. Papirius C. Junium Bubulcum magistrum equitum dixit (Liv. 9, 38, 14-15).
18. M. Furius Camillus, dictator dictus, magistrum equitum P. Cornelium Scipiōnem dixit (Liv. 5, 19, 2).
637 ( 438e)
1. Epaminondas philosophiae praeceptōrem habuit Lysim Tarentīnum, Pythagorēum (Nep. 15, 2, 2).
2. Tarquinium dixisse, ferunt, exsulantem se intellexisse, quos fidos amicos habuisset, quos infidos (Cic. Lael. 15, 53).
3. Si amicitiam tuam ero adeptus, me bonum amīcum habebis (Nep. 2, 9, 4).
4. Proverbium jactatur: totĭdem hostes esse, quot servos. Non habemus illos hostes, sed facimus (Sen. Ep. 47, 5).
5. Servius Tullius occīsus est scelere generi sui Tarquinii et filiae, quam Tarquinius habebat uxōrem (Eutrop. 1, 7).
6. Amazŏnes bello ab Atheniensibus vincuntur; receptacŭlum tamen habuēre castra sociorum (Justin. 2, 4, 30).
7. Habes somnum imaginem mortis (Cic. Tusc. 1, 38, 92).
8. Lacedaemonii regibus suis augŭrem assessōrem dederunt (Cic. Div. 2, 43, 95).
9. Argus oculeus totus fuit, quem quondam Ioni Juno custōdem addĭdit (Pl. Aul. 555).
10. Domus non eă est, quam pariĕtes nostri cingunt, sed mundus hic totus, quod domicilium quamque patriam di nobis commūnem secum dederunt (Cic. Rep. 1, 13, 19).
11. Vos mihi divīnă quaedam sors dedit judices (Cic. Mil. 16, 44).
12. Homērus principibus herōum, Ulixi, Diomēdi, Agamemnŏni, Achilli, certos deos periculorum comĭtes adjungit (Cic. N. D. 2, 66, 166).
13. Atheniensibus consulentibus Pythia praecēpit, ut Miltiădem imperatōrem sibi sumĕrent (Nep. 1, 1, 3).
14. Qua in re adjutrīcem conjŭgem cepit sibi (Poëta ap. Cic. N. D. 3, 27, 68).
15. Rex Philippus Aristotĕlem Alexandro filio doctōrem accīvit (Cic. De or. 3, 35, 141).
16. Artaxerxes Iphicrătem ab Atheniensibus ducem petīvit (Nep. 11, 2, 4).
638 ( 438f)
1. Praesta te eum, qui mihi a tenĕris, ut Graeci dicunt, unguicŭlis es cognĭtus (Cic. Fam. 1, 6, 2).
2. Bene de me merĭtis gratum me praebeo (Cic. Planc. 38, 91).
3. Sapientiă certissimam se nobis ducem praebet ad voluptātem (Cic. Fin. 1, 13, 43).
4. Antistius se praestĭtit acerrimum propugnatōrem commūnis libertātis (Cic. Ep. ad Brut. 1, 11, 1).
5. Inimicis te placabĭlem, amīcis inexorabĭlem praebes (Ad Herenn. 4, 15, 21).
6. Moneo, ut te erroribus tuorum placabĭlem praestes (Plin. Ep. 9, 24).
7. Nervă, imperator factus, aequissimum se et civilissimum praebuit (Eutrop. 8, 1).
8. Rogo atque oro, te collĭgas virumque praebeas (Cic. Fam. 5, 18, 1).
9. P. Memmius et in re misericordem se praebuit, et in testimonio religiōsum (Cic. Caecin. 10, 26).
639 ( 439)
1. Quid stultius, quam incertă pro certis habere, falsă pro veris? (Cic. Sen. 19, 68).
2. Caesar me vetustissimorum familiarium loco habuit (Cic. Fam. 10, 31, 3).
3. Familiarem meum tuorum numero habes (Cic. Fam. 10, 31, 6).
4. Zeno neque Jovem, neque Junōnem, neque Vestam in deorum habet numero (Cic. N. D. 1, 14, 36).
5. In Gallia plebes paene servorum habetur loco (Caes. B. G. 6, 13, 1).
640 ( 443)
1. Paupertas artes omnes perdŏcet (Pl. Stich. 178).
2. Multă docet fames (Riley 238).
3. Unde illă potuit, quae docebat alios, ipse didicisse? (Cic. Div. 2, 23, 51).
4. Philosophiă nos quum cetĕras res omnes, tum, quod est difficillimum, docuit, ut nosmet ipsos nosceremus (Cic. Leg. 1, 22. 58).
5. Qui de arte dicendi praecipiunt, quod ipsi experti non sunt, id docent cetĕros (Cic. De or. 2, 18, 76).
6. Cicerōnem Minervă omnes artes edocuit (Ps. Sall. in Cic. declam. 4, 7=p. 4, v. 3, p. 357 Klotz).
7. Eloquendi vis effĭcit, ut eă, quae scimus, alios docēre possīmus (Cic. N. D. 2, 59, 148).
8. Quid nunc te, asĭne, littĕras doceam? (Cic. Pis. 30, 73).
9. Pythagŏras docebat matrōnas pudicitiam et obsequia in viros, pueros modestiam et litterarum studium (Justin. 20, 4, 9).
10. Catilīna juventūtem multis modis mală facinora edocebat (Sall. Cat. 16, 1),
11. Fortună belli artem victos quoque docet (Curt. 7, 7, 16).
641 ( 446)
1. Nihil nimis oportet confidĕre (Cic. Tusc. 1, 32, 78).
2. Quid non mortalia pectŏra cogis,
Auri sacrā fames? (V. Aen. 3, 56).
3. Utrumque laetor, et sine dolōre corporis te fuisse. et animo valuisse (Cic. Fam. 7 1, 1).
4. Quid vos uxor mea misĕră violārat, quam vexavistis? (Cic. Dom. 23, 59).
642 ( 448)
1. Plus in amicitia valet similitūdo morum, quam affinĭtas (Nep. Att. 5).
2. Plus ibi boni mores valent, quam alĭbi bonae leges (Tac. Germ. 19)
3. Quid tam tristis es? (Acolastus 112).
4. Dii immortāles! Homini homo quid praestat! Stulto intellĕgens quid intĕrest! (Ter. Eun. 232).
5. Quid opus est notă noscĕre? (Pl. Mil. 636).
6. In omnibus fere minus valent praecepta, quam experimenta (Quint. 2, 6, 15).
7. Objurgat Epicūrus non minus eos, qui mortem concupiscunt, quam eos, qui timent (Sen. Ep. 24, 22).
8. Magnam partem ex iambis nostră constat oratio (Cic. Or. 56, 189).
9. Nihil necesse est mihi de me ipso dicere (Cic. Sen. 9, 30).
10. Ad quasdam res natură loci pertĭnet aliquid, ad quasdam autem nihil (Cic. Fat. 4, 8).
11. Nos vero, si quidem in voluptāte sunt omnia, longe multumque superamur a bestiis, quibus ipsă terră fundit ex sese pastūs varios atque abundantes nihil laborantibus (Cic. Fin. 2, 34, 111).
12. Is, qui propter me aliquid gaudet, plus, quam ego ipse, gaudet (Cic. Fin. 2, 23, 108).
13. Cilĭces et Arăbum natio avium significationibus plurimum obtempĕrant (Cic. Div. 1, 41, 92).
643 ( 449)
1. O stultum hominem! dixerit quispiam, et repugnantem utilitāti suae! (Cic. Off. 3, 27, 100).
2. O benignam mihi fortūnam! O beatissimum me omnium hominum, qui sunt, qui fuērunt, qui erunt! (Klotz, Ridicula litteraria, p. 21).
3. O miram memoriam, Pompōni, tuam! (Cic. Leg. 2, 18, 45).
4. O me misĕrum, o me infelīcem! (Cic. Mil. 37, 102).
5. O virum, Spartā dignum! (Cic. Tusc. 1, 42, 100).
6. O poëtam egregium! (Cic. Tusc. 3, 19, 45).
7. O delirationem incredibĭlem! (Cic. Div. 2, 43, 90).
8. Festivum senem! In honorem filii sui ebrius fit (Sen. Contr. 2, 6 (14), 10=p. 221, 20).
9. O Bruti amanter scriptas littĕras! (Cic. Att. 15, 10).
10. O feros animos! O crudēles cogitationes! O derelictos homines ab humanitāte! (Ad Herenn. 4, 8, 12).
11. O te dementem, si tunc mortem times, quum tonat! (Sen. Nat. quaest. 2, 59, 9).
12. Me misĕram! quid agam? Inter vias epistŏlă excĭdit mihi: infelix inter tunicŭlam et strophium collocaveram (Turpilius=Diehl p. 71).
13. A. Heu me infelīcem!-B. Sanusne es, qui temĕre lamentāre? (Turpilius apud Cic. Tusc. 4, 34, 73=Diehl p. 69).
14. Heu me misĕrum! Cur senatum cogor, quem laudavi semper, reprehendĕre? (Cic. Phil. 7, 4, 14).
15. Cicerōnis epistolam tibi remīsi: O te ferreum, qui illius pericŭlis non movēris! (Cic. Att. 13, 30, 1).
16. Misĕros interdum cives, optime de republica merĭtos, in quibus homines non modo res praeclarissimas obliviscuntur, sed etiam nefarias suspicantur! (Cic. Mil. 23, 63).
Дательный падеж. Dativus
Дательный непрямого объекта
644 ( 450)
1. Nemo nimiae fortunae credĕre debet (Val. Max.).
2. Non omnibus eădem placent nec conveniunt quidem (Plin. Ep. 6, 27, 4).
3. Qui ipse sibi sapiens prodesse non quit, nequidquam sapit (Cic. Fam. 7, 6, 2=Diehl p. 42).
4. Ingrātus ūnus omnibus misĕris nŏcet (Syr. 274).
5. Imperare sibi maximum imperium est (Sen. Ep. 113, 30).
6. Sibi servire gravissimă est servĭtus (Sen. Nat. quaest. 3, praef. 17).
7. Mendaci homini, ne verum quidem dicenti, credĕre solemus (Cic. Div. 2, 71, 146).
8. Et primă vitae tempora et mediă patriae, extremă nobis impertire debemus, ut ipsae leges monent (Plin. Ep. 4, 23, 3).
9. Invĭdent homines maxime paribus aut inferioribus (Cic. De or. 2, 52, 209).
10. Credere fallaci gravis est dementiă famae (Bell. p. 17).
645 ( 450)
1. Quid est oratori tam necessarium, quam vox? (Cic. De or. 1, 59, 251).
2. Somnus refectioni necessarius est (Sen. Tranq. 17, 6).
3. Quod omnibus necesse est, idne misĕrum esse uni potest? (Cic. Tusc. 1, 49, 119).
4. Terră, quae vitibus aptă est, etiam arboribus est utĭlis (Colum. 5, 10).
5. Nullă lex satis commŏdă omnibus est (Liv. 34, 3, 5).
6. Proditōres etiam iis, quos antepōnunt, invīsi sunt (Tac. Ann. 1. 58).
7. Paupertas mihi gravis est (Sen. Rem. 10, 1).
8. Flammă fumo proximă est (Pl. Curc. 53).
9. Paupertas nulli malum est, nisi repugnanti (Sen. Ep. 123, 16).
10. Ună salus victis-nullam spĕrare salūtem (V. Aen. 2, 354).
11. Lacedaemonii id potius intuebantur, quod ipsorum dominationi, quam quod universae Graeciae utĭle erat (Nep. 2, 7 6).
12. Ipsă mihi tractatio litterarum salutaris fuit (Cic. Brut. 4, 15).
13. Homini cibus utilissimus simplex (Plin. N. H. 11, 117, 282).
14. Oculi et vestigia domini-res agro saluberrimae (Colum. 4, 18).
15. Fortitudini contrariă est ignaviă et justitiae-injustitiă (Cic. Inv. 2, 54, 16).
16. Cur tibi tam lĕvis est, cur tam jucundă senectus? (Bell. p. 20).
17. Di, ut noster ille divīnus dixit Epicūrus, neque propitii cuiquam esse solent, neque irāti (Cic. Pis. 25, 59).
18. Vae victis! (Liv. 5, 48, 9).
19. Te sine,-vae misĕro!-mihi lilia nigră videntur
Pallentesque rŏsae nec dulce rŭbens hyacinthus (Calpurn. Ecl. Nisard=Nemesian. Ecl. 2, 44, Poëtae lat. min. v. 3, p. 181).
Дательный падеж при глаголах, требующих по-русски других падежей ( 451)
646 ( 451a)
1. Vobis vestrisque liberis ignoscĭtis facile, patres conscripti (Liv. 25, 6, 9).
2. Maximo semper amico victis regibus populisque ignovistis (Liv. 37, 45, 8).
3. Ante hos sex menses maledixisti mihi (Phaedr. 1, 1, 10).
4. Ignoscĭto saepe altĕri, nunquam tibi (Appendix Syri 204).
5. Hunc ipsum orabo, huic supplicabo, amorem huic narrabo meum (Ter. Andr. 312).
6. Dies stultis quoque medēri potest (Cic. Fam. 7, 28, 3).
7. Familiare est hominibus omnia sibi ignoscĕre, nihil aliis remittĕre (Vell. 2, 30, 3).
8. Caesar, facillime inopiae frumentariae sese mederi posse, existimavit (Caes. B. G. 5, 24. 3).
9. Aliis qui maledicunt, faciunt sibi convicium (Appendix Syri 53).
10. Imitari potius avi mores debebas, quam optimo et clarissimo viro maledicere (Cic. Dej. 10, 28).
11. Gratulamur tibi felīcem redĭtum (Erasm. 1, 6).
12. O mi Cicero, gratŭlor tibi, quum tantum vales apud Dolabellam (Cic. Fam. 9, 14, 3).
13. Bonis nocet, qui malis parcit (Sen. Mor. 114).
14. Nec labori meo nec pericŭlo usquam peperci (Liv. 37, 53, 15).
15. Non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt (Caes. B. G. 7, 28, 4).
16. Quorum virtūti belli fortună pepercit,
Eorundem libertāti me parcere certum est (Ennius ap. Cic. Off. 1, 12, 38=Diehl p. 22).
17. Dico, illum adolescentem, quum ad illud prandium crudior venisset et sibi non pepercisset, aliquot dies aegrotasse et ita esse mortuum (Cic. Cluent. 60, 168).
18. Tibi persuāde, esse te mihi carissimum (Cic. Off. 3, 33, 121).
19. Mihi ita persuāsi, Romŭlum fundamenta jecisse nostrae civitatis (Cic. N. D. 3, 2, 5)
20. Critōni nostro non persuasi, me hinc avolaturum neque quidquam mei relicturum (Cic. Tusc. 1, 43, 103).
21. Themistŏcles persuasit populo, ut pecuniā publicā classis centum navium aedificaretur (Nep. 2, 2, 2).
647 ( 451b)
1. Caesar intellegebat, omnes fere Gallos novis rebus studēre et ad bellum celeriter excitari, omnes autem homines natură libertati studēre et condicionem servitūtis odisse (Caes. B. G. 3, 10, 3)
2. A primo tempore aetātis juri studere te, memini (Cic. Leg. 1, 4, 13).
3. Germani ab parvŭlis labori ac duritiae student (Caes. B. G. 6, 21, 3).
4. Cur opĕră philosophiae sit danda, nescio (Cic. Fin. 3, 3, 11).
5. In foro amicis opĕram da (Pl. Trin. 651).
648 ( 451c)
1. Amulius fratris filiae, Reae Silviae, per speciem honoris, quum Vestālem eam legisset, perpetuā virginitāte spem partūs adimit (Liv. 1, 3, 11).
2. Judices saepe propter invidiam adĭmunt divĭti, aut propter misericordiam addunt paupĕri (Ter. Ph. 2, 1, 46=276).
3. Quid mihi aufert, qui ridet? (Petron. 61).
4. Non vox ullă excĭdit ei (=Darēi matri), non oris color vultusve mutatus est, sedit immobĭlis (Curt. 4, 15, 11).
5. Quod imprŏbis eripĭtur, donatur probis (Syr. 579).
6. Etiam sapientibus cupīdo gloriae novissimă exuĭtur (Tac. Hist. 4, 6).
7. Vulgo audio dici, diem adimĕre aegritudinem hominibus (Ter. Heaut. 421).
8. Di immortāles et vestris et hostium imperatoribus mentem ademerunt (Liv. 9, 9, 10).
9. Naturalem quandam voluptātem habet lusus jocusque; quorum frequens usus animis omnem vim eripiet (Sen. Tranq. 17, 6).
10. Liberālis est, qui quod altĕri donat sibi detrăhit (Sen. Clem. 1, 20. 3).
11. Pecuniam si cuipiam fortună adēmit aut si alicujus eripuit injuriă, tamen, dum existimatio est intĕgră, facile consolatur honestas egestātem (Cic. Quinct. 15, 49).
12. In prĕtio est dives, desunt suă praemia doctis (Bell. 6).
13. Omnes boni, quantum in ipsis fuit, Caesărem occidērunt; aliis consilium, aliis animus, aliis occasio defuit; voluntas-nemini (Cic. Phil. 2, 12, 29).
14. Satis constat, ne Ciceroni quidem obtrectatōres defuisse (Tac. Dial. 18).
15. Irātus quum ad se rediit, sibi tum irascĭtur (Syr. 303).
16. Nunc meă mater irată est mihi (Pl. Cist. 1, 1, 103=101).
17. Non jam metuo, ne tu illi succenseas; illud vereor, ne, tibi illum succensēre aliquid, suspicēre (Cic. Dej. 13, 35).
18. Nec vero audiendi, qui graviter irascendum inimīcis putabunt, idque magnanĭmi et fortis viri esse censebunt (Cic. Off. 1, 25, 88).
19. Irascĭmur aut intempestīve accedentibus, aut impudenter rogantibus (Cic. Off. 1, 25, 88).
20. Nec tamen irascor: quis enim succenset amanti? (Ov. Her. 16, 35).
21. Irasci amīcis non temĕre soleo, ne si merentur quidem (Cic. Phil. 8, 5, 16).
22. Nobis succenset senex omnibus (Ter. Ph. 546).
23. Nubĕre vis Prisco: non miror, Paullă săpisti.
Ducĕre te non vult Priscus, et ille sapit (Medulla facetiarum 184).
24. Muliĕres in India plures singŭlis solent esse nuptae (Cic. Tusc. 5, 27, 78).
25. Hostis est uxor, invītă quae viro nuptum datur (Pl. Stich. 140).
26. Lex est, ut orbae, qui sint genere proximi, eis nubant (Ter. Ph. 125)
27. Filio tuo quum reipublicae causā faveo, tum etiam tuā (Cic. Phil. 10, 2, 4)
28. Qui diligebant hunc, illi favebant (Cic. Com. 10, 29).
29. Animadverto, quosdam huic favēre sententiae (Cic. Phil. 14, 1, 3).
30. Milites muro oppĭdi portisque appropinquarunt (Caes. B. G. 7, 47, 3).
31. Nostri consules regem inimicissimum, moenibus jam appropinquantem, monuerunt, a venēno ut cavēret (Cic. Fin. 5, 22, 64).
32. Rhenus, ubi Oceăno appropinquavit, in plures deflŭit partes (Caes. B. G. 4, 10, 4).
33. Hostes, praedā ex proximis locis raptā, appropinquare Urbi non ausi (sunt) (Liv. 3, 8, 8).
Дательный падеж при глаголах, требующих в пассиве непрямого объекта
649 ( 452)
1. Indignis si male dicitur, male dictum id esse dico. Verum, si dignis dicitur, bene dictum est (Pl. Curc. 513).
2. Neque tamen ulli civitāti Germanorum persuadēri potuit, ut Rhenum transiret (Caes. B. G. 5, 55, 2).
3. Regnare in caelo Jovem vulgus existĭmat: id et doctis pariter et indoctis persuasum est (Lact. Inst. 1, 11=p. 23 Gersdorf).
4. Cui parci potuit ex iis, qui nullum ante finem pugnae, quam morientes, fecerunt? (Liv. 21, 14, 4).
5. Invidētur commŏdis hominum ipsorum, studiis autem eorum cetĕris commodandi favētur (Cic. De or. 2, 51, 207).
6. Etiam superioribus invidētur saepe vehementer, et eo magis, si intolerantius se jactant (Cic. De or. 2, 52, 209).
7. Bellovăcis persuadēri, ut diutius morarentur neque suis auxilium ferrent, non poterat (Caes. B. G. 2, 10, 5).
8. Facile persuasum (est) Galae ut, mittĕret exercitum (Liv. 24, 49, 4).
Дательный падеж при глаголах, соединяющихся с разными падежами в разных значениях
650 ( 453)
1. Vir bonus utilitāti omnium plus, quam unius alicujus aut suae, consŭlit (Cic. Fin. 3, 19, 64).
2. Vobismet ipsis et vestris libĕris ceterísque civibus consulĕre debetis (Cic. Dom. 17, 45).
3. Omnes, qui reipublicae consŭlunt, cari nobis esse debent (Cic. De or. 2, 40, 168).
4. Salūti perpetuae potius, quam brevi voluptāti consulendum est (Metellus Numidicus apud Aul. Gell. 1, 6, 2).
5. Qui suae saluti recte consŭlit, non potest non universae societāti, cujus pars est, consulĕre (Ernesti, Initia doctrinae solidioris, p. 440).
6. Optime rebus mortalium consuluit natură (Tac. Ann. 1, 79, 10).
7. Ne magis irae vestrae, quam famae consulātis (Sall. Cat. 51, 7).
8. Consŭlo te doctum, tibi consŭlo, dum tuă curo (Versus memorialis).
9. Sibi non cavēre et aliis consilium dare
Stultum est (Phaedr. 1, 9, 1).
10. E vĭtio alterĭus disce cavēre tibi (Broeder, Lect. Lat. p. 78).
11. Duae sunt leges de sepulchris, quarum altĕră privatorum aedificiis, altera ipsis sepulchris cavet (Cic. Leg. 2, 24. 61).
12. Huic puero, qui est ei vitā suā multo carior, metuit (Cic. Sulla 31, 88).
13. Atheniensis Clisthĕnes Junōni Samiae, quum rebus timēret suis, filiarum dotes credidisse dicitur (Cic. Leg. 2, 16, 41).
14. Qui concidentem vulneribus Pompejum vidĕrant, sibi timebant (Cic. Tusc. 3, 27, 66).
15. Romŭlus legātos circa vicīnas gentes misit, qui societātem conubiumque novo populo peterent. Nusquam benigne legatio audită est; adeo simul spernebant, simul tantam in medio crescentem molem sibi ac postĕris suis metuebant (Liv. 1, 9. 2-5).
16. Jacet in maerōre frater meus neque tam de sua vita, quam de mea, metuit (Cic. Att. 10, 4, 6).
17. Consulĭte vobis, prospicĭte patriae (Cic. Cat. 4, 2, 3).
18. Nec vero universo generi solum, sed etiam singŭlis a dis inmortalibus consŭli et providēri solet (Cic. N. D. 2, 65, 164).
19. Patres sunt, qui vos, Quirītes, in colonias mittunt, sedem senectūti vestrae prospiciunt (Liv. 4, 49, 14).
20. Caesar, frumento exercitui provīso, in Italiam profectus est (Caes. B. G. 6, 44, 3).
21. Meos libros tibi tam valde probari gaudeo (Cic. Att. 6, 1, 8).
22. Philosophiae semper vaco (Cic. Div. 1, 6, 11).
Дательный падеж при dono, circumdo и т. п.
651 ( 454)
1. Consul laudatum tribūnum decem bubus aureāque corōnā donat (Liv. 7, 26, 10).
2. Omnes Thessaliae civitātes interfectum Pelopĭdam coronis aureis et statuis aënĕis liberosque ejus multo agro donarunt (Nep. 16, 5, 5).
3. Cohortem duplīci stipendio, frumento, veste, cibariis militaribusque donis amplissime donavit (Caes. B. C. 3, 53, 6).
4. Stultissimus est, qui hominem aut ex veste, aut ex condicione, quae vestis modo nobis circumdătă est, aestĭmat (Sen. Ep. 47, 16).
Дательный падеж при прилагательных, соединяющихся также и с род. пад.
652 ( 455)
1. Boni imprŏbis, imprŏbi bonis amici esse non possunt (Cic. Lael. 20 74).
2. Formōsis levĭtas semper amică fuit (Prop. 3, 8, 26).
3. Pauci ex multis sunt amici homini, qui certi sint (Pl. Pseud. 1, 3, 156=390).
4. Non fortunae, sed hominibus esse amīcum decet (Nep. Att. 9).
5. Illud perlibenter audivi, te esse Caesări familiārem (Cic. Fam. 7, 14, 2).
6. Iracundiă est inimīcă consilio (Cic. Marc. 3, 9).
7. Mală sunt vicīnā bonis (Bind. 1000).
8. Est aliquid-patriis vicīnum finibus esse (Ov. Pont. 2. 7. 65).
9. Omnibus in rebus voluptatibus maximis fastidium finitĭmum est (Cic. De or. 3, 25, 100).
10. Finitimă sunt falsă veris (Cic. Acad. 2, 21, 68).
11. Videtis, nihil esse morti tam simĭle, quam somnum (Cic. Sen. 22, 80).
12. Non semper similes parentibus libĕri nascuntur (Calpurnii Declam. 2=p. 523 Lemaire).
13. Nihil similius est insāno, quam ebrius.
14. Non ovum tam simile ovo (Quint. 5, 11, 30).
Дательный падеж при сложных глаголах
653 ( 456)
1. Dii hominesque illi affuēre pugnae (Liv. 7, 26. 8).
2. Navalibus proeliis omnibus affui (Liv. 37, 53, 15).
3. Audaci incepto, praeter opinionem omnium, affuit fortună (Liv. 38, 16, 14).
4. Addit sceleri scelus (Liv. 1, 3, 11).
5. Quid oleum flammae adicĭmus? (Hieron.=Otto, p. 253).
6. Quid, si huic oneri novum accesserit? (Plin. Ep. 5, 8, 9).
7. Athenienses omnibus semper publicis consiliis divinos quosdam sacerdōtes adhibuerunt (Cic. Div. 1, 43, 95).
8. Ejus sententiae libenter assensus sum (Cic. Phil. 11, 6, 15).
9. Pertĭnax non ero, tibique, si mihi probabis eă, quae dices, libenter assentiar (Cic. Fin. 1, 8, 28).
10. Medĭci gravioribus morbis periculōsas curatiōnes et ancipĭtes adhibēre coguntur (Cic. Off. 1, 24, 83).
11. Vetĕrum Romanorum epŭlis fides ac tibias adhibēre moris fuit (Quint. 1, 10. 20).
12. Assentior Platōni, nihil tam facile in animos, teneros atque molles fluĕre, quam varios canendi sonos (Cic. Leg. 2, 15, 38).
13. Mihi talis aliquando fortună affulsit (Liv. 30, 30, 15).
14. Prometheus affixus (esse) Caucăso traditur (Cic. Tusc. 5, 3, 8).
15. Poëta peccat, quum probi oratiōnem affingit imprŏbo, stultove sapientis (Cic. Or. 22, 74).
16. Siciliam ferunt quondam Italiae adhaesisse (Justin. 4, 1, 1).
17. Aegyptus per Octaviānum Augustum imperio Romano adjectă est, praeposĭtusque ei Cn. Cornelius Gallus (Eutrop. 7, 7).
18. In pestilentia curandum est, ne correptis jam corporibus et morbo flagrantibus assideamus, quia pericŭla trahēmus a flatuque ipso laborabimus (Sen. Tranq. 7, 4).
19. Tuscus ager Romano adjăcet (Liv. 2, 49, 9).
20. Mari aquam addere (Bind. 1798).
21. Pedibus tĭmŏr addĭdit alas (V. Aen. 8, 224).
22. Ingenii dōtes corporis adde bonis (Bell. 60).
654 ( 456)
1. Libertātem non solum ab hominibus, verum etiam a bestiis expĕti atque omnibus rebus antepōni, videtis (Cic. Agr. 2, 4, 9).
2. Asiă tam opimă est et fertĭlis, ut et ubertāte agrorum et varietāte fructuum facile omnibus terris antecellat (Cic. Pomp. 6, 14).
3. Potestis ignōtos notis, inīquos aequis, inimicissimos huic imperio bonis ac fidelibus et sociis et civibus anteferre? (Cic. Font. 10, 32).
4. Mors servitūti anteponenda est (Cic. Phil. 11, 10, 24).
5. His omnibus rebus vitam anteposui meorum civium (Cic. Dom. 36, 96).
6. Quaerĭtur, sitne aequum amīcos cognātis anteferre (Cic. Part. 19, 66).
7. Leges omnium salūtem singulorum salūti antepōnunt (Cic. Fin. 3, 19, 64).
655 ( 456)
1. Non omnis aetas ludo convĕnit (Pl. Bacch. 129).
2. Diversos diversă juvant: non omnibus annis
Omnia convĕniunt (Maximiani Eleg. 1, 103=Poëtae lat. min. v. 5, p. 321).
3. Non omnibus aegris eădem auxilia conveniunt (Cels. 3, 1=p. 75, 8).
4. Mulier muliĕri magis congrŭit (Ter. Ph. 793).
5. Ex parente meo et ex aliis viris ita accēpi, munditias mulieribus, viris laborem convenire (Sall. Jug. 85, 40).
6. Parvă magnis saepe rectissime conferuntur (Cic. Or. 4, 14).
7. Judices sibi constare et superioribus consentire judiciis debuerunt (Cic. Cluent. 22, 60).
8. His principiis reliquă consentiebant (Cic. Phil. 1, 1, 2).
9. Vivere naturae si convenienter oportet,
Novistine lŏcum potiorem rure beāto? (Hor. Ep. 1, 10, 12).
10. Convenienter naturae vivere: id habet hanc, ut opīnor, sententiam-cum virtute congruĕre semper (Cic. Off. 3, 3, 13).
656 ( 456)
1. Numquid dies noctesque impendo turpibus conviviis? (Sen. Contr. 9, 15=p. 160, 18).
2. Iniquissimă haec bellorum condicio est: prospĕră omnes sibi vindĭcant, adversă uni imputantur (Tac. Agr. 27).
3. Minimis etiam rebus pravă religio insĕrit deos (Liv. 27, 23, 2).
4. Fateor, insĭtam esse nobis corporis nostri caritātem (Sen. Ep. 14, 1).
5. Sunt ingeniis nostris semina innāta virtūtum (Cic. Tusc. 3, 1, 2).
6. Multă cură summo imperio inest, multi ingentes labores (Sall. Hist. 2, 41=p. 47 Dietsch).
7. Hannĭbal magnum terrōrem injēcit exercitui Romanorum (Nep. 23, 5, 2).
8. Thebanorum genti plus inest virium, quam ingenii (Nep. 15, 5, 2).
9. Nos onĕra quibusdam bestiis, nos juga imponĭmus (Cic. N. D. 2, 60, 151).
10. Celerem sagittam impōnit nervo (Ov. Met. 8, 381)
11. In nostra aetāte difficile est mutare animum et, si quid est penĭtus insĭtum moribus, id subĭto evellĕre (Cic. Qu. fr. 1, 13, 38).
12. Tum vidi ac multo ante prospexi, quanta tempestas excitaretur, quantă impendēret procellă reipublicae (Cic. Har. 3, 4).
13. Dionysius aureum Jovi Olympio detraxit amicŭlum eique laneum pallium injecit, quum, id esse aptum ad omne anni tempus, diceret (Cic. N. D. 3, 34, 83).
14. Caesar appropinquare dicebatur, magnusque terror incĭdit Pompei exercitui (Caes. B. C. 3, 13, 2).
657 ( 456)
1. Saepe interfui querēlis meorum aequalium (Cic. Sen. 3, 7).
2. Nasus ita locatus est, ut quasi murus oculis interjectus esse videatur (Cic. N. D. 2, 57, 143).
3. Timoleon, quum aetāte jam provectus esset, sine ullo morbo lumina oculorum amisit. Quam calamitātem ita moderāte tulit, ut neque eum querentem quisquam audiĕrit, neque eo minus privātis publicisque rebus interfuĕrit (Nep. 20, 4, 1).
4. Quid tandem agebatis, aut cui sermōni nos intervēnĭmus? (Cic. Rep. 1, 13, 19).
5. Statius intervēnit nonnullorum querēlis, quae apud me de illo ipso habebantur (Cic. Qu. fr. 1, 2, 2).
6. Nox proelio intervēnit (Liv. 23, 18, 6).
7. Itinĕris finem sperate campum, interjacentem Tibĕri ac moenibus Romanis (Liv. 21, 30, 11).
8. Erat brumae tempus et nivālis dies in locis, Alpibus Appenninoque interjectis (Liv. 21, 54, 7).
9. Apud majores nostros juvĕnis ille, qui foro et eloquentiae parabatur, imbūtus jam domesticā disciplīnā, deducebatur a patre vel a propinquis ad eum oratorem, qui princĭpem in civitāte locum obtinebat. Hunc sectari, hunc prosĕqui, hujus omnibus dictionibus interesse sive in judiciis, sive in contionibus assuescebat, ita ut altercatiōnes quoque excipĕret et jurgiis interesset (Tac. Dial. 34).
10. Interpōne tuis interdum gaudia curis,
Ut possis ănimo quemvis sufferre laborem (Dion. Cato 3, 6).
658 ( 456)
1. Neque mihi ullă obsistet amnis, neque mons, neque adeo mare, nec calor. nec frigus metuo neque ventum neque grandĭnem; imbrem perpetiar (Pl. Merc. 5, 2, 18=859).
2. Omne vitium ebriĕtas et incendit et detĕgit, obstantem malis conatibus verecundiam remōvet (Sen. Ep. 83, 19).
3. Omni virtuti vitium opponĭtur (Cic. Fin. 3, 12, 40).
4. Umbră terrae, soli officiens, noctem effĭcit (Cic. N. D. 2, 19, 49).
5. Nec mentis quasi luminibus officit altitūdo fortunae et gloriae (Cic. Rab. Post. 16, 43).
6. Offūsă reipublicae sempiternă nox erat (Cic. Amer. 32, 91).
7. Animo spes, timor obversantur (Tac. Hist. 2, 80, 3).
8. Contentio tam diu sapiens est, quamdiu aut profĭcit aliquid, aut, si non profĭcit, non obest civitati (Cic. Balb. 27, 60).
9. Alexander, dum obequĭtat moenibus, sagittā ictus est (Curt. 8, 10, 6).
10. O quantum caligĭnis mentibus nostris obĭcit magnă felicĭtas! (Sen. Brev. 13, 7).
11. Vitia nobis sub virtutum nomine obrēpunt (Sen. Ep. 45, 7).
12. Blandă quies furtim victis obrepsit ocellis (Ov. Fast. 3, 19).
13. Haud făcile emergunt, quorum virtutibus obstat,
Res angustă domi (Juv. 3, 164).
659 ( 456)
1. Privāto usui bonum publicum postponĭtur (Tac. Ann. 6, 22 (16) 4).
2. A Manlio posthabĭta est filii carĭtas publicae utilitāti (Liv. 8, 34, 2).
3. Valerius Horatiusque consules libertāti plebis suas opes postferebant (Liv. 3, 64, 3).
4. Arabia nulli gentium postferendă (est) (Plin. N. H. 143).
660 ( 456)
1. Di immortāles, homini homo quid praestat! stulto intellĕgens quid interest! (Ter. Eun. 2, 2, 1=232).
2. Praetŭlit arma tŏgae, sed pacem armātus amavit (Pompeius) (Lucan. 9, 199).
3. Quantum praestitĕrint nostri majores prudentiā cetĕris gentibus, tum facillime intellegētis, si cum illorum Lycurgo et Dracōne et Solōne nostras leges conferre volueritis (Cic. De or. 1, 44, 197).
4. Praeferre patriam libĕris regem decet (Sen. Tro. 341).
5. Viri magni, nostri majores, non sine causā praeponebant rustĭcos Romanos urbānis (Varro R. R. 2, 1, 1).
6. Ignōtum tibi tu noli praepōnere notis (Dion. Cato 1, 32).
7. Pecuniam praeferre amicitiae sordĭdum existĭmant (Cic. Lael. 17, 63).
8. Ut magistratibus leges, ita populo praesunt magistratūs (Cic. Leg. 3, 1, 2).
9. Prudentiam omnes, qui cuique artificio praesunt, debent habere (Cic. Fin. 4, 27, 76).
10. Fasces praetoribus praeferuntur (Cic. Verr. 5, 9, 22).
11. Hamilcar, Hannibălis filius, Carthaginiensis, primo Punĭco bello, sed temporibus extremis, admŏdum adolescentŭlus, in Sicilia praeesse coepit exercitui (Nep. 22, 1, 1).
12. Patris post obĭtum Hannĭbal equitatui omni praefuit (Nep. 23, 3, 1).
13. Thebae, quamdiu Epaminondas praefuit reipublicae, caput fuit totīus Graeciae (Nep. 15, 10, 4).
14. Caesar Brutum adulescentem classi Gallĭcisque navibus praefĭcit (Caes. B. G. 3, 11, 5).
15. Caesar Brutum Galliae praefecit, Sulpicium-Graeciae (Cic. Fam. 6, 6, 10).
16. Epaminondam propter invidiam cives sui praeficĕre exercitui noluerunt (Nep. 15, 7, 1).
17. Juventus, quae in agris manuum mercēde inopiam toleravĕrat, privātis atque publicis largitionibus excĭtă, urbānum otium ingrāto labori praetulĕrat (Sall. Cat. 37, 7).
18. O di immortāles! vos in tantis tenĕbris erroris et inscientiae clarissimum lumen praetulistis menti meae (Cic. Sulla 14, 40).
19. Statui, Quirītes, me vestram voluntātem et reipublicae dignitātem et salūtem provinciarum atque sociorum meis omnibus commŏdis et rationibus praeferre, oportere (Cic. Pomp. 24, 71).
20. Ajunt, patriam amicitiae praeponendam esse (Cic. Fam. 11, 28, 2).
661 ( 456)
1. Nihil semper floret: aetas succēdit aetati (Cic. Phil. 11, 15, 39).
2. Segnius irritant animos demissă per aurem,
Quam quae sunt oculis subjectă (Hor. A. P. 180).
3. Incēdis per ignes,
Supposĭtos cinĕri dolōso (Hor. Od. 2, 1, 7).
4. Fax, filiae nuptiis accensă, rogo patris subdĭtă est (Justin.).
5. Rivus, subjectus castris Scipiōnis, progressūs nostrorum impediebat (Caes. B. C. 3, 37, 3).
6. Nolīte stultitiā ac temeritāte vestrā omnem Galliam perpetuae servitūti subicĕre (Caes. B. G. 7, 77, 9).
7. Defetigātis in vicem intĕgri succēdunt (Caes. B. G. 7, 85, 6).
8. Succumbĕre doloribus eosque humĭli animo imbecilloque ferre misĕrum est (Cic. Fin. 1, 15 49).
9. Anătum ova gallīnis saepe supponĭmus (Cic. N. D. 2, 48, 124).
10. Nec corpori soli subveniendum est, sed menti atque animo multo magis (Cic. Sen. 11 36).
11. Nunc senior glădioque lătus scutoque sinistram,
Canitiem găleae subĭcioque meam (Ov. Tr. 4, 1, 73).
12. Non debet excusatiōnes vitio philosophiă suggerĕre (Sen. Ep. 123, 17).
13. Saepe solent auro multă subesse mală (Tib. 1, 9, 18).
662 ( 456)
1. Alexander Magnus omnes, qui proelio superfuĕrant, crucibus affixit (Justin. 18, 3, 18).
2. Cannenses campos acervi Romanorum corporum tegunt, nec supersŭmus pugnae, nisi in quibus trucidandis et ferrum et vires hostem defecerunt (Liv. 22, 59, 8).
3. Et, quamquam superest ingens audaciă menti,
Pallor in attonĭtae virgĭnis ōre sedet (Ov. Tr. 3, 9, 17).
4. Qui precabantur, ut sibi sui libĕri superstĭtes essent, superstitiōsi sunt appellati (Cic. N. D. 2, 28, 72).
Dativus commodi: лица
663 ( 458)
1. Quidquid discis, tibi discis (Petron. 46).
2. Meă domus tibi patet, mihī clausa est (Cic. Amer. 50, 145).
3. Mihi cane.et populo, mi Brute! (Cic. Brut. 50, 187).
4. Vive tibi et longē nomina magna fŭge (Ov. Tr. 3, 4, 4).
5. Dulce amārumque unā nunc misces mihi (Pl. Pseud. 63).
6. Loquor de docto homine et erudīto, cui vivere est cogitare (Cic. Tusc. 5, 38, 111).
7. Mihi discipūlus, tibi sodālis periit, huic filius (Pl. Bacch. 484).
8. Mors est jam requiēs, vivere poenă mihi (Maximiani Eleg. 1, 4=Poëtae lat. min., v. 5, p. 316).
9. Bellum tibi ex victoria nascitur (Curt. 7, 8, 21).
10. Ver apĕrit navigantibus maria (Plin. N. H. 2, 47, 122).
11. Esto, ut nunc multi, dives tibi, paupĕr amicis (Juv. 5, 113).
12. Qui metuens vivet, liber mihi non erit unquam (Hor. Ep. 1, 16, 66).
13. Feris quoque ac barbăris hominibus poëmăta tamen, misericordiam interdum et lacrĭmas commŏvent (Mureti or. 11=vol. 2, 99).
14. Nocentem qui defendit, sibi crimen parit (Syr. 458).
15. At tu, dum primi flōret tibi temporis aetas,
Utĕre! (Tib. 1, 8, 47).
16. In morte alterĭus spem tu tibi ponĕre noli (Dion. Cato 1, 19).
17. Ferreă cistă-auri custos tibi; ferreă portă;
Ferreă totă domus; ferreus est dominus (In avarum. Owen=Eclogae poëtarum latin. recentioris aevi, p. 170).
18. Egómet sum mihi imperator, idem egómet mihi oboedio (Pl. Merc. 853).
19. Sint nobis isti magni homines, ut sunt (Cic. Rep. 3, 3, 4).
20. Sapientibus conscientiă ipsa factorum egregiorum amplissimum virtutis est praemium (Cic. Rep. 6, 8, 8).
21. Grandibus exĭgui sunt pisces piscibus escă (Sententia poëtica in Broederi Lection. Lat. p. 77).
22. Domus domĭnis aedificata est, non muribus (Cic. N. D. 3, 10, 26).
23. Nemo errat uni sibi, sed dementiam spargit in proximos (Sen. Ep. 94, 54).
24. Crimina qui cernunt aliorum nec sua cernunt,
Hi sapiunt aliis desĭpiuntque sibi (Owen in Bell. p. 17).
25. Judicibus lites, aurigae somnia currūs (Claud. VI cons. Honorii, praef. 5).
Dativus commodi: вещи
664 ( 458)
1. Multorum aures clausae veritāti sunt (Cic. Lael. 24, 90).
2. Erras, Clodi: non te judices Urbi, sed carcĕri reservarunt (Cic. Att. 1, 16, 5).
3. Qui virtutem suam publicari vult, non virtuti labōrat, sed gloriae (Sen. Ep. 113, 32).
4. Non sum uni angŭlo natus: patriă meă totus hic mundus est (Sen. Ep. 28, 4).
5. Aureă sunt vere nunc saecŭla. Plurimus auro
Venit honos (Ov. A. A. 2, 277).
Dativus commodi, близкий к genetivus
665 ( 459)
1. Tunc dentes mihi cadebant (Pl. Men. 1116).
2. Mihi in corde facit amor incendium (Pl. Merc. 590).
3. Lux est, taurus arat: nox est, requiescit; arātor
Libĕrat emerĭto fervĭdo colla bovi (Poëtae lat. min. v. 2, p. 222. Pedo Alb. v. 99).
4. Cuivis dolori remĕdium est patientiă (Syr. 108).
5. Ex belluarum corporibus multă remedia morbis et vulneribus elicĭmus (Cic. N. D. 2, 64, 161).
6. Rufus ad amīcos deferebat, se esse herēdem Fadio Gallo (Cic. Fin. 2, 17, 55).
7. Hannĭbal pollicitus est, brevi caput Italiae omni Capuam fore (Liv. 23, 10, 2).
8. Lacrĭmis opplet os totum sibi (Ter. Heaut. 306).
9. Num, tibi quum fauces ūrit sĭtis, aureă quaeris
Pocŭlă? (Hor. Sat. 1, 2, 114).
10. Hostis illis (=Romanis) acerrimus ero (Liv. 40, 15, 7).
11. Ipse mihi asciam in crus impēgi (Petrón. 74).
12. Augustus rempublicam Tiberio relīquit, qui privignus ei fuerat (Eutrop. 7, 10).
13. Tuo viro oculi dolent (Ter. Ph. 1053).
Dativus possessivus
666 ( 460)
1. Nulli est homini perpetuum bonum (Pl. Curc. 189).
2. Dives est, cui tantă possessio est, ut nihil optet amplius (Cic. Parad. 6, 1, 42).
3. Aegrōto dum animă est, spes esse dicitur (Cic. Att. 9, 10, 3).
4. Plus animi est inferenti pericŭlum, quam propulsanti (Liv. 28, 44, 2).
5. Talis hominibus fuit oratio, qualis vită (Sen. Ep. 114, 1).
6. Huic filium scis esse? Mihi cum eo jam usque a pueritia fuit semper familiarĭtas (Ter. Heaut. 181-183).
7. In tanta saeculorum serie nullus Hispānis dux magnus praeter Viriātum fuit (Justin. 44, 2, 7).
8. Nimium boni est, cui nĭhil est mali (Enn. ap. Cic. Fin. 2, 13, 41=Diehl p. 39).
9. Satis est tibi in te. satis in legibus praesidii (Cic. Fin. 2, 26, 84).
10. Nulla mihi tecum, Cato, potest esse dissensio (Cic. Fin. 4. 22, 60).
11. Mihi fuit cum Aquinio amicitia (Cic. Tusc. 5, 22, 63).
12. Est mihi tecum pro aris et focis certāmen (Cic. N. D. 3, 40, 94).
13. Nullă est sociĕtas nobis cum tyrannis (Cic. Off. 3, 6, 32).
14. Satis superque est sibi suarum cuique rerum, aliēnis nimis implicari molestum est (Cic. Lael. 13. 45).
15. Milvo est quoddam bellum quasi naturāle cum corvo (Cic. N. D. 2, 49, 125).
16. Quo minus honoris erat poĕtis, eo minora studia fuerunt (Cic. Tusc. 1, 2, 3).
17. Pro libertate magnanĭmis viris omnis debet esse contentio (Cic. Off. 1, 20, 68).
18. Est maritĭmis urbibus etiam quaedam corruptēlă ac demutatio morum: admiscentur enim novis sermonibus ac disciplīnis et importantur non merces solum adventiciae, sed etiam mores (Cic. Rep. 2, 4, 7).
19. Si tibi parvă est res, est tibi magnă quies (B. 3138).
20. Adde, quod est senibus rerum prudentiă major,
Solus et, artifices qui facit, usus adest (Bell. 2; cf. Ov. A. A. 2, 675).
21. Immodĭcis brĕvis est aetas et rară senectus (Mart. 6, 29).
22. Mos antīquis fuit, usque ad meam servatus aetatem, primis epistŭlae verbis adicĕre: 'Si vales, bene est; ego valeo' (Sen. Ep. 15, 1).
23. Natură est omnibus ună (Juv. 13, 166).
24. Artaxerxi, regi Persarum, centum quindecim filii fuere, sed tres tantum justo matrimonio suscepti (Justin. 10, 1, 1).
25. In te artem unam, egregie mirabĭlem, compĕri, semper tibi majorem in adversis, quam in secundis, animum esse (Sall. Ep. ad Caes. p. 146 Nisard).
Дательный падеж при nomen est
667 ( 461)
1. Ei morbo nomen est avaritiă (Cic. Tusc. 4, 11, 24).
2. Caesennius et Clodius, cui nomen est Phormio, nihil de vi dixerunt (Cic. Caecin. 10, 27).
3. Alexandrum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannĭdem occupārat, uxor suă, cui Thebe nomen fuit, noctu occīdit (Cic. Inv. 2, 49, 144).
4. Trojă huic loco nomen est (Liv. 1, 1, 5).
5. Demarātus duos filios genuĭt; nomina his Lucŭmo atque Arruns fuerunt (Liv. 1, 34, 2).
6. Servus (Manus ei nomen erat) indicavit, dominos id incendium fecisse (Liv. 26, 27. 7).
7. Salinātor Livio indĭtum (est) cognōmen (Liv. 29, 37, 4).
8. Gordium nomen est urbi (Curt. 3, 1, 12).
9. Terra circumfūsă undĭque est hac spirabĭli naturā, cui nomen est aër (Cic. N. D. 2, 36, 91).
10. Samnītes Maleventum cui nunc urbi Beneventum nomen est, perfūgērunt (Liv. 9, 27, 14).
11. Quid? de Apollonio, cui Gemĭno cognōmen est, praeteriri potest? (Cic. Verr. 5, 7, 16).
12. Erat tum in castris inter primōres juvĕnum Cn. Marcius, cui cognōmen postea Coriólāno fuit (Liv. 2, 33, 5).
13. A Carthagine in Sardiniam classis missa (est) duce Hasdrubăle, cui Calvo cognōmen erat (Liv. 23, 34, 16).
14. Duo sunt Roscii, quorum alteri Capitōni cognōmen est (Cic. Amer. 6, 17).
15. Attus Clausus, cui postea Appio Claudio fuit Romae nomen, ab Regillo, magnā clientium comitātus manu, Romam transfūgit (Liv. 2, 16, 4).
16. Tiberius Sempronius, cui Longo cognōmen erat, cum Hannōne Poeno prospĕre pugnat (Liv. 23, 37, 10).
17. Legāti ad Hannibălem missi (sunt) Heraclītus, cui Scotīno cognōmen erat, et Crito (Liv. 23, 39, 3).
18. Puero, ex ea genito, Alexandro fuit nomen (Curt. 8, 10, 36).
19. Numītōris filiă duos pueros enixa est. Nomina pueris-altĕri Remo, alteri Romŭlo fuēre (Justin. 43, 2, 3-7).
20. Flumĭni a celeritāte, quā defluit, Tigri nomen est indĭtum, quia Persĭcā linguā 'tigrin' sagittam appellant (Curt. 4, 9, 16).
Dativus auctoris
668 ( 463)
1. Quidquid in hac causa mihi susceptum est, id ego omne me reipublicae causā suscepisse, confirmo (Cic. Pomp. 24, 71).
2. Cui non sunt auditae Demosthĕnis vigiliae? Cic. Tusc. 4, 19, 44).
3. Ex ea disputatione, quae mihi nuper habĭta est in Tusculano, magnă videbatur, mortis effectă contemptio (Cic. Tusc. 2, 1, 2).
4. Longe aliă omnia inquirenti comperta sunt, quam quae a legātis sociōrum audierat (Liv. 23, 43, 6).
5. Est ambulantibus ad hunc modum sermo ille nobis institūtus (Cic. Tusc. 2, 4. 10).
6. Nox ună Hannibăli sine equitibus atque impedimentis acta est (Liv. 21, 34, 9).
7. Metello jam antea cognĭtum erat genus Numidarum infidum (Sall. Jug. 46, 3).
8. Mihi, ut Urbi satis esset praesidii, consultum ac provīsum est (Cic. Cat. 2, 12, 26).
9. Artibus ingĕnuis quaesta est gloriă multis (Ov. Pont. 2, 7 47).
10. Ante scriptă epistŭlă ex duabus tuis prior mihi legi coepta est (Cic. Att. 16, 13a).
11. Mihi inter virtutes grammatĭci habebitur aliquă nescire (Quint. 1, 8, 21).
12. Barbărus hic ĕgo sum, quia nōn intellĕgor ulli (Ov. Tr. 5, 10, 37).
13. Semper in his studiis laboribusque viventi non intellegĭtur, quando obrēpat senectus (Cic. Sen. 11, 38).
Dativus ethicus
669 ( 465)
1. Quid mihi L. Pauli nepos quaerit, quomŏdo duo soles visi sint? (Cic. Rep. 1, 19, 31).
2. Quid ait tandem nobis Sannio? (Ter. Ad. 2, 4, 12=276).
3. Is mihi etiam querĭtur! (Cic. Verr. 1, 60, 156).
4. Ego tibi oratorem sic jam instituam, ut, quid efficere possit, ante perspiciam. Sit enim mihi tinctus littĕris, audierit aliquid, legerit (Cic. De or. 2, 20, 85).
5. At tibi repente paucis post diebus, quum minime exspectarem, vēnit ad me Caninius (Cic. Fam. 9, 2, 1).
6. Hic mihi etiam Q. Fufius pacis commŏda commemŏrat (Cic. Phil. 8, 4, 11).
7. Tum mihi undĭque, clamore sublāto, turbam invadĭte ac sternĭte omnia ferro! (Liv. 24, 38, 7).
8. Ubi mi est filius? (Pl. Bacch. 244).
9. Quid agis Micio? Cur perdis adulescentem nobis? (Ter. Ad. 1, 1, 35=60).
10. Scin=(scisne), ubi nunc sit tibi tuă Bacchis? (Ter. Heaut. 4, 6, 16=820).
Dativus finalis
670 ( 466a)
1. Galli gallinacĕi terrori sunt etiam leonibus. ferarum generosissimis (Plin. N. H. 10, 47).
2. His difficultatibus duae res erant subsidio,-scientiă atque usus militum (Caes. B. G. 2, 20, 3).
3. Locus ipse erat praesidio barbăris (Caes. B. G. 6, 34, 6).
4. Ex negotiis, quae ingenio exercentur, in primis magno usui est memoriă rerum gestarum (Sall. Jug. 4, 1).
5. Ună erat magno usui res praeparata a nostris (Caes. B. G. 3. 14, 5).
6. Apud Graecos in scenam prodire ac populo esse spectaculo nemini fuit turpitudini (Nep. Praef. 5).
7. Alter altĕri odio est (Pl. Truc. 48).
8. Potestne bonum cuiquam malo esse? (Cic. Parad. 1, 1, 7).
9. Et ex tuis littĕris et ex illius, ad me missis, intellĕgo, magnae curae ei salūtem meam fuisse (Cic. Fam. 9, 24, 1).
10. Te nunc allŏquor, Africāne, cujus mortui quoque nomen splendōri ac decŏri est civitāti (Ad Herenn. 4, 15, 22).
11. Mihi ita persuadeo, eam rem laudi tibi potius, quam vituperationi fore (Cic. Fam. 13, 73, 2).
12. Plerisque hominibus Gallis, prae magnitudine corporum suorum, brevĭtas nostra contemptui est (Caes. B. G. 2, 30, 4).
13. Amicitiae nostrae memoriam spero sempiternam fore, idque eo mihi magis est cordi, quod ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria amicorum (Cic. Lael. 4, 15).
14. Omnibus curae est, et maximae quidem, quae post mortem futura sint (Cic. Tusc. 1, 14, 31).
15. Eloquentiă principibus maximo ornamento est (Cic. Fin. 4, 22, 61).
16. Quem tibi aut deum aut hominem auxilio futurum putas? (Cic. Verr. 4, 45, 101).
17. M. Aemilius non ad insequendum sibi tarditātem pedum, sed ad fugiendum impedimento fore putabat (Cic. Rab. Perd. 7, 21).
18. L. Roscio mors, ob rempublicam obĭtă, honori fuit (Cic. Phil. 9, 2, 5).
19. Verisimile non est, odio fuisse parenti filium sine causis multis et magnis (Cic. Amer. 14, 40).
20. Utrum amicitias clarorum virorum calamitāti hominibus, an ornamento esse mavultis? (Cic. Balb. 28, 65).
21. Pergĭte, adulescentes, atque in id studium, in quo estis, incumbĭte, ut et vobis honori, et amicis utilitāti, et reipublicae emolumento esse possĭtis? (Cic. De or. 1, 8, 34).
22. Est mihi magnae curae, ut ita erudiatur Lucullus, ut patri respondeat (Cic. Fin. 3, 2, 8).
23. Fortitudĭni fortună quoque esse adjumento solet (Ad Herenn. 3, 5, 9).
24. Esse solent magno damna minora bono (Ov. Rem. 672).
671 ( 466b)
1. Lacedaemoniis crimini datum (est), quod arcem Thebānam indutiarum tempore occupassent (Justin. 8, 1 5).
2. Vitio mihi dant, quod mortem hominis necessarii graviter fero atque eum, quem dilexi, perisse indignor (Cic. Fam. 11, 28, 2).
3. Memini, gloriari solĭtum esse Hortensium, quod nunquam bello civīli interfuisset: hoc illi tribuebatur ignaviae (Cic. Fam. 2, 16, 3).
4. Matrōnis Corinthiis Medēă persuāsit, ne sibi vitio illae vertĕrent, quod abesset a patria (Cic. Fam. 7, 6, 1).
5. Postquam divitiae honori esse coeperunt, paupertas probro haberi coepit (Sall. Cat. 12, 1).
672 ( 466c)
1. Equitatui, quem auxilio Caesări Aedui miserant, Dumnŏrix praeĕrat (Caes. B. G. 1, 18, 10).
2. P. Sullă, quem castris praefecĕrat Caesar, auxilio cohorti vēnit cum legionibus duabus (Caes. B. C. 3, 51, 1).
3. Marcius maturavit collēgae venire auxilio (Liv. 9, 43, 10).
4. Timotheus Ariobarzāni auxilio profectus est (Nep. 13, 1, 3).
5. Perĭcles agros suos dono reipublicae dedit (Justin. 3, 7, 9).
6. Praetor juvĕni equum eximium dono dat (Liv. 23, 15, 15).
7. Locum insidiis circumspectare Poenus coepit (Liv. 21, 53, 11).
8. Quidam, praesidio castris relicti, in potestātem hostium venerunt (Liv. 22, 59, 9).
9. Vercingetŏrix locum castris delĭgit paludibus silvisque munītum (Caes. B. G. 7, 16, 1).
Творительный падеж. Ablativus ( 467-499)
Ablativus separationis
673 ( 469a)
1. Censores Mamercum tribu moverunt (Liv. 4, 24, 7).
2. Caesar nonnullos signiferos ignominiā notavit ac loco movit (Caes. B. C. 3, 74, 1).
3. Sicŭli, se moveri possessionibus, avītis suis sedibus ac dis penatibus negant oportēre (Cic. Agr. 2, 21, 57).
4. In eā conjuratione fuit Q. Curius, quem censōres senatu probri gratiā movĕrant (Sall. Cat. 23, 1).
5. Loco ille (=Catilīnă) motus est, quum est ex Urbe expulsus (Cic. Cat. 2, 1, 1).
6. Virtus nunquam vi ullā labefactari potest, nunquam demovēri loco (Cic. Phil. 4, 5, 13).
7. Omnia tempus edax depascitur, omnia carpit.
Omnia sede mŏvet, nil sinit esse diu (Anth. 232).
8. Populus Atheniensis Phociōnem et Demetrium Phalereum patriā propŭlit (Nep. 19, 3, 2).
9. Timoleon incredibĭli felicitāte Dionysium totā Siciliā depŭlit (Nep. 20, 2, 1).
10. Fui libenter in tua suburbāna villa malamque pectŏre expŭli tussim (Catull. 44, 7).
11. Ephesii, quum civitate expellĕrent Hermodōrum, ita locūti sunt: 'Nemo de nobis unus excellat' (Cic. Tusc. 5, 36, 105).
12. Aristīdes nonne ob eam causam expulsus est patriā, quod praeter modum justus esset? (Cic. Tusc. 5, 36, 105).
13. Phalerēus Demetrius, quum patriā pulsus esset injuriā, ad Ptolemaeum se regem Alexandrēam contŭlit (Cic. Fin. 5, 19, 54).
14. Regno est expulsus Ariobarzānes rex, socius populi Romani atque amīcus (Cic. Pomp. 5, 12).
15. Germani suas copias castris eduxerunt (Caes. B. G. 1, 51, 2).
16. Nihil agĕre sinit morbus, qui me omnibus abduxit officiis (Sen. Ep. 78, 20).
17. Non dŏmus et fundus, non aeris acervus et auri
Aegrōto domĭni deduxit corpore febres,
Non animo curas (Hor. Ep. 1, 2, 47).
18. Hostes, muro turrique dejecti, in foro ac locis patentioribus constiterunt (Caes. B. G. 7 28, 1).
19. Scyrum, quam Dolŏpes incolebant, Cimon vacuefēcit, sessōres vetĕres urbe insulāque ejēcit (Nep. 5, 2, 5).
20. Quotiens te pater ejus domu suā ejecit? (Cic. Phil. 2, 18, 45).
21. Decemvĭri prodeunt in contĭonem abdicantque se magistrātu (Liv. 3, 54, 6).
22. Taurus excussit cervīce secūrim (V. Aen. 2, 224).
674 ( 469b)
1. Fabius, nihil aliud precatus populum Romanum, quam ut Appii Claudii littĕras audirent, comitio abiit (Liv. 10, 24, 18).
2. Nemo erat, quin statim castris exeundum putaret (Caes. B. C. 1, 69, 3).
3. Hostes magno cum strepĭtu ac tumultu castris egressi sunt (Caes. B. G. 2, 11, 1).
4. Barbări nostros navibus egrĕdi prohibebant (Caes. B. G. 4, 24, 1).
5. Marius evadĕre oppĭdo properavit (Sall. Jug. 56, 5).
6. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt (Caes. B. G. 7, 62, 7).
7. Eundem (=Brutum) vidi postea Veliae, cedentem Italiā, ne quă oriretur belli civīlis causa propter se (Cic. Phil. 10, 4, 8).
8. Decedĕre provinciā praetor jussus est (Liv. 39, 3, 3).
9. Fustuarium meretur miles, qui signa relinquit aut praesidio decēdit (Liv. 5, 6, 14).
10. Si abesse patriā misĕrum est, plenae miserorum provinciae sunt. ex quibus admŏdum pauci in patriam revertuntur (Cic. Tusc. 5, 37, 106).
11. Nec calĭdae cĭtius decedunt corpore febres,
Textilibus si in pictūris ostroque rubenti
Jactēris, quam si in plēbēja veste cubandum est (Lucr. 2, 34).
675 ( 469c)
1. Sic tĕnĕros animos aliēna opprobria saepe
Absterrent vitiis (Hor. Sat. 1, 4, 128).
2. Helvetii fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, quum aut suis finibus eos prohibent, aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt (Caes. B. G. 1, 1, 4).
3. Apud Germanos quemcunque mortalium arcere tecto nefas habetur (Tac. Germ. 21).
4. Consul, captis castris, direptione praedaque abstĭnet militem (Liv. 38, 23, 2).
5. Romano bello fortuna eum (=Alexandrum, Epiri regem) abstinuit (Liv. 8, 24, 18).
6. Magistratus templis pellebantur, alii omnino aditu ac foro prohibebantur: nemo resistebat (Cic. Sest. 39, 85).
676 ( 469d)
1. Fabā Pythagorēi utique abstinere jubent (Cic. Div. 2, 58, 119).
2. In omnem vitam unguento abstinemus, quoniam optimus odor in corpore est nullus (Sen. Ep. 108, 16).
3. Ego optimum existimo, qui ceteris ita ignoscit, tanquam ipse cotidie peccet, ita peccatis abstĭnet, tanquam nemini ignoscat (Plin. Ep. 8, 22, 2).
4. Quale beneficium est, quod te abstinueris nefario scelere? (Cic. Phil. 2, 3, 5).
5. Europā abstinete, Asiā omni, quae cis Taurum montem est, decedĭte (Liv. 37, 45, 14).
6. Iis (=regis Antiŏchi legatis) denuntiatum est, ut excederet Asiae urbibus, quae Philippi aut Ptolemaei regnum fuissent, abstineret liberis civitatibus neu quam lacesseret armis (Liv. 33, 34, 3).
7. Barbări, signa procul conspicati, oppugnatione desistunt (Caes. B. G. 6, 39, 4).
8. Vercingetŏrix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur (Caes. B. G. 7, 12, 1).
9. Ignāri, quum docti sunt a perītis, desistunt facile sententiā (Cic. Off. 3, 3, 15).
10. Hortensius me coepit hortari, ut sententiā desisterem (Cic. Acad. 2, 19, 63).
11. Omnibus aut ipse affui cladibus, aut, quibus afui, maxime unus omnium eas sensi (Liv. 26, 41, 11).
677 ( 469e)
1. Obsĕcro te, quam primum hoc me libera miserum metu (Ter. Andr. 2, 2, 14=351).
2. Epaminondas exercitum, obsidione liberatum, domum reduxit incolŭmem (Nep. 15, 7, 2).
3. Multos fortună liberat poenā, metu neminem (Sen. Ep. 97, 15).
4. Themistŏcles, quum imperator bello Persico servitute Graeciam liberavisset propterque invidiam in exsilium expulsus esset, ingratae patriae injuriam non tulit, quam ferre debuit (Cic. Lael. 12, 42).
5. Magna curā liberatus sum (Cic. Verr. act. 1 9, 26).
6. L. Brutus civitatem dominatu regio liberavit (Cic. Planc. 25, 60).
7. Non liberat diadēma capitis dolore (Bind. 2185).
8. Egredere ex Urbe, Catilina, libera rempublicam metu; in exsilium proficiscere! (Cic. Cat. 1 8 20).
9. Voluptate illā tanquam rabioso cane, liberatus sum (Aeschin. Ep. 5, 5=p. 147 Didot).
10. Roscius, culpā liberatus et crimine nefario solutus, cupit a vobis discedere (Cic. Amer. 49, 143).
11. Nihil est praestabilius viro, quam periculis patriam liberare (Cic. Mil. 35, 96).
12. Ligarius omni culpā vacat (Cic. Lig. 2, 4)
13. Sapientis animus semper vacat vitio (Cic. Tusc. 3, 9, 19).
14. Nulla vitae pars vacare officio potest (Cic. Off. 1, 2, 4).
15. Omnis castigatio contumelia vacare debet (Cic. Off. 1, 25, 88).
16. Et legibus et institutis vacat aetas nostra (=senilis), mŭneribus iis, quae non possunt sine viribus sustineri (Cic. Sen. 11, 34).
17. Is ordo (=senatorius) vitio vacato, ceteris specĭmen esto! (Cic. Leg. 3, 3, 10).
18. Quidam nequĕunt, qualis animus sit vacans corpore, intellegere et cogitatione comprehendere (Cic. Tusc. 1, 22, 50).
19. Omnium rerum natura cognĭtă, levamur superstitione, liberamur mortis metu (Cic. Fin. 1. 19, 63).
20. Leva me hoc onĕre! (Cic. Fam. 3, 12, 3).
678 ( 469)
1. Dat tuba signum suis Vercingetŏrix atque ex oppido edūcit (Caes. B. G. 7, 81, 3).
2. Hamilcar hostes a muris Carthagĭnis remōvit (Nep. 22, 2, 4).
3. Vercingetŏrix adversarios suos, a quibus paullo ante erat ejectus, expellit e civitate (Caes. B. G. 7, 4, 4).
4. Athenienses optime merĭtos cives e civitate eiciebant (Cic. Flacc. 7, 16).
5. Potes ex casa vir magnus exire (Sen. Ep. 66, 3).
6. In eundem portum, ex quo eramus egressi, magnā jactati tempestāte, confūgimus (Cic. Tusc. 5, 2, 5).
7. Galli, silentio ex castris egressi, ad campestres munitiones accēdunt (Caes. B. G. 7, 81, 1).
8. Tu, me ab ea abesse urbe, miraris, in qua domus nihil delectare possit (Cic. Fam. 5, 15, 4).
9. Res familiāris quaeri debet iis rebus, a quibus abest turpitūdo (Cic. Off. 2, 24, 87).
10. Scipiōnis consilio atque virtute Hannĭbal in Afrĭcam redire atque ex Italia decedere coactus est (Cic. Cat. 4, 10, 21).
11. Alcibiădes a caritāte patriae non potuit recedĕre (Nep. 7, 8, 1).
12. Est non modo liberāle paulum nonnunquam de suo jure decedĕre, sed interdum etiam fructuōsum (Cic. Off. 2, 18, 64).
13. Docēmur auctoritāte nutuque legum domĭtas habere libidĭnes, coërcēre omnes cupiditates, nostră tueri, ab aliēnis mentes, oculos, manūs abstinēre (Cic. De or. 1, 43, 194).
14. Homines ab injuria non poenă, sed natură arcēre debet (Cic. Leg. 1, 14, 40).
15. Tu, Juppĭter, hunc (=Catilīnam) et hujus socios a tuis ceterisque templis, a tectis Urbis ac moenibus, a vita fortunisque civium arcebis (Cic. Cat. 1, 13 33).
16. Lacedaemonii de diutĭna contentione destiterunt et suā sponte Atheniensibus imperii maritimi principātum concesserunt (Nep. 13, 2, 2).
17. Ab iis voluptatibus abstinēre minime est difficile (Cic. Tusc. 5, 33, 94).
18. Neque homines temperaturos ab injuria et maleficio existimabat (Caesar) (Caes. B. G. 1, 7, 4).
19. Quum multi voluĕrint paucique potuĕrint ab uno tyranno patriam liberare, Thrasybūlo contĭgit, ut a triginta oppressam tyrannis e servitūte in libertātem vindicaret (Nep. 8, 1, 2).
20. Cognĭtum est, sapientem ab omni concitatione animi semper vacare (Cic. Tusc. 5, 16. 48).
21. Tribuenda est opera reipublicae, vel omnis potius in eā cŏgitatio et cură ponendă, tantum huic studio (=philosophiae) relinquendum, quantum vacabit a publico officio et munĕre (Cic. Div. 2, 2, 7).
22. Error a culpa vacat (Sen. H. Oet. 983).
23. Non enim philosŏphi solum, sed etiam majores nostri superstitiōnem a religiōne separaverunt (Cic. N. D. 2, 28, 71).
24. Fortunam nemo ab inconstantia et temeritate sejunget (Cic. N. D. 3, 24, 61).
25. Alpes Italiam ab Gallia sejungunt (Nep. 23, 3, 4).
26. Secēdant imprŏbi, secernant se a bonis (Cic. Cat. 1, 13, 32).
27. In provinciam ejus modi homines cum imperio mittimus, ut, etiamsi ab hoste defendant, tamen ipsorum adventūs in urbes sociorum non multum ab hostili expugnatiōne diffĕrant (Cic. Pomp. 5, 13).
28. Homines, etsi aliis multis, tamen hoc uno plurimum a bestiis diffĕrunt, quod rationem habent, a natura datam (Cic. Fin. 2, 14, 45).
29. Perspicuum est, natura nos a dolore abhorrēre (Cic. Fin. 3, 19, 62).
30. Pauci prudentiā honestă ab deterioribus, utilia ab noxiis discernunt; plures aliorum eventis docentur (Tac. Ann. 4, 33, 10).
679 ( 469f)
1. Robustus animus et excelsus omni est liber curā et angōre (Cic. Fin. 1, 15, 49).
2. Sapientem putas omni perturbatiōne esse libĕrum (Cic. Tusc. 4, 27, 58).
3. Ad vivendum, velut ad natandum, is melior, qui onĕre liberior (Apul. Apol. 21).
4. Vacui metu esse debemus (Cic. Phil. 1, 10, 25).
5. Quum sumus necessariis negotiis curisque vacui, tum avemus aliquid vidēre, audire, addiscĕre (Cic. Off. 1, 4, 13).
6. Vacuă metu, curā, sollicitudine, pericŭlo vită bonorum virorum est, contra autem imprŏbis semper aliqui scrupus in animis haeret, semper iis ante oculos judicia et supplicia versantur (Cic. Rep. 3, 16, 26).
7. Vacui curis etiam, quid in caelo fiat, scire avemus (Cic. Fin. 2, 14, 46).
8. Qui est quietus, eum necesse est esse perturbatione omni vacuum (Cic. Tusc. 3, 8, 18).
9. Habet magistros eos, qui dispŭtent, horam nullam vacuam voluptate esse debere (Cic. Post red. in sen. 6, 14).
10. Ego sum ille consul, cui non forum, non haec sedes honoris (=sellă curūlis) unquam vacuă mortis pericŭlo atque insidiis fuit (Cic. Cat. 4, 1, 2).
11. Eorum domūs signis et tabulis pictis erant vacuae (Cic. Verr. 1, 21, 55).
12. Idcirco in hac custodiā et tanquam specŭlā collocati sumus, ut vacuum metu populum Romanum nostrā vigiliā et prospicientiā redderemus (Cic. Phil. 7, 7. 19).
13. Nihil Maxĭmus fecit aliēnum sua virtute (Cic. Vatin. 11, 28).
14. Nihil aliēnum vitā superiore commīsit (Cic. Quinct. 31, 98).
15. Negant (philosŏphi), id esse aliēnum majestāte deorum, scilĭcet casas omnium introspicĕre, ut videant, quid cuique condūcat (Cic. Div. 2, 51, 105).
16. Duobus modis, id est aut vi, aut fraude, fit injuria: utrumque homine alienissimum (Cic. Off. 1, 13, 41).
17. Est aliēnum tanto viro, quantus es tu, quod altĕri praecepĕrit id ipsum facere non posse (Cic. Fam. Ep. ad Brut. 1, 9, 1).
18. Non aliēnum est dignitāte tuā, quod ipsi Agamemnŏni, regum regi, fuit honestum, habere aliquem in consiliis capiendis Nestŏrem (Cic. Fam. 9, 14, 2).
680 ( 469h)
1. Id, quod excellentes animos et humană contemnentes facit, cernitur in duobus, si et solum id, quod honestum sit, bonum judĭces, et ab omni animi perturbatiōne liber sis (Cic. Off. 1, 20, 67).
2. Liber a tali irrisiōne Socrătes (Cic. Acad. 2, 39, 123).
3. Viget animus in somnis liber ab sensibus omnique impeditiōne curarum (Cic. Div. 1, 51, 115).
4. Omnes sequentur auctoritātem consulis, soluti a cupiditatibus, libĕri a delictis (Cic. Agr. 1, 9, 27).
5. Quam provinciam tenuistis a praedonibus libĕram per hosce annos? (Cic. Pomp. 11, 32).
6. Per triennium soli in omni orbe terrarum solūti ac libĕri fuerunt ab omni sumptu, molestiā, munĕre (Cic. Verr. 4, 10, 23).
7. Horă nullă vacuă a furto, scelĕre, crudelitate, flagitio reperiētur (Cic. Verr. 1, 12, 34).
8. Omnia sunt nobis vacuă ab omni pericŭlo atque etiam suspiciōne belli (Cic. Prov. 12, 30).
9. Hic locus nunquam vacuus fuit ab iis, qui vestram causam defendĕrent (Cic. Pomp. 1, 2).
10. Caesar oppĭdum Noviodūnum oppugnare conatus est, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat (Caes. B. G. 2, 12, 2).
11. Aliēnum est a sapiente non modo injuriam cui facere, verum etiam nocēre (Cic. Fin. 3, 21, 71).
12. Oportet, hominem ab homine non aliēnum vidēri (Cic. Fin. 3, 19, 63).
13. Alienum est a justitia detrahĕre quid de aliquo, quod sibi assūmat (Cic. Fin. 3, 31, 70).
14. Bestiae, quicquid objectum est, quod modo a natura non sit aliēnum, eo contentae non quaerunt amplius (Cic. Tusc. 5, 34, 98).
15. Ne amores quidem sanctos a sapiente aliēnos esse arbitrantur (Cic. Fin. 3, 20, 68).
16. Itā nati factique sumus, ut ad scientiam, prudentiam, fortitudinem aptos animos haberemus, a contrariisque rebus aliēnos (Cic. Fin. 5, 15, 43).
17. Cum duobus ducibus de imperio in Italia est decertatum, Pyrrho et Hannibăle: ab altĕro propter probitatem ejus non nimis aliēnos animos habemus, altĕrum propter crudelitātem semper haec civitas odĕrit (Cic. Lael. 8, 28).
18. Omnis immodĭcus dolor turpis est et a viro aliēnus (Cic. Or. ad pop. 43=p. 1348 Nobbe).
19. Nunquam a poëtice (=poëtica) alienus fui (Plin. Ep. 7, 4, 2).
Ablativus inopiae
681 ( 470a)
1. Moveor, tali amīco orbatus, qualis, ut arbĭtror, nemo unquam erit (Cic. Lael. 3, 10).
2. Te ad cenas itāre desisse, moleste fero. Magnā enim te delectatiōne et voluptāte privasti (Cic. Fam. 9, 24, 2).
3. Non viribus aut velocitatibus aut celeritāte corporum res magnae geruntur, sed consilio, auctoritāte, sententiā. quibus non modo non orbari, sed etiam augēri senectus solet (Cic. Sen. 6, 17).
4. Erras, Clodi: non te judĭces urbi, sed carcĕri reservarunt, neque te retinēre in civitāte, sed exsilio privare voluerunt (Cic. Att. 1, 16, 9).
5. Tilon, Indiae insŭlam, perhĭbent eo praeferri cetĕris terris quod omnis arbor, quae in ea gignĭtur, nunquam nudatur tegmĭne foliorum (Augustini Civ. 21, 5).
682 ( 470b)
1. Non, mehercŭle, aequo animo te careo (Cic. Att. 4, 18, 5).
2. Carēre debet omni vitio, qui in altĕrum paratus est dicere (Cic. in Sall. responsio, 8, 21=p. 1340 Nobbe).
3. Is mihi nuntiavit, te plane febri carēre et belle habere (Cic. Fam. 16, 15, 1).
4. Molestum est carēre assuētis voluptatibus, abstinēre cibo, sitīre, esurīre (Sen. Ep. 78, 11).
5. Necessĭtas feriis caret (Pallad. 1, 6=p. 526 b Nisard).
6. Quam huic (=Dionysio) erat misĕrum carere consuetudine amicorum, homini praesertim docto a puero et artibus ingenuis erudīto! (Cic. Tusc. 5, 22, 63).
7. Lineamentum est longitūdo, latitudine carens (Cic. Acad. 2, 36, 116).
8. Stultum consilium nōn mŏdo effectu caret,
Sed ad pernĭciem quoque mortāles devŏcat (Phaedr. 1, 20, 1).
9. Loquacitas raro caret mendacio (Bind. 1692).
10. Carmĭna morte carent (Ov. Am. 1, 15, 32).
11. Aegrum corpus caret viribus (Cic. Fin. 5, 17, 47).
12. Nullum vitae genus omnibus caret incommŏdis (Erasm. 1, 253).
13. Non potest inveniri vită hominis, carens molestiā (Prisciani Praeexerc. p. 433 K.).
14. Nunquam eminentiă invidiā carent (Vell. 2, 40 6).
15. Visu cărenti magnă pars veri lătet (Sen. Oed. 295).
16. Male cum eo agitur, qui caret invĭdis (Bind. 1764).
17. Quod cāret alternā rĕquie, durabĭle non est:
Haec repărat vires fessăque membra levat (Ov. Her. 4, 89).
18. Invĭdĭā excelsos, inŏpes injuriā vexat:
Quam fēlix vivit, quisquis utrāque caret! (Anth. 276).
19. Credo ego, misĕram fuisse Penelŏpem, quae tam diu viduă viro suo caruit (Pl. Stich. 1).
20. Ubi Nilus ad illă, quae Catadūpa nominantur, praecipĭtat ex altissimis montibus, eă gens, quae illum locum accŏlit, propter magnitudinem sonĭtūs, sensu audiendi caret (Cic. Rep. 6, 19).
21. Non enim, si malum est dolor, carēre eo malo satis est ad bene vivendum (Cic. Fin. 2, 3, 41).
22. Vixēre fortes ante Agamemnŏna
Multi, sed omnes illacrimabĭles
Urgentur ignotique longā
Nocte, carent quia vate sacro (Hor. Od. 4, 9 25).
23. Invĭdus acer obit, sed livor morte carebit (K. 1356).
683 ( 470b)
1. Aestāte et potiōne et cibo saepius corpus eget (Cels. 1, 3=p. 21, 16.)
2. Iste tuus amīcus apud me non eget commendatione (Cic. Fam. 9, 24, 1).
3. Non egeo medicīnā (Cic. Lael. 3, 10).
4. Manifestă non egent probatiōne (Regŭla juris) (Bind. 1789).
5. Is minimo eget mortālis, qui minimum cupit (Sen. Ep. 108. 11).
6. Magnă negotia magnis adjutoribus egent (Vell. 2, 127, 2).
7. Alter frenis eget, alter calcaribus (Cic. Att. 6, 1, 12).
8. Non tali auxilio nec defensoribus istis
Tempus eget (V. Aen. 2, 521).
9. Malae naturae nunquam doctōre indĭgent (Syr. 362).
10. Is maxime divitiis fruĭtur, qui minime divitiis indĭget (Sen. Ep. 14, 17).
11. Certum signum est infirmitātis pluribus indigēre (Apul. Met).
12. Eă est geometriă, quae infīmis, mediocribus, summis hominibus et viris terrarum principibus utilis est et maxime necessariă. Hac agricŏlae, nautae, reges ipsi et imperatōres, omnes omnium condicionum homines, sive quis infāmes et sordĭdas artes tractat, sive ingenuas et liberāles, aeque prorsus indĭgent. Hujusce artis praesidio omnem latitudĭnem, longitudĭnem, altitudĭnem, profunditātem agrorum, montium, insularum, fluminum, maris adipiscĭmur (De la Cerda apud Philippi, Latinität der Neueren, p. 190).
13. Nullă abs te per hos dies epistŏlă inanis aliquā re utĭli et suavi venĕrat (Cic. Att. 2, 8, 1).
14. Haec virgo orbă est patre (Ter. Ad. 650).
Ablativus originis
684 ( 473)
1. Atheniensibus licet eōdem patre natas uxōres ducĕre (Nep. 5 1, 2).
2. Orphēus et Rhesus di sunt, Musā matre nati (Cic. N. D. 3, 18 45).
3. Quidam parentibus nati sunt humilibus (Cic. Lael. 19, 70).
4. Parente Sestius natus est homine et sapienti et sancto et sevēro (Cic. Sest. 3, 6).
5. Romŭlus patre Marte natus est (Cic. Rep. 2, 2, 4).
6. Dionȳsos multos habemus: primum Jove et Proserpĭnā natum: secundum Nilo, tertium-Cabīro patre, quartum Jove et Lunā, quintum Niso natum et Thyōne (Cic. N. D. 3, 23, 58).
7. Numae Pompilii regis nepos, filiā ortus, Ancus Marcius erat (Liv. 1, 32, 1).
8. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius (Caes. B. G. 5. 25, 1).
9. Romŭlus Sabīnas, honesto ortas loco virgines, rapi jussit (Cic. Rep. 2, 7, 12).
10. Fortes creantur fortibus et bonis (Hor. Od. 4, 4, 29).
11. Maecēnas, atăvis edite regibus (Hor. Od. 1, 1, 1).
12. Galli, se ab Dite patre prognatos, praedĭcant (Caes. B. G. 6. 18, 1).
13. Dicaearchus Pherecrătem quendam ait a Deucalione ortum (Cic. Tusc. 1, 10, 21).
14. Difficile factu est-a dis ortis fidem non habere (Cic. Tim. c. 11).
Ablativus auctoris
685 ( 474)
1. Non semper viātor a latrōne, nonnunquam etiam latro a viatōre occidĭtur (Cic. Mil. 21, 55).
2. Laudatur ab his. culpatur ab illis (Hor. Sat. 1, 2, 11).
3. Famă est, adjūtum Terentium in scriptis a Laelio et Scipione (Suet. p. 293, 5 Roth).
4. Quidquid bene dictum est ab ullo, meum est (Sen. Ep. 16. 7).
5. Hierony̆mus, Syracusanorum rex, propter crudelitātem superbiamque a suis interfectus est (Periocha Liv. 24).
6. Soror quam valde a fratre dilecta est (Quint. Decl. 381=p. 499 Lemaire).
7. Canes currentes bibĕre in Nilo flumine,
A corcodīlis ne rapiantur. tradĭtum est (Phaedr. 1, 25, 3).
8. Brevis a natura vită vobis data est, at memoriă bene reddĭtae vitae sempiternă (Cic. Phil. 14, 12, 32).
9. Neque enim ita generati a natura sumus, ut ad ludum et jocum facti esse videamur; sed ad severitātem potius et ad quaedam studia graviora et majora (Cic. Off. 1, 29. 103).
10. Aut nĭhil est sensūs ănĭmis a morte relictum,
Aut mors ipsă nihil (Lucan. 3, 39).
Ablativus comparationis
686 ( 475)
1. Quis me est divitior? (Pl. Aul. 809).
2. Quis me Thebis alter vivit miserior? (Pl. Amph. 1046).
3. Quid potest esse sole majús? Quantŭlus nobis videtur! Mihi quidem quasi pedālis (Cic. Acad. 2, 26, 82).
4. A dis immortalibus quae potest homini major esse poenă furōre atque dementiā? (Cic. Har. 18, 39).
5. Ex Nestŏris linguā melle dulcior fluebat oratio (Cic. Sen. 10, 31).
6. Quid est-non dicam in homine, sed in omni caelo atque terrā-ratiōne divinius? (Cic. Leg. 1, 7, 22).
7. Quae est domestĭca sede jucundior? (Cic. Fam. 4, 8, 2).
8. Nemo me minus timĭdus, nemo tamen cautior (Cic. Phil. 12, 10, 24).
9. Nihil in hominum genere rarius perfecto oratore inveniri potest (Cic. De or. 1, 28, 128).
10. Nihil lacrĭmā citius arescit (Ad Herenn. 2, 31, 50).
11. Turpis fugă mortis omni est morte pejor (Cic. Phil. 8, 10, 29).
12. Duriores osse dentes sunt (Cels. 8, 1=p. 325, 2).
13. Honestă mors turpi vitā potior (Tac. Agr. 33).
14. Consuetudo quovis tyranno potentior (Erasm. 2, 93).
15. Saepe pax periculosior bello fuit (Petrarca, Epist. de rebus fam. 12, 2=Hb. 662).
16. Nihil vicissitudĭne studiorum officiorumque jucundius (Cic. Lael. 14, 49).
17. Efficacior omni arte necessĭtas (Curt. 4, 3, 24).
18. Respublică mihi vitā est meā carior (Cic. Fam. 10, 12, 5).
19. Nihil neque firmius, neque felicius, neque laudabilius est republicā, in qua abundant milites erudīti (Veget. 1, 13).
20. Accepi epistŏlas tuas, aliam aliā jucundiorem (Cic. Att. 7, 2, 3).
21. Qui nihil habet in vita jucundius vitā, is cum virtute vitam non potest colĕre (Ad Herenn. 4. 14, 20).
22. Pauci, quibus relicta est animă, clausi in tenĕbris, cum maerōre et luctu morte graviorem vitam exĭgunt (Sall. Jug. 14, 15).
23. Omnes stulti sunt sine dubio miserrimi, maxime quod stulti sunt; miserius enim stultitiā quid possumus dicere? (Cic. N. D. 1, 9, 23).
687 ( 475)
1. Homine imperito nunquam quicquam injustius est,
Qui, nisi quod ipse fecit, nil rectum putat (Ter. Ad. 98).
2. Igne quid ūtilius? Si quis tamen urĕre tectă
Compărat, audāces instruit igne manūs (Ov. Tr. 2, 267).
3. Risu inepto res ineptior nullā est (Catull. 39. 16).
4. Sapiens ūno mĭnor est Jove (Hor. Ep. 1, 1, 107).
5. Dulcia rura, valete, et Lȳdia, dulcior illis,
Et casti fontes, et, fēlix nōmen, agelli (Poëtae lat. min. v. 2, p. 78).
6. Vivēre nātūrae si convenienter oportet,
Novistine lŏcum potiorem rure beāto? (Hor. Ep. 1, 10, 12).
7. Passer mortuus est meae puellae,
Passer, deliciae meae puellae,
Quem plus illă oculis suis amabat (Catull. 3, 1).
8. Sed fulgente trăhit constrictos gloriă curru,
Non minus ignōtos generōsis (Hor. Sat. 1, 6, 23).
688 ( 476)
1. Ad duodecim milia sunt caesa; capta plus quinque milia hominum, equi quadringenti, signa militaria sexaginta duo (Liv. 40, 33, 7).
2. Caprae ferae sunt, quae saliunt e saxo pedes plus sexagēnos (Varro R. R. 2, 3, 3).
3. Triginta dies obsidio fuit, per quos raro unquam nix minus quattuor pedes altă jacuit (Liv. 21, 61, 10).
4. Inter eos satis constabat non minus ducentos Carthaginiensium equites fuisse, et divitiis quosdam et genere illustres (Liv. 29, 34, 17).
5. Tribūnum plebis, plus viginti vulneribus acceptis jacentem moribundumque vidistis (Cic. Sest. 39, 85).
6. Quid potest esse sole majus? quem mathematici amplius duodeviginti partibus confirmant majorem esse, quam terram (Cic. Acad. 2, 26, 82).
7. Quinque milium armatorum non amplius relictum erat praesidium (Liv. 40, 31, 8).
8. Catmēlus regŭlus praeĕrat tribus haud amplius milibus armatorum (Liv. 41, 1, 8).
9. Herennium, negotiatōrem ex Africa, Syracūsis amplius centum cives Romani cognoscebant (Cic. Verr. 2, 5, 14).
10. Lacedaemonii soli toto orbe terrarum septingentos jam annos amplius unis moribus et nunquam mutatis legibus vivunt (Cic. Flacc. 26, 63).
689 ( 477)
1. Eo quum de improvīso celeriusque omni opiniōne Caesar venisset, Remi ad eum legātos miserunt (Caes. B. G. 2, 3, 1).
2. Haec ego aut omnīno falsă, aut certe minora opinione esse confīdo (Caes. B. C. 2, 31, 5).
3. Quum resistĕret Servilius consul et minus opinione suā efficĕret, duas leges promulgavit (Caes. B. C. 3, 21, 1).
4. Quum, e Cilicia decēdens, Rhodum venissem et eo mihi de Q. Hortensii morte esset allātum. opinione omnium majorem animo cepi dolorem (Cic. Brut. 1, 1).
5. Neque cuiquam mortalium injuriae suae parvae videntur; multi eas gravius aequo habuere (Sall. Cat. 51, 11).
6. Non Euripĭdes solum, sed etiam Aeschy̆lus et Sophŏcles ab aliis poëtis justo saepius in certaminibus sunt superati (Meineke, Fr. com. 11, 903-4))
7. Ponamus nimios gemĭtūs; flagrantior aequo
Non debet dolor esse vĭri, nec vulnere major (Juv. 13, 11).
Ablativus instrumenti
690 ( 478)
1. Terră vestită est floribus, herbis, arboribus, frugibus (Cic. N. D. 2, 39, 98).
2. Commius cum suis equitibus latrociniis se alebat (Caes. B. G. 8, 47, 2).
3. Eumĕnes vincebat omnes curā, vigilantiā, patientia, calliditāte et celeritāte ingenii (Nep. 18, 1, 3).
4. Servus lanceā collum ejus trajecit (Petron. 62).
5. Tyrannus fuit ille et fulmine ictus est, et poenas diis immortalibus dedit (Quint. Decl. 274=p. 133 Lemaire).
6. Alterā manu fert lapidem, panem ostentat altĕrā (Pl. Aul. 195).
7. Haec multo labore quaesītă ună eripuit horă (Cic. Sulla 26, 73).
8. Te populus lapidibus persequitur (Petron. 90).
9. Capĭta conjuratiōnis virgis caesi ac secūri percussi (sunt) (Liv. 10, 1, 3).
10. Si omnes, qui reipublicae consŭlunt, cari nobis esse debent, certe in primis imperatores, quorum consiliis, virtute, periculis retinemus nostram salutem (Cic. De or. 2, 40, 168).
11. Danda est opĕră, ut senes et amīcos et juventūtem et maxime rempublicam consilio et prudentiā adjŭvent (Cic. Off. 1, 34, 122).
12. Longā praefatiōne vel excūsare vel commendare ineptias ineptissimum est (Plin. Ep. 4, 14, 8).
13. Neque enim certă incertis declarantur (Quint. 5, 10, 8).
14. Juppĭter optimus maximus, cujus nutu et arbitrio caelum, terră mariaque reguntur, saepe ventis vehementioribus, aut immoderātis tempestatibus, aut nimio calōre, aut intolerabĭli frigŏre hominibus nocuit, urbes delēvit, fruges perdĭdit (Cic. Amer. 45, 131).
15. Amulius fratris filiae, Reae Silviae, per speciem honōris, quum Vestālem eam legisset, perpetua virginitate spem partūs adĭmit (Liv. 1, 3, 11).
16. Pudōre et liberalitāte libĕros retinēre satius esse, credo, quam metu (Ter. Ad. 57).
17. Id quod ajunt, auribus teneo lupum: nam neque quo pacto a me amittam, neque uti retineam, scio (Ter. Ph. 506).
18. At tubă terribĭli sonĭtu taratantăra dixit (Ennius=Diehl p. 21).
19. Nobiscum nec animo est nec corpore (Cic. Phil. 12, 9, 23).
20. Cur res tam dissimĭles eōdem nomine appellas? (Cic. Fin. 2, 3, 9).
21. Non omnes homines aliquo errōre ducuntur? (Plin. Ep. 9, 12, 1).
22. Comĭtes Antonii huic urbi ferro ignique minitantur (Cic. Phil. 11, 14, 37).
23. Quam misĕrum est - carēre consuetudĭne amicorum homini praesertim docto a puero et artibus ingenuis erudīto (Cic. Tusc. 5, 22, 63).
24. Rhenus multis capitibus in Oceănum influit (Caes. B. G. 4, 10, 5).
691 ( 478)
1. Non viribus aut velocitatibus aut celeritāte corporum res magnae geruntur, sed consilio, auctoritāte, sententiā, quibus non modo non orbari sed etiam augēri senectus solet (Cic. Sen. 6, 17).
2. Nullā re conciliare facilius benevolentiam multitudinis possunt ii, qui reipublicae praesunt, quam abstinentiā et continentiā (Cic. Off. 2, 22, 77).
3. Boni nullo emolumento impelluntur in fraudem, imprŏbi - saepe parvo (Cic. Mil. 12, 32).
4. Rectius videtur ingenii, quam virium, opibus gloriam quaerĕre (Sall. Cat. 1, 3).
5. Periculōsum est in tot humānis erroribus solā innocentiā vivere (Liv. 2, 3, 4).
6. Grave est ingrāti animi vitium, intolerabĭle, et concordiam, quā humānă imbecillitas fulcītur, scindit ac dissĭpat (Sen. Benef. 7, 27, 3).
7. Bonum publicum, ut in plerisque negotiis solet, privātā gratiā devictum est (Sall. Jug. 25, 3).
8. Multis simulatiōnum involūcris tegĭtur et quasi velis quibusdam obtendĭtur unius cujusque natură (Cic. Qu. fr. 1, 1, 5).
9. Sociam nobis urbem vi atque armis cepisti (Liv. 34, 32, 16).
10. (Aeneas) dixit vagināque erĭpit ensem
Fulmineum strictoque ferit retinacula ferro (V. Aen. 4, 579).
11. Adulescentium animi dolis haud difficulter capiebantur (Sall. Cat. 14, 5).
12. Immensis laboribus comparatur eruditio (Ērasm. 1, 272).
13. Obtrectatio et livor pronis auribus accipiuntur (Tac. Hist. 1, 1, 1).
14. Carthāgo est linguā Poenorum 'novă civĭtas', ut docet Livius (Serv. ad V. Aen. 1, 366).
15. Multum mihi contulerunt ad bonam valetudĭnem amīci, quorum adhortationibus, vigiliis, sermonibus allevabar. Nihil aeque aegrum refĭcit atque adjŭvat, quam amicorum affectus (Sen. Ep. 78, 4).
16. Similia similibus curantur (K. 2543. R. 431).
17. Saepe homines imperītos falsis rumoribus terreri, cognĭtum est (Caes. B. G. 6, 20, 2).
18. Parĭtur pax bello (Nep. 15, 5, 4).
19. Propter socios, nullā ipsi injuriā lacessīti, majores nostri cum Antiŏcho, cum Philippo, cum Aetōlis, cum Poenis bella gesserunt (Cic. Pomp. 6, 14).
20. Inimīcos sagittā emĭnus, hastā commĭnus petĭmus (Curt. 7, 8, 18).
21. Non poenis malorum, sed bonorum praemiis bonos facis (Plin. Pan. 70, 2).
22. Omnia semper, quae magistratūs ille dicet, secundis auribus, quae ab nostrum quo dicentur, adversis accipietis (Liv. 6, 40, 14).
23. Ună est amicitiă in rebus humānis, de cujus utilitāte omnes uno ore consentiunt (Cic. Lael. 23, 86).
24. Cibo et potiōne fames sitisque depulsa est (Cic. Fin. 1, 11, 37).
25. Virtus nunquam vi ullā labefactari potest, nunquam demoveri loco. Hac virtute majores vestri primum universam Italiam devicerunt, deinde Carthaginem excīdērunt, Numantiam everterunt, potentissimos reges, bellicosissimas gentes in dicionem hujus imperii redegerunt (Cic. Phil. 4, 5. 13).
26. Vera virtus atque honestus labor honoribus, praemiis, splendōre decoratur, vitia autem hominum atque fraudes damnis, ignominiis, vinclis, verberibus, exsiliis, morte multantur (Cic. De or. 1, 43, 194).
27. Multi in custodia, multi in exsilio dolorem suum doctrīnae studiis levārunt (Cic. Fin. 5, 19, 53).
28. Leges cum omnibus semper unā atque eādem voce loquuntur (Cic. Off. 2, 12, 42).
29. Elephanti in proeliis magnitudĭne corporum, barrītūs horrōre, formae ipsius novitāte homines equosque conturbant (Veget. 3, 23).
30. Non est diuturna possessio, in quam gladio inducimur (Curt. 8, 8, 11).
31. Meis auribus audivi (Apul. Met. 3, 16=p. 58, 7 Vliet).
32. Saucius factus sum in Venĕris proelio: sagittā Cupīdo cor meum transfixit (Pl. Persa 24).
33. Fluvius Atrātus sanguĭne fluxit (Cic. Div. 1, 43, 98).
34. Ptolemaeus in proelio telo venenāto ictus est (Cic. Div. 2, 66, 135).
35. Poenos populus Romanus justitiā vicit, armis vicit, liberalitate vicit (Ad Herenn. 4, 13, 19).
36. Vi victă vis (Cic. Mil. 11. 30).
692 ( 478)
1. Non ego velifĕrā tumĭdum mare findo carīnā (Prop. 4, 8, 35).
2. Nutrītur vento, vento restinguĭtur ignis;
Lenis alit flammas, grandior aură necat (Ov. Rem. 807).
3. At pulchrum est digĭto monstrari et dicier (=dici): 'hic est' (Pers. 1, 28).
4. Audaces cogĭmur esse metu (Ov. Tr. 1, 2, 4).
5. Sit tibi terră levis, mollique tegāris arēnā! (Mart. 9, 30. 11).
6. Capit omnia tellus,
Quae genuit; caelo tegĭtur, qui non hăbet urnam (Lucan. 7, 819).
7. Verbisque decōris
Obvolvis vĭtium (Hor. Sat. 2, 7, 41).
693 ( 479)
1. Metellus cuncta moenia Zamae exercitu circumvēnit (Sall. Jug. 57, 2).
2. Turŏni legionario milite oppressi sunt (Tac. Ann. 3, 41).
3. Servos agrestes et barbăros, quibus silvas publicas depopulatus erat Etruriamque vexārat, ex Appennino deduxerat (Cic. Mil. 9, 26).
4. Armatis hominibus ante diem tertium Nonas Novembres expulsi sunt fabri de area nostra, disturbată portĭcus Catŭli, Quinti fratris domus inflammată (Cic. Att. 4, 3, 2).
5. Milōnem dixisti gladiatoribus et bestiariis obsedisse rempublicam (Cic. Vatin. 17, 40)
6. Haec castella noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur (Caes. B. G. 7, 69, 7).
7. Stipātus semper sicariis, saeptus armatis, munītus indicibus fuit (Cic. Sest. 44, 95).
8. Appius Caecus sic loquētur: 'ideo viam munivi, ut eam tu, aliēnis viris comitātă, celebrares?' (Cic. Cael. 14, 34).
9. Agrippīnă respĭcit Anicētum, centuriōne comitatum (Tac. Ann. 14, 8).
Ablativus instrumenti в выражениях equo vehi и т. п.
694 ( 480)
1. Indorum rex breviora itinĕra equo confĭcit; longior ubi expeditio est, elephanti vehunt currum (Curt. 8, 9, 29).
2. Acilius consul, ut situm noscĕret urbis, ab omni parte equo moenia est circumvectus (Liv. 36, 22, 4).
3. Cursor, ad Olympia proficisci cogĭtans, visus est in somnis curru quadrigarum vehi (Cic. Div. 2, 69, 144).
4. Illam (=sacerdōtem) ad sollemne sacrificium curru vehi jus erat (Cic. Tusc. 1, 47, 113).
5. Quum ab Epidauro Piraeeum navi advectus essem, ibi Marcellum convēni (Cic. Fam. 4, 12, 1).
6. Ē Pompejano navi advectus sum in Luculli nostri hospitium (Cic. Att. 14, 20, 1).
7. Nave primus in Graeciam ex Aegypto Danaus advēnit (Plin. N. H. 7, 206).
8. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiāno fere tempore (Caes. B. G. 5, 8, 5).
9. Domitius navibus Massiliam pervĕnit (Caes. B. C. 1, 36, 1).
10. Verres, ut mos fuit Bithyniae regibus, lectīcā octophŏro ferebātur, in qua pulvīnus erat perlucĭdus, rosā farctus. Eādem lectīcā usque in cubicŭlum deferebatur (Cic. Verr. 5, 11, 27).
11. Diagŏras Athĕos ille qui dicitur, quum ei naviganti vectōres, adversā tempestāte timĭdi et perterrĭti, dicerent, non injuriā sibi illud accidĕre, qui illum in eandem navem recepissent, ostendit eis in eodem cursu multas alias laborantes quaesivitque, num etiam in iis navibus Diagŏram vehi, credĕrent (Cic. N. D. 3, 37, 89).
12. Equus, in quo ego vehebar, mecum unā demersus, rursus apparuit (Cic. Div. 2, 67, 140).
Ablativus instrumenti при afficere и praeditus
695 ( 481)
1. Ego me, hoc honore praedĭtum, tantis vestris beneficiis affectum, statui, Quirītes, vestram voluntātem et reipublicae dignitātem et salutem provinciarum atque sociorum meis omnibus commŏdis et rationibus praeferre oportēre (Cic. Pomp. 24. 71).
2. Si sciens fallo, tum me, Juppĭter optime maxime, domum, familiam remque meam pessimo leto afficias! (Liv. 22, 53, 11).
3. Hostes ex oppido legiones edūcunt suas, nimis pulchris armis praeditas (Pl. Amph. 217).
4. Feles est animal quadrŭpes, domestĭcum, acūtis unguibus, mirā velocitāte oculisque etiam noctu cernentibus praeditum, muribus et avibus infestissimum (Forcellini in v. feles).
5. Virtute ipsā multi non tam praediti esse, quam videri solent (Cic. Lael. 26, 97).
6. Omnes, qui maximo ingenio praediti sunt, stimŭlis gloriae concitati, res praeclāras aggrediuntur (Osorius, De gloria 1, 4).
7. Epicūrus, deos nihil agere, nihil curare, confirmat, membrisque humanis esse praeditos, sed eorum membrorum usum nullum habere (Cic. N. D. 3, 1, 3).
8. Alexander - vir supra humanam potentiam magnitudine animi praeditus (Justin. 12, 16, 1).
Ablativus copiae
696 ( 482)
1. Constat, Germaniam et Galliam et proxime ab illis Italiam abundare rivis et fluminibus, quia caelo humĭdo utuntur et ne aestas quidem imbribus caret (Sen. Nat. quaest. 3, 6, 2).
2. Pompei oratio omnibus ornamentis abundavit (Cic. Balb. 7, 17).
3. Cyprus abundat materiā utĭli ad naves aedificandas (Lambinus ad Hor. Od. 1, 13).
4. Eripite nos ex faucibus eorum, quorum crudelĭtas nostro sanguĭne non potest explēri (Cic. De or. 1, 52, 225).
5. Fabŭlis non explētur venter (Erasm. 1, 202).
6. Praesentibus exple
Deliciis ănimum; post mortem nullă voluptas (Anth. 911).
7. Vĕteres oratores iis artibus adolescentium pectora implebant, in quibus de bono et injusto disputatur (Tac. Dial. 31, 5).
8. Sol mundum omnem suā luce complet (Cic. N. D. 2, 46, 119).
9. Discubuere tŏris procĕres, et corpora tostā
Carne rĕplent, vinoque levant curasque sitimque (Ov. Met. 12, 155).
10. Pēras imposuit. Juppiter nobis duas:
Propriis rĕplētam vitiis post tergum dedit,
Aliēnis ante pectus suspendit gravem.
Hac re videre nostra măla non possumus,
Alii sĭmul delinquunt, censores sumus (Phaedr. 4. 10).
11. Aliorum medĭcus, ipse vulneribus scates (B. 125).
12. Nunc meum cor cumulatur irā (Caecilius ap. Cic. Cael. 16, 37=p. 64 Diehl).
697 ( 482)
1. Pollicĭtis dives quilĭbet esse potest (Ov. A. A. 1, 444).
2. Duae sunt Baliāres insŭlae, major altĕră atque opulentior armis virisque (Liv. 28, 37, 5).
3. Di immortāles, quibus et quantis me donatis gaudiis! Aulam auro onustam habeo. Quis me est ditior? (Pl. Aul. 808).
4. Si vită, doloribus refertă, fugienda est, summum profecto malum est vivere cum dolore (Cic. Fin. 1, 12, 41).
5. Nihil est praestabilius otiōsā vitā, plenā et confertā voluptatibus (Cic. Sest. 10, 23).
6. Scito, venire te in locum, hominibus plenum, amicis vacuum (Sen. Benef. 6, 34. 4).
7. Sed quam continuis et quantis longă senectus
Plenă malis! (Juv. 10, 190).
8. Maxima quaeque dŏmus servis est plenă superbis (Juv. 5. 66).
9. Ite alăcres et spe pleni, ut, quam gloriam accepistis a majoribus vestris, postĕris relinquatis (Curt. 4, 14, 25).
10. Plenus annis abiit, plenus honoribus (Plin. Ep. 2, 1, 7).
11. Planities sub radicibus montium spatiōsă procumbit, fertĭlis terră multisque vicis atque urbibus frequens (Curt. 5, 4. 6).
12. Amor et melle et felle est fecundissimus (Pl. Cist. 69).
Ablativus pretii
698 ( 484)
1. Ego spem pretio non emo (Ter. Ad. 219).
2. Sperne vŏluptates: nŏcet emptă dolore voluptas (Hor. Ep. 1, 2, 55).
3. Empta dolore docet experientiă (Riley 100).
4. Nolo virum facĭli redĭmit qui sanguine famam;
Hunc vŏlo, laudari qui sine morte potest (Mart. 1, 8, 5).
5. Verissime dictum est ab Epicharmo Sicŭlo, laboribus omnia bona deos immortāles hominibus vendĕre (Majoragius apud Baumstark, Orat. lat. p. 244).
6. Argentum accĕpi, dōte imperium vendĭdi (Pl. Asin. 87).
7. Eriphylă auro viri vitam vendĭdit (Cic. Inv. 1, 50, 94).
8. Tantŭlo impendio ingens victoriă stetit (Curt. 3, 11, 27).
9. Magno aestimamus tardius mori (Sen. Nat. quaest. 2, 59, 7).
10. Magno ubīque pretio virtus aestimatur (Val. Max. 5, 4, 1).
11. Venter praecepta non audit: poscit, appellat; non est tamen molestus credĭtor: parvo dimittitur, si modo das illi, quod debes, non quod potes (Sen. Ep. 21, 11).
12. Antiquis mos erat, ut cottidie lavarentur: hinc tot balnea publica et privata. Feminae et pueri gratis, viri autem quadrante lavabantur (Camus ad Ter. Eun. 3, 5, 34; Forcellini in v. lavo).
699 ( 485)
1. Quid minus libĕro dignum, quam cogi a magistrātu furtum reddere? (Cic. Verr. 2, 24, 58).
2. Quis est dignus nomine hominis, qui unum diem totum velit esse in isto genere voluptātis? (Cic. Fin. 2, 34, 114).
3. Est veră felicĭtas felicitāte dignum videri (Plin. Pan. 74, 1).
4. Non praecīdĭtur spes plebejo quoque, si dignus summo honore erit, apiscendi summi honoris (Liv. 4, 3, 7).
5. Nihil laudabilius, nihil magno et praeclāro viro dignius placabilitate atque clementiā (Cic. Off. 1, 25, 88).
6. Nihil est agri cultūrā melius, nihil dulcius, nihil homine libĕro dignius (Cic. Off. 1, 42, 151).
7. Lucius Philippus-vir patre, avo, majoribus suis dignissimus (Cic. Phil. 3, 10, 25).
8. Paetum, ut et meum amīcum, et tuā dignum amicitiā, tibi commendo (Cic. Fam. 13, 13, 1).
9. Uni gubernatōri, uni medĭco,-si digno modo sunt iis artibus,-rectius est altĕri navem committĕre, aegrum altĕri, quam multis (Cic. Rep. 1, 40, 62).
10. Qui consilio est nocens,
Illum esse quāvīs dignum poenā judĭco (Phaedr. 5, 3, 12).
11. Quid est optabilius sapientiā. quid praestantius, quid homini melius, quid homine dignius? (Cic. Off. 2, 2, 5).
12. Summă et perfectă gloriă constat ex tribus his: si dilĭgit multitūdo, si fidem habet, si cum admiratione quadam honore dignos putat (Cic. Off. 2, 9, 31).
13. Dignum laude vĭrum Musă vetat mŏri (Hor. Od. 4, 8, 28).
14. Sic sentit senatus, sic populus Romanus, nullos unquam hostes digniores omni supplicio fuisse, quam eos cives, qui hoc bello contra patriam arma ceperunt (Cic. Ep. ad Brut. 1, 3, 3).
15. Corporis voluptas non satis est dignă hominis praestantiā (Cic. Off. 1, 30, 106).
16. Qui laborem atque animi contentiōnem refŭgit, is plane se ipsum bonis rebus omnibus indignum ostendit (Majoragii oratio ap. Baumstark, p. 244).
Ablativus instrumenti (отдельные случаи употребления)
700 ( 486)
1. Persaepe etiam privāti in hac republica perniciōsos cives morte multārunt (Cic. Cat. 1, 11, 28).
2. Sullă omnes, quos odĕrat, morte multabat (Cic. Lig. 4, 12).
3. Hunc leges exsilio, natură morte multavit (Cic. Cluent. 10, 29).
4. Ego vero illi (=Lycurgo) maximam gratiam habeo, qui me eā poenā multaverit, quam sine mutilatiōne et sine versūrā possem dissolvĕre (Cic. Tusc. 1, 42, 100).
5. Vitia hominum atque fraudes damnis, ignominiis, vincúlis, verberibus, exsiliis, morte multantur (Cic. De or. 1, 43, 194).
701 ( 487)
1. Omnibus rebus omnibusque sermonibus aliquid salutāre miscendum est (Sen. Nat. quaest. 2, 59, 2).
2. Interdum miscentur tristia laetis (Ov. Fast. 6, 463).
3. Misce stultitiam consiliis brevem:
Dulce est desipĕre in loco (Hor. Od. 4, 12, 27).
4. Imber, nive mixtus, et intolerandă vis frigŏris et homines multos et jumenta et elephantos prope omnes absumpsit (Liv. 21, 56, 6).
5. Ut tu illă omnia odio, invidiā, misericordiā miscuisti! (Cic. De or. 2, 50, 203).
6. Catōnis me nunquam satiare potuit oratio: tantus erat in homine gravitāte mixtus lepos (Cic. Rep. 2, 1, 1).
7. Cernĭtis crudelitāte mixtas libidines (Cic. Scaur. 13).
702 ( 488)
1. Nemo, nisi victor, pace bellum mutavit (Sall. Cat. 58. 15).
2. Exsilioque domos et dulcia limĭna mutant
Atque alio patriam quaerunt sub sole jacentem (V. Georg. 2, 511).
3. Germani agri cultūrae non student. Ējus rei multas affĕrunt causas: ne, assiduā consuetudĭne capti, studium belli gerendi agri culturā commūtent (Caes. B. G. 6, 22, 3).
4. Habebit respublică civem sine ignominia quemquam, qui ad perniciem innocentis fidem suam et religionem pecuniā commutarit? (Cic. Cluent. 46, 129).
5. Lixae, permixti cum militibus, diu noctuque vagabantur, et palantes agros vastare, villas expugnare, pecŏris et mancipiorum praedas certantes agĕre, eăque mutare cum mercatoribus vino advecticio et aliis talibus (Sall. Jug. 44. 5).
6. Hoc gaudium quo maerōre mutatum est! (Plin. Ep. 5, 16, 7).
703 ( 489)
1. Exsilia mihi sunt haud nova, assuēvi malis (Sen. Ag. 302).
2. Fures-gens assuētă rapīnis, aliēnis insidians opibus (Gradus ad Parnassum in v. fur).
3. Suebi, a pueris nullo officio aut disciplīnā assuefacti, nihil omnīno contra voluntātem faciunt (Caes. B. G. 4, 1, 9).
4. Orbus iis rebus omnibus, quibus et natură me, et voluntas, et consuetūdo assuefecerat, quum cetĕris, tum mihi ipse displiceo (Cic. Fam. 4, 13, 1).
5. Catilīnă, stuprorum et scelerum exercitatiōne assuefactus frigŏre et fame et siti et vigiliis perferendis, fortis ab istis praedicabatur (Cic. Cat. 2, 5, 9).
6. Homines, labore assiduo et cotidiāno assueti, quum tempestātis causā opĕre prohibentur, ad pilam se aut ad talos aut ad tessĕras confĕrunt, aut etiam novum sibi ipsi aliquem excogĭtant in otio ludum (Cic. De or. 3, 15).
704 ( 490)
1. Caesar, insidias verĭtus, exercitum equitatumque castris continuit (Caes. B. G. 2, 11, 2).
2. Homo, nisi magnā sapientiā praedĭtus, vix regionibus officii magnis in fortūnis et copiis continetur (Cic. Agr. 2, 35, 97).
3. Omnes artes, quae ad humanitātem spectant, habent quoddam commune vincŭlum et quasi cognatiōne quadam inter se continentur (Cic. Arch. 1, 2).
4. Nam, si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percĭpi, quam ex Latinis, vehementer errat. propterea quod Graecă leguntur in omnibus fere gentibus, Latină suis finibus, exiguis sane, continentur (Cic. Arch. 10, 23).
5. Solon, rempublicam duabus rebus contineri dixit-praemio et poena (Cic. Ep. ad Brut. 1, 15, 3).
6. Tribus rebus animantium vită tenetur: cibo, potiōne, spirĭtu (Cic. N. D. 2, 54. 134).
7. Tantum scimus, quantum memoriā tenemus (B. 3285).
8. Quo morbo terēris? (Erasm. 1, 9).
9. Labienus, quum et loci natura et manu munitissimis castris sese teneret, de suo ac legionis pericŭlo nihil timebat (Caes. B. G. 5. 57, 1).
10. Hispaniă, inter Africam et Galliam posĭtă, Oceăni freto et Pyrenaeis montibus clauditur (Justin. 44, 1, 3).
11. Captīvi in carcĕre inclūsi sunt (Liv. 24, 19 11).
12. Video carcĕrem publicum, saxis ingentibus structum, angustis foraminibus tenuem lucis umbram recipientem (Calpurn. Decl. 4=p. 528. Lemaire).
13. Non videntur tibi contra naturam vivere, qui jejūni bibunt, qui vinum recipiunt inanibus venis et ad cibum ebrii transeunt? (Sen. Ep. 122, 7).
14. Omnis disciplīnă memoriā constat, frustraque docemur, si, quidquid audimus, praeterfluat (Quint. 11, 2, 1).
15. Rară mens intellĕgit,
Quod interiore condĭdit cură angŭlo (Phaedr. 4, 2, 5).
16. Contentus eram, mi Dolabellă, tuā gloriā (Cic. Fam. 9, 14, 1).
17. Germani singulis uxoribus contenti sunt (Tac. Germ. 17).
18. Uxor contentă est, quae bona est, uno viro (Pl. Merc. 824).
19. Unā vir uxōre et uno viro uxor contentă esse debet (Ernesti, Initia doctr. sol. p. 498).
20. Ubi sunt superbae Carthagĭnis altă moenia? Ubi maritimă gloriă inclĭti portūs? Ubi cunctis litoribus terribĭlis classis? Ubi tot exercitūs? Ubi tantus equitātus? Ubi immenso Africae spatio non contenti spirĭtūs? (Val. Max. 5, 6, ext. 4.).
705 ( 491)
1. Quibus bellum non intulĕris, bonis amicis poteris uti (Curt. 7, 8, 27).
2. Agesilāus Lacedaemonius quum a ceteris scriptoribus, tum eximie a Xenophonte Socratĭco collaudatus est: eo enim usus est familiarissime (Nep. 17, 1, 1).
3. Non aquā, non igni, ut ajunt, pluribus locis utĭmur, quam amicitiā (Cic. Lael. 6, 22).
4. Praeposteris utimur consiliis (Cic. Lael. 22, 85).
5. Ferrum - optimum pessimumque vitae instrumentum, siquĭdem hoc tellūrem scindimus, arbusta tondemus; hoc exstruimus tecta, caedĭmus saxa, omnesque ad alios usūs ferro utĭmur, sed eodem ad bella, caedes, latrocinia (Plin. N. H. 34, 138).
6. Perpĕtuo vincit, qui utitur clementia (Syr. 539).
7. Gens illă eodem cultu corporis utitur, quo finitĭmi (Caes. B. G. 6, 24, 4).
8. Quisquis suo jure utitur, injuriam nulli facit (B. 2853).
9. Animalium quaedam, ut manibus, utuntur priorum ministerio pedum, sedentque, ad os illis admoventia cibos, ut sciūri (Plin. N. H. 11, c. 99, 245).
10. Immoderāte quidam et ingrāte nostrā facilitāte abutuntur (Cic. Fam. 12, 1, 2).
11. Quod ratione utitur, id melius est quam id, quod ratione non utitur; nihil autem mundo melius; ratione igĭtur mundus utitur (Cic. N. D. 2, 8, 21).
12. Vincere scis, Hannibal, victoriā uti nescis (Liv. 22, 51).
13. Quousque tandem abutēre, Catilīnă, patientiā nostrā? (Cic. Cat. 1, 1, 1).
14. Sic, qui, pauperiem verĭtus, potiore mĕtallis
Libertāte caret, dŏminum vĕhet imprŏbus atque
Serviet aeternum, quia parvo nesciet uti (Hor. Ep. 1, 10, 39).
15. Libertāte modĭce utantur (Liv. 34, 49, 8).
16. Cortĭce suberis utebantur Romani, ut nos etiamnum, ad vasa claudenda: illorum enim orificio immittebant, dein pice obturabant (Forcellini in v. cortex).
17. Atŏmus est corpusculum minūtum et individuum, quo in explicanda origĭne mundi utebatur Democrĭtus et post eum Epicūrus (Ernesti, Clav. Cic. in v. atomus).
18. Utendum est aetate: cito pede labĭtur aetas;
Nec bonă tam sequitur, quam bonă primă fuit (Ov. A. A. 3, 65).
19. Suo cuique judicio utendum est (Cic. N. D. 3, 1, 1).
20. Valde metuo, ne frigeas in hibernis; quam ob rem camīno luculento utendum censeo (Cic. Fam. 7, 10, 2).
21. Nec, quibus rationibus superare possent, sed quem ad modum victoriā uti deberent, cogitabant (Caes. B. C. 3, 83).
22. Sermone eo debemus uti, qui innātus est nobis (Cic. Off. 1, 31, 111).
23. Scythae uxores liberosque secum in plaustris vehunt, quibus, coriis imbrium hiemisque causa tectis, pro domibus utuntur (Justin. 2, 2, 4).
706 ( 491)
1. Qu. Maximi sermōne tum cupide fruebar (Cic. Sen. 4, 12).
2. Vită, quā fruĭmur, brevis est (Sall. Cat. 1, 3).
3. Is demum mihi vivere atque frui animā videtur, qui praeclāri facinŏris aut artis bonae famam quaerit (Sall. Cat. 2, 9).
4. Otii nomine servitūtem concilias: nam parĭtur pax bello; qui eā diutĭnā volunt frui, bello exercitati esse debent (Nep. 15, 5, 4).
5. Optimum est aliēnā insaniā frui (Plin. N. H. 18, 5, 31).
6. Illă (nec invideo) frŭitur meliore marīto (Ov. Her. 2, 79).
7. Tu voluptāte fruĕris, ego utor. Tu illam summum bonum putas, ego nec bonum (Sen. Vita 10, 3).
8. Commŏdă, quibus utĭmur, lucemque, quā fruĭmur, spirĭtumque, quem ducĭmus, a Jove nobis dari atque impertīri videmus (Cic. Amer. 45, 131).
9. Qui eget divitiis, timet pro illis. Nemo autem sollicĭto bono fruitur: adicĕre illis aliquid student (Sen. Ep. 14, 18).
10. Potiemur pulcherrimā opulentissimāque urbe, portu egregio (Liv. 26, 43, 7).
11. M. Furius Camillus non proelio tantum fudit hostes, sed castris quoque exuit ingentique praedā est potitus (Liv. 5, 19, 8).
12. Eis favemus, qui eădem pericŭlă, quibus nos perfuncti sumus, ingrediuntur (Cic. Mur. 2, 4).
13. Nemo parum diu vixit, qui virtutis perfectae perfecto functus est munĕre (Cic. Tusc. 1, 45, 109).
14. Accusatoris primum partibus fungĕre, deinde judĭcis (Sen. Ep. 28, 10).
15. Ita maximis honoribus perfunctus es, ut te semper homines majoribus dignum judicarent (Mureti Or. 26=v. 1, p. 272).
707 ( 492)
1. Quid nunc te, asine, littĕras doceam? Non opus est verbis, sed fustibus (Cic. Pis. 30. 73).
2. Magistratibus opus est, sine quorum prudentiā ac diligentiā esse civitas non potest (Cic. Leg. 3, 2, 5).
3. Nihil istac opus est arte ad hanc rem, quam paro, sed fide et taciturnitāte (Ter. Andr. 32).
4. Quilĭbet nautarum vectorumque tranquillo mari gubernare potest; ubi saevă orta tempestas est ac turbato mari rapĭtur vento navis, tum viro et gubernatore opus est (Liv. 24, 8, 12).
5. Nec tibi amīco opus est, de cujus benevolentiā dubĭtes (Curt. 7, 8, 30).
6. Quid tibi divitiis opus est, quae esurīre te cogunt? (Curt. 7, 8, 20).
7. Is est amicus, qui in re dubiā re juvat, ubi re est opus (Pl. Epid. 113).
8. Non tam imperio nobis opus est, quam exemplo: quippe infidelis recti magister est metus; melius homines exemplis docentur (Plin. Pan. 45, 6)
9. Filiam quis habet, pecuniā est opus; duas - majore; plures - majore etiam (Cic. Parad. 6, 44).
10. Quid mihi opus est vitā, qui tantum auri perdĭdi! (Pl. Aul. 723).
11. Nil ŏpus invidiā est, prŏcul absit gloriă vulgi:
Qui sapit, in tacĭto gaudeat ille sinu! (Tib. 4, 13, 7).
12. Ter uncti
Transnanto Tiberim, somno quibus est opus alto,
Irrĭguumque mĕro sub noctem corpus habento (Hor. Sat. 2, 1, 8).
13. Nunc animis ŏpus, Aenēa, nunc pectŏre firmo (V. Aen. 6, 261).
14. Est brevitate opus, ut currat sententiā (Hor. Sat. 1, 10, 9).
15. Nihil in discordiis civilibus festinatiōne tutius, ubi facto magis, quam consulto opus est (Tac. Hist. 1, 62).
16. Quae opus fuere ad nuptias gnatae, paravi (Ter. Andr. 740).
17. Attĭcus, quae amīcis suis opus fuerant, omnia ex sua re familiāri dedit (Nep. 25, 7, 1).
18. A. Quantum tibi opus est, loquĕre, argenti?-B. Solae triginta minae (Ter. Ph. 557).
19. Verres ajebat, multă sibi opus esse, multă canibus suis (Cic. Verr. 1, 48, 126).
20. Quod non opus est, asse carum est (Sen. Ep. 94, 27).
Ablativus causae
708 ( 493a)
1. Plura multo homines judĭcant odio aut amore aut cupiditāte aut iracundiā aut dolore aut laetitiā aut spe aut timore aut errore aut aliqua permotione mentis, quam veritāte aut legibus (Cic. De or. 2, 42, 178).
2. Plures sibimet ipsi conscientiā scelĕrum mortem consciverunt, quam ab nobis supplicio affecti sunt (Liv. 31, 31, 14).
3. Multi aut naturā corporis, aut consuetudĭne dolendi, aut metu supplicii ac mortis vim tormentorum pertulerunt (Cic. Part. 14, 50).
4. Mĕtu non peccant multi, haud innocentiā (Appendix sent. Syri 38).
5. Sapientes pacis causā bellum gerunt, laborem spe otii sustentant (Sall. Ad Caes. de rep. ord, 1, 6=p. 131 Gerlach).
6. Inter pares quoque annos citius femĭnă senescit, neque amatur ănus uxor, nisi memoriā (Quint. Decl. 306=p. 230 Lemaire).
7. Xerxes fiduciā virium, velŭti naturae ipsius dominus, et montes in planum deducebat, et convexă vallium aequabat, et quaedam maria pontibus sternebat (Justin. 2, 10, 24).
8. Rumpitur invidiā quidam, cārissime Juli,
Quod me Romă legit, rumpitur invidiā (Mart. 9, 97).
9. Nullă sum, nullă sum, totă, totă occĭdi, cor metu mortuum est, membra misĕrae tremunt (Pl. Cas. 621).
10. Amore patriae, censes, nos nostrorum majorum inventa nosse debere (Cic. De or. 1, 58, 247).
11. Sestium quum jacentem et concisum plurimis vulneribus viderent, defetigatiōne magis, quam misericordiā caedĕre destiterunt (Cic. Sest. 37, 79).
12. Sed levius fit patientiā
Quidquid corrigĕre est nefas (Hor. Od. 1, 24, 19).
13. Quid opus est verbis? Consuetudĭne coepi amare contra ego illum, et ille me (Pl. Cist. 94).
709 ( 493a)
1. Iphicrătes Atheniensis non tam magnitudĭne rerum gestarum, quam disciplīnā militāri nobilitatus est. Fuit enim talis dux, ut non solum aetātis suae cum primis compararetur, sed ne de majoribus natu quidem quisquam anteponeretur (Nep. 11, 1, 1).
2. Salubrĭtas caeli per omnem Hispaniam aequalis, quia aëris spirĭtus nullā paludium gravi nebŭlā inficitur (Justin. 44, 1, 10).
3. Gubernatōris ars utilitāte, non arte laudatur (Cic. Fin. 1, 13, 42).
4. Saepe res parum est intellecta longitudine magis, quam obscuritāte narrationis (Cic. Inv. 1, 20, 29).
5. Sensim sine sensu aetas senescit nec subĭto frangĭtur, sed diuturnitāte exstinguitur (Cic. Sen. 11, 38).
6. Dente timentur apri; defendunt cornua cervos (Mart. 13, 94).
7. Nihil aeque vel augētur curā, vel neglegentiā intercĭdit, ac memoriă (Quint. 11, 2, 40).
8. Dies non modo non levat luctum hunc, sed etiam auget. Nam cetĕri dolores mitigantur vetustāte: hic non potest non et sensu praesentis miseriae, et recordatione praeterĭtae vitae cotidie augeri (Cic. Att. 3, 15, 2).
9. Virtus nec erĭpi nec surrĭpi potest unquam, neque incendio neque naufragio amittĭtur (Cic. Parad. 6, 51).
10. Ut cupiditatibus princĭpum et vitiis infĭci solet totă civitas, sic emendari et corrĭgi continentiā (Cic. Leg. 3, 13, 30).
11. Caesar beneficiis ac munificentiā magnus habebatur, integritāte vitae - Cato (Sall. Cat. 54, 2).
12. Augebatur ejus molestiă cotidiānis querimoniis et assiduo fletu sororis (Cic. Cluent. 6, 16).
13. Audiet puer, multă cotidie probari, multă corrĭgi: excitabitur laude aemulatio; turpe ducet cedĕre pari (Quint. 1, 2, 22).
14. Benignitāte deum (=deorum) fractae hostium vires (Tac. Hist. 4, 85).
710 ( 493a)
1. Ita miser et amore pereo et inopiā (Pl. Pseud. 300).
2. Statuae intereunt tempestāte, vi, vetustāte (Cic. Phil. 9, 6, 14).
3. Multorum mensium labor hostium perfidiā et vi tempestātis puncto temporis interiit (Caes. B. C. 2, 14, 4).
4. Sepulchra sanctiora fiunt vetustāte (Cic. Phil. 9, 6, 14).
5. Plura sunt, Lucili. quae nos terrent, quam quae premunt, et saepius opinione quam re laboramus (Sen. Ep. 13, 4).
6. Vitio malignitātis humanae vetĕra semper in laude, praesentia in fastidio sunt (Tac. Dial. 18, 16).
7. Concordiā parvae res crescunt, discordiā maximae dilabuntur (Sall. Jug. 10, 6).
8. Multis occulto crescit res fenŏre (Hor. Ep. 1, 1, 80.)
9. Darīus, Hystaspi filius, senectūte diem obiit supremum (Nep. 21, 1, 2).
10. Auditorum benevolentiā crescit dicentium facultas (Prisc. 7, 34).
11. Intrat amor mentes ūsu, dēdiscitur usu (Ov. Rem. 503).
12. Bellă res est morī suā morte (Sen. Ep. 69, 6).
13. Invĭdus alterĭus macrescit rebus opimis (Hor. Ēp. 1, 2, 57).
14. Feliciter sapit, qui aliēno pericŭlo sapit (O. 14).
15. Simŭlata interdum vitia prosunt hominibus.
Sed tempore ipso tamen appāret verĭtas (Phaedr. fab. app. 4, 24).
16. Feminae formōsae sunt plerumque hoc ipso, quod pulchrae sunt, superbae et ferōces (Ernesti Initia doctr. solid. p. 598).
17. Ut ferae quaedam nullā mitescunt arte, sic immītis et implacabĭlis ejus viri animus est (Liv. 33, 45, 7).
18. Omnia vetustāte labuntur, nec quicquam tutum a senectūte est (Sen. Nat. quaest. 6, 10).
19. Duobus vitiis diversis, - avaritiā et luxuriā,-civitates labōrant (Liv. 34, 4, 2).
20. Vehĕmens in utramque partem, Menedēme, es nimis, - aut largitione nimiā, aut parsimoniā (Ter. Heaut. 440).
21. Illă vetus Graeciă, quae quondam opibus, imperio, gloriā floruit, hoc uno malo concĭdit, - licentiā contionum (Cic. Flacc. 7. 16).
22. Medĭci nunquam aegris dicunt, illo morbo eos esse moritūros (Cic. Div. 2, 25, 54).
23. Quicunque turpi fraude semel innotuit.
Etiamsi verum dicit, amittit fidem (Phaedr. 1, 10, 1).
24. Discordiā fit carior concordiă (Syr. 151).
711 ( 493a)
1. Vir justus eas res spernit et neglĕgit, ad quas plerique, inflammati aviditate, rapiuntur (Cic. Off. 2, 11, 38).
2. His quidem quidquam sanctum ac religiōsum videri potest, qui, etiam si quando, aliquo metu adducti, deos placandos esse, arbitrantur, humanis hostiis eorum aras ac templa funestant? (Cic. Font. 14. 31 [10, 21]).
3. Ariovistus, furore atque amentiā impulsus, bellum intŭlit (Caes. B. G. 1, 40, 4).
712 ( 493b)
1. Naturale est mali sui fine gaudere (Sen. Ep. 78, 14).
2. Similibus similia gaudent (Macrob. 7, 7, 12).
3. Feris quoque ac barbăris hominibus et caede ac sanguĭne gaudentibus poëmăta tamen misericordiam interdum et lacrĭmas commŏvent (Mureti Orat. 11=vol. 2, p. 99).
4. Pars hominum vitiis gaudet constanter (Hor. Sat. 2, 7, 6).
5. Quam gaudebat bello suo Punĭco Naevius? quam Truculento Plautus, quam Pseudŏlo! (Cic. Sen. 14, 50).
6. Adulescentes senum praeceptis gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur (Cic. Sen. 8, 26).
7. Simul atque natum animal est, gaudet voluptāte et eam appĕtit, ut bonum, aspernatur dolorem, ut malum (Cic. Fin. 2, 10, 31).
8. Gaude sorte tuā! (Hor. Epod. 16, 15).
9. Non gaudet navigio gubernator everso, non gaudet aegro medicus elato, non gaudet orator, si patrōni culpā reus cecĭdit; at contra omnibus crimen suum voluptati est (Sen. Ep. 97, 11).
10. Quum privamur dolore, ipsā liberatione et vacuitāte omnis molestiae gaudemus (Cic. Fin. 1, 11, 37).
11. Numĕro deus impăre gaudet (V. Ecl. 8, 75).
12. Quod oculo lux est, idem est animo verĭtas, et, quem ad modum luce oculus gaudet, abhorret a tenĕbris, - sic animi nostri iis, quae vera sunt, gaudent; quae falsa sunt, ea aspernantur ac refugiunt (Mureti or. 11=v. 2, p. 100-101).
13. Gaudes carminibus; carmina possumus
Donare (Hor. Od. 4, 8, 11).
713 ( 493b)
1. Laetamur iis, quae recordamur. Stulti autem malorum memoriā torquentur, sapientes bona praeterĭtă, gratā recordatiōne renovata, delectant (Cic. Fin. 1, 17, 57).
2. Pace non modo ei, quibus natură sensum dedit, sed etiam tecta atque agri mihi laetari videntur (Cic. Agr. 2, 4, 9).
3. Nulla re tam laetari soleo, quam meorum officiorum conscientiā (Cic. Fam. 5, 7, 2).
4. Polycrătes anŭlum, quo delectabatur, in mari abjecerat (Cic. Fin. 5, 30, 92).
5. Socrătes existimabat, deos immortāles hominum piorum cultu et muneribus magnopĕre delectari (Lambinus ad Hor. Od. 3, 23, 18).
6. Locis ipsis delectamur, montuōsis etiam et silvestribus, in quibus diutius commorati sumus (Cic. Lael. 19, 68).
7. Dici non potest, quam sim hesternā disputatione tuā delectatus vel potius adjūtus (Cic. Tusc. 2, 4, 10).
8. Quidam vitiis gloriantur (Sen. Ēp. 28, 10).
9. Totă Italiă desiderio libertatis exarsit (Cic. Phil. 10, 9, 19).
10. Juvĕnem, flagrantem cupidĭne regni, ad exercitūs misistis. Aluistis ergo hoc incendium, quo nunc ardetis (Liv 21, 10, 4).
11. Saepe me querentem audistis, diversis duobus vitiis, avaritiā et luxuriā, civitatem laborare, quae pestes omnia magna imperia everterunt (Liv. 34, 4, 2).
12. Optimus quisque reipublicae curā maerebat; multi, odio praesentium et cupidĭne mutationis, suis quoque pericŭlis laetabantur (Tac. Ann. 3, 44).
714 ( 493c)
1. Vide, quam conversa res est! Illum, quo antea confidebant, metuunt; hunc amant, quem timebant (Cic. Att. 8, 13, 2).
2. Homines novi, qui antea per virtutem solĭti erant nobilitātem antevenire, furtim et per latrocinia potius, quam bonis artibus, ad imperia et honores nituntur (Sall. Jug. 4, 7).
3. Salus hominum non veritāte solum, sed etiam famā nitĭtur (Cic. Qu. fr. 1, 2, 2).
4. Duabus ancŏris nitĭtur (B. 850).
5. Nihil rerum mortalium tam instabĭle ac fluxum est, quam famă potentiae, non suā vi nixae (Tac. Ann. 13, 19).
6. Omnes mortāles dis sunt freti: sed tamen vidi ego, dis fretos saepe multos decipi (Pl. Cas. 348).
7. Sestius fretus sanctitāte tribunātūs vēnit in templum Castŏris (Cic. Sest. 37, 79).
715 ( 493d)
1. Nos nostras more nostro et modo instruximus legiones; item hostes contra legiones suas instruunt (Pl. Amph. 221).
2. Lacedaemoniorum moribus, summă virtus in patientia ponebatur (Nep. 7, 11, 4).
3. Scimus, nostris moribus, saltare etiam in vitiis poni (Nep. 15, 1, 2).
4. Nostro quidem more, cum parentibus pubĕres filii, cum socĕris genĕri non lavantur (Cic. Off. 1, 35, 129).
5. Ille magnus et nobilis est, qui, more magnae ferae, latrātūs minutorum canum secūrus exaudit (Sen. Ira 2, 32, 3).
6. Eă plerăque nostris moribus sunt decōră, quae apud Graecos turpia putantur (Nep. Praef. 6).
7. Quum Romae fueris, Romano vivĭto more (K. 2371).
8. Voluptātes, latronum more, quos philētas Aegyptii vocant, in hoc nos amplectuntur, ut strangŭlent (Sen. Ep. 51, 13).
9. Penes quos sunt auspicia more majorum? Nempe penes patres (Liv. 6. 41, 5).
10. Si non deum (=deorum) irā nec fato, cujus lege immobĭlis rerum humanarum ordo serĭtur, sed culpā periimus ad Cannas, cujus tandem eă culpă fuit? (Liv. 25, 6, 6).
11. Quidquid lege factum est, vindicari lege non solet (Quint. Decl. 372=p. 479 Lemaire).
12. Legibus et praemia proposita sunt virtutibus, et supplicia vitiis (Cic. De or. 1. 58, 247).
13. Adversus iasŏnem, tyrannum Thessaliae, Timotheus populi jussu bellum gessit (Nep. 13, 4, 3).
14. Jovis jussu venio (Pl. Amph. 19).
15. Quinti fratris domus inflammata (est) jussu Clodii (Cic. Att. 4, 3, 2).
16. Desertor dicitur miles, qui injussu ducis ac sine commeātu signa desĕrit (Forcellini in v. desertor).
17. Vetat Pythagŏras injussu imperatōris, id est dei, de praesidio et statione vitae decedere (Cic. Sen. 20, 73).
18. Ad praedam miles permissu dictatoris discurrit (Liv. 5, 21, 14).
19. Hoc patrium est - potius consuefacere filium suā sponte recte facere, quam aliēno metu (Ter. Ad. 74).
20. Sponte suā numĕros carmen vĕniebat ad aptos,
Et, quod tentabam dicere, versus erat (Ov. Tr. 4, 10, 25).
21. Scio, te sponte non tuāpte errasse, sed amorem tibi pectus obscurasse (Pl. Trin. 666).
716 ( 493d)
1. Omnes homĭnes naturā libertāti student (Caes. B. G. 3, 10, 3)
2. Naturā quidem omnibus novitātis incrementis adversă nobilĭtas (Quint. Decl. 3, 18=p. 62 Lemaire).
3. Victoriă naturā insŏlens et superbă est (Cic. Marc. 3, 9).
4. Eorum indicio ad ipsum Ambiorĭgem contendit (Basĭlus). (Caes. 6, 30, 1)
5. Vulgus ad clementiam suāpte naturā proclīve (Amm. Marc, 19, B. G. 10, 3).
6. Naturā tu illi pater es, consiliis ego (Ter. Ad. 126).
7. Probae fruges ipsae suāpte naturā enĭtent (Accius ap. Cic. Tusc. 2, 5, 13=Diehl p. 77).
8. Se ipsos omnes naturā dilĭgunt (Cic. Fin. 3, 18, 59).
9. Naturā omnes eă, quae bona videntur, sequuntur fugiuntque contrariă (Cic. Tusc. 4, 6, 12).
10. Si quisquam fuit unquam remōtus et naturā et magis etiam ratione atque doctrinā ab ināni laude et sermonibus vulgi, ego profecto is sum (Cic. Fam. 15, 4, 13).
11. Naturā inest in mentibus nostris insatiabĭlis quaedam cupiditas veri videndi (Cic. Tusc. 1, 19, 44).
12. Videre etiam licet, plerosque non tam naturā liberāles, quam quadam gloriā ductos, ut benefĭci videantur, facere multă, quae proficisci ab ostentatione magis, quam a voluntate videantur (Cic. Off. 1, 14, 44).
13. Labor voluptasque, dissimillimă naturā, societate quadam inter se naturali sunt junctă (Liv. 5, 4, 4).
14. Socrătes, omnium eruditorum testimonio totiusque judicio Graeciae, philosophorum omnium fuit princeps (Cic. De or. 3, 16, 59).
15. Isocrătes intra pariĕtes aluit eam gloriam, quam nemo, meo quidem judicio, est postea consecutus (Cic. Brut. 8, 32).
16. Alĕre nolunt hominem edācem, et sapiunt, meā sententiā (Ter. Ph. 335).
17. Sine dubio magnus, omnium judicio, hic vir (=Timoleon Corinthius) exstĭtit (Nep. 20, 1, 1).
18. Eudoxus, Platōnis audītor, in astrologia, judicio doctissimorum hominum, facile princeps fuit (Cic. Div. 2, 42, 87).
19. Cicĕro, perpetuo omnium aetatum consensu, inter Romanos scriptores eloquentiae laude numeratur primus (Mureti or. 6=v. 2, p. 52).
20. Ēxemplo sapientium, plures caruisse liberis utilius duxēre (Aur. Vict. Caes. 3, 6).
21. Pares cum paribus, vetĕre proverbio, facillime congregantur (Cic. Sen. 3, 7).
22. Dicitur vulgāri quodam proverbio: qui me amat, amat et canem meum (Riley 82).
23. Quia stultus es, eā re taces, non tamen, quia taces, eā re stultus es (Ad Herenn. 4, 28, 39).
24. In summo ingenio atque optimis reipublicae moribus quamvis parvă vitia elūcent magis, eoque notantur facile (Aur. Vict. Caes. 41, 21).
717 ( 493)
1. Adulescentium animi, molles aetate et fluxi, dolis haud difficulter capiebantur (Sall. Cat. 14, 5).
2. Membra mihi metu debilia sunt; animus timore obstipuit (Ter. Ad. 612).
3. Tarracīnam occupavere, moenibus situque magis, quam ipsorum ingenio tutam (Tac. Hist. 3, 57, 16).
4. Insignis hic annus (=349 ab Urbe condita) et expugnatione Athenarum et morte Darēi, regis Persarum, et exsilio Dionysii, Siciliae tyranni, fuit (Justin. 5, 8, 7).
5. Laetus sorte tua, vives sapienter, Aristi (Hor. Ep. 1, 10, 44).
6. Campāni semper superbi (fuerunt) bonitāte agrorum et fructuum magnitudine, urbis salubritate, discriptione, pulchritudine (Cic. Agr. 2, 35, 95).
7. Carthaginienses fraudulenti et mendaces (fuerunt) non genere, sed natura loci, quod propter portūs suos multis et variis mercatorum et advenarum sermonibus ad studium fallendi studio quaestūs vocabantur (Cic. Agr. 2, 35, 95).
8. Ego virtute deum (=deorum) et majorum nostrum (=nostrorum) dives sum satis (Pl. Aul. 2, 1, 44=166).
9. Apud Romanos delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientiā valĭdum erat, reipublicae consultabant; ii vel aetate, vel curae similitudine patres appellabantur (Sall. Cat. 6).
718 ( 493)
1. Ex tui animi sententia, Longe, qui malam faciem habet. liber non est? (Quint. 6, 3, 32).
2. Ex gravissimorum auctorum sententia, disciplĭnă nihil aliud est, quam ratio quaedam, animos ad virtutis amorem vitiique odium addūcens, et, quum hoc ipso, tum assuetudine quadam liberāli, in officio homines contĭnens (Lange apud Friedemannum, v. 1, p. 189).
3. Supplicatio ex decemvirorum decrēto pro valetudine populi per triduum fuit, quia gravis pestilentiă urbem atque agros vastabat (Liv. 38, 44, 7).
Ablativus limitationis
719 ( 494)
1. Ingĕnio plerumque caret, qui corpore praestat (Bell. p. 60).
2. Ad nullum consurgit ŏpus, quum corpore languet,
Mens (Maximiani Eleg. 1, 125=Poëtae lat. min, v. 5 p. 322).
3. Magnus Alexander corpore parvus erat (Riley 215).
4. Saucii saepe homines, quum corpore debilitantur, animo tamen non cedunt (Cic. Caecin. 15, 42.).
5. Hannibălis miles alăcer animis corporibusque arma capit atque in aciem procēdit (Liv. 21, 55, 1).
6. Nobiscum nec animo est nec corpore (Cic. Phil. 12, 9, 23).
7. Homines inter se studiis, moribus, omni vitae ratione diffĕrunt (Cic. fragm.=vol. IV, p. 982 Or.).
8. Difficile est eă, quae commŏdis, utilitate et prope natura diversă sunt, voluntate conjungĕre (Cic. Qu. fr. 1, 1, 12, 36).
9. Est autem maritĭmis urbibus etiam quaedam corruptēlă ac demutatio morum: admiscentur enim novis sermonibus ac disciplinis, et importantur non merces solum adventiciae, sed etiam mores. Jam, qui incŏlunt eas urbes, non haerent in suis sedibus, sed volŭcri semper spe et cogitatione rapiuntur a domo longius, atque etiam, quum manent corpore, animo tamen exsŭlant et vagantur (Cic. Rep. 2, 4, 7).
10. Hic meus amicus illi genere est proximus (Ter. Ad. 651).
11. Clare oculis video, pernix sum pedibus, manibus mobĭlis (Pl. Mil. 629).
12. Poeni in minorem Baliarium insŭlam trajecerunt, fertĭlem agro, - viris, armis haud aeque valĭdam (Liv. 28, 37, 7).
13. Mos erat, a majoribus Lacedaemoniis tradĭtus, ut duos haberent semper reges, nomine magis, quam imperio, ex duabus familiis Procli et Eurysthĕnis, qui princĭpes ex progenie Hercŭlis Spartae reges fuerunt (Nep. 17, 1, 2).
14. Phocion propter aetatem pedibus jam non valebat (Nep. 19, 3, 4).
15. Omnium societatum nullă praestantior est, nullă firmior, quam quum viri boni, moribus similes, sunt familiaritate conjuncti (Cic. Off. 1, 17, 55).
16. Asiă tam opīmă est ac fertĭlis, ut et ubertate agrorum, et varietāte fructuum, et magnitudine pastiōnis, et multitudine earum rerum, quae exportentur, facile omnibus terris antecellat (Cic. Pomp. 6, 14).
17. Habebat quidam filiam turpissimam
Idemque insignem pulchrā facie filium (Phaedr. 3, 8, 1).
18. Mardonius, satrăpes regius, natione Medus, et manu fortis et consilii plenus, haud ita magnā manu Graeciae fugatus est (Nep. 4, 1).
19. Vir, ingenio et virtute praestans, L. Brutus, depŭlit a civibus suis injustum illud dūrae servitutis jugum (Cic. Rep. 2, 25, 46).
20. Homines, etsi aliis multis, tamen hoc uno plurimum a bestiis diffĕrunt, quod rationem habent, a natura datam (Cic. Fin. 2, 14, 45).
720 ( 494)
1. Italia metallorum fertilitate nullis cedit terris (Plin. N. H. 3, 24, 138).
2. Mare Rubrum colōre non abhorret a cetĕris (Curt. 8, 9, 14).
3. Non est discipūlus par cognĭtione magistro (B. 2160).
4. Culpa, quam poenă, tempore prior; emendari, quam peccare, posterius est (Tac. Ann. 15, 20, 12).
5. Quaedam aquae mortifĕrae sunt nec odōre notabĭles nec sapōre. In Arcadia Styx advĕnas fallit, quia non facie, non odore suspectă est: qualia sunt magnorum artifĭcum venēna. Est autem noxiă aquă in Thessalia, quam et feră et pecus omne devītat; nec arbusta quidem ullă alit, et herbas necat (Sen. Nat. quaest. 3, 25, 1-2).
6. Rari quippe bŏni: numero vix sunt totĭdem, quot
Thebarum portae, vel divĭtis ostia Nili (Juv. 13, 26).
7. Pollĭci minimus digĭtus mensurā par, ac duo relĭqui sibi, inter quos medius longissime protendĭtur (Plin. N. H. 11, c. 99, 244).
8. Rex ĕrat Aenēas nōbis, quo justior alter
Nec pietate fuit nec bello major et armis (V. Aen. 1, 544).
9. Erant in quadam civitate rex et regină. Hi tres filias, formā conspicuas, habuēre (Apul. Met. 4, c. 28=p. 89 Vliet).
10. Hoc uno praestamus vel maxime feris, quod colloquĭmur inter nos et quod exprimĕre dicendo sensă possumus (Cic. De or. 1, 8, 32).
11. Domuisti gentes, immanitate barbăras, multitudine innumerabĭles (Cic. Marc. 3, 8).
12. Oculis et auribus captus est (Cic. Tusc. 5, 40, 117).
13. Simiarum genera perfectam hominis imitationem contĭnent, - facie, naribus, auribus, palpĕbris, quas solae quadrupĕdum habent. Pedibus paullum diffĕrunt: sunt enim, ut manūs praelongae (Plin. N. H. 11, c. 44 (100), 246).
14. Sum grandaevus ego, nec tu minus albă capillis (Maximiani Eleg. 2, 55=Poëtae lat. min. v. 5, p. 331).
Ablativus mensurae
721 ( 495)
1. Quo plura habes, acrius, quae non habes, cupis (Curt. 7, 8, 20).
2. Quoque minor spes est, hoc măgis ille cupit (Ov. F. 2, 766).
3. Vĕnit amor grăvius quo serius (Ov. Her. 4, 19).
4. Cato esse, quam videri, bonus malebat: ita, quo minus petebat gloriam, eo magis illă sequebatur (Sall. Cat. 54, 5).
5. Quo plus potestis, eo moderatius imperio uti debetis (Liv. 34, 7, 15).
6. Quo quis majorem possĭdet terrae locum
Eo curā graviore afficitur (Phaedr. App. 5, 15).
7. Feminae formōsae sunt plerumque hoc ipso, quod pulchrae sunt, superbae et ferōces. Quo quaeque pulchrior est, eo pluribus placet, atque id ipsum pudicitiae ejus periculōsum est (Ernesti Initia doctr. solid., p. 598).
8. Apud me tibi omnis honos atque omne praemium erit, et, quo frequentior mecum fueris, senties, eam rem tibi dignitati atque emolumento esse (Liv. 23, 18, 4).
9. Hoc redĭtus tuus est nobis jucundior, quo minus exspectatus (Erasm. 1, 7).
10. Longe praestat in arte
Et sollertius est multo gĕnŭs omne virile (Lucr. 5, 1354).
11. Gravior multo poenă videtur, quae a miti viro constituitur (Sen. Clem. 1, 22).
12. Multo plus intellegitur, quod oculis videtur, quam quod aure percipitur (Hieron. = O. 251).
13. Senectus non facit eă, quae juvĕnes, at vero multo majora et meliora facit (Cic. Sen, 6, 17).
14. Multo illă vox durior: salvi sint imprŏbi, scelerāti, impii, deleantur innocentes, honesti, boni, totă respublică! (Cic. Phil. 8, 5, 16).
15. Non enim, qui multa possĭdet, beatus est, sed multo ille beatior, qui non tantum divitias non concupiscit, sed iis, quas habet, ultro se spoliat, ut copiis suis aliorum inopiam sublĕvet (Mureti Or. 3=vol. 2, p. 28).
16. Luxuriam accusare aliquanto facilius est, quam vitare (Val. Max. 9, 1, prooem).
17. Ingenia humana sunt ad suam cuique levandam culpam nimio plus fecunda (Liv. 28, 25, 14).
18. Solem Epicūrus tantum esse censet, quantus videtur, vel paulo aut majorem aut minorem (Cic. Fin. 1, 6, 20)
19. Me metuunt omnes et me nihilo minus omnes
Mortales optant, quotquot hic orbis habet (aenigma: 'senectus').
722 ( 495)
1. Heu, melior quanto sors tuă sorte mea est! (Ov. F. 4, 520).
2. Quanto avidius pacem petieritis, tanto bellum acrius erit (Sall. Hist. 1, 48, 17).
3. Quanto vos attentius ea agētis, tanto illis animus infirmior erit (Sall. Cat. 52, 18).
4. Dicaearchus compărat, quanto plures delēti sint homines hominum impĕtu, id est bellis aut seditionibus, quam omni reliquă calamitate (Cic. Off. 2, 5, 16).
5. Recte praecípere videntur, qui monent, ut, quanto superiores simus, tanto nos geramus summissius (Cic. Off. 1, 26, 90).
6. Quanto plura parasti, tanto plura cupis (Hor. Ep. 2, 2, 147).
7. Cogitandum est, quanto levior dolor sit non habere, quam perdĕre (Sen. Tranq. 8, 2).
8. Tanto brevius omne, quanto felicius tempus (Plin. Ep. 8, 14 10).
9. Aleātor, quanto in arte potior, tanto est nequior (Syr. 33).
10. In bona uxore tanto major laus, quanto in mala plus culpae est (Tac. Agr. 6).
11. Si corporis gravioribus morbis vitae jucunditas impedītur, quanto magis animi morbis impediri necesse est (Cic. Fin. 1, 18, 59).
12. Omne anĭmi vitium tanto conspectius in se
Crimen habet, quanto mājor, qui peccat, habetur (Juv. 8, 140).
13. Mihi cotidie augescit magis de filio aegritudo, et, quanto diutius abest, magis cupio tanto et magis desidĕro (Ter. Heaut. 423).
14. Quisque non quanto plura possīdet, sed quanto pauciora optat, tanto est locupletior (Censorin. c. 1, 4).
15. Si nubes solem circumcludent, quanto minus luminis relinquent, tanto turbidior tempestas erit (Plin. N. H. 18, c. 78, 344).
16. Bis tanto amīci sunt inter se, quam prius (Pl. Amph. 943).
17. Mihi versantur ante oculos Ulixes et Nestor, quorum aetas mille fere et trecentis annis saecŭlum nostrum antecēdit (Tac. Dial. 16, 19).
Ablativus sociativus
723 ( 496)
1. Scipio profectus in Siciliam est triginta navibus longis (Liv. 28, 46, 1).
2. Tullus infesto exercitu in agrum Albanum pergit (Liv. 1, 23, 4).
3. Metellus intento atque infesto exercitu in Numidiam procēdit (Sall. Jug. 46, 5).
4. Pompejus omnibus copiis ad Asparagium pervĕnit (Caes. B. C. 3 30, 7).
5. Quum advesperascĕret, expedīto exercitu noctu iter feci (Cic. Fam. 15, 4, 8).
6. Albāni ingenti exercitu in agrum Romanum impĕtum fēcēre (Liv. 1, 23, 3).
7. Pontem Mulvium magno comitātu legati Allobrŏgum ingrĕdi incipiunt (Cic. Cat. 3. 2, 6).
8. Aduatŭci, quum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugnā nuntiata ex itinere domum revertērunt (Caes. B. G. 2, 28, 1).
9. Labiēnus cum omnibus copiis ad Caesărem pervēnit (Caes. B. G. 7, 62, 10).
10. Helvetii cum omnibus suis carris secuti sunt (Caes. B. G. 1, 24, 4).
11. Mihi littĕrae redditae sunt, Pacŏrum cum permagno equitatu transisse Euphrātem (Cic. Fam. 15, 1, 2).
12. Parthi Euphrāten transierunt cum cunctis fere copiis (Cic. Att. 5, 18, 1).
Ablativus modi
724 ( 497a)
1. Aliud est poëtarum more verba fundĕre, aliud - eă, quae dicas, ratione et arte distinguĕre (Cic. Fin. 4, 4, 10).
2. Armati per Urbem silentio in Aventīnum perveniunt (Liv. 3, 54, 11).
3. Galli, silentio ex castris egressi, ad campestres munitiones accēdunt (Caes. B. G. 7, 81, 1).
4. Errat, si quis existimat, facilem rem esse donare: plurimum istă res habet difficultatis, si modo consilio tribuĭtur, non casu et impĕtu spargĭtur (Sen. Vita 24, 1).
5. Dis proximus ille est,
Quem ratio, nōn iră movet, qui, facta rependens,
Consilio punire potest (Claudiani De consulatu Fl. Mallii Theodori, 227).
6. Nemo est casu bonus. Discendă virtus est (Sen. Ep. 123, 16).
7. Ariovistus respondit, se neque Aeduis, neque eorum sociis injuriā bellum illaturum (Caes. B. G. 1, 36, 5).
725 ( 497b)
1. Non, mehercŭle, aequo animo te careo (Cic. Att. 4, 18, 5).
2. Iis, qui aetate et scientiā praestant, animo aequiore relĭqui parent (Varro R. R. 2, 10, 2).
3. Maximo semper animo victis regibus populisque ignovistis (Liv. 37, 45, 8).
4. Neque animo aequo paupĕres aliēnam opulentium intuentur fortunam (Nep. 12, 3, 3).
5. Sapientissimus quisque aequissimo animo morĭtur, stultissimus iniquissimo (Cic. Sen. 23, 83).
6. Ego valde suspenso animo exspecto primum te scilicet, deinde Mariōnem cum tuis littĕris (Cic. Fam. 16, 3, 2).
7. Quid est aliud Gigantum modo bellare cum dis, nisi naturae repugnare? (Cic. Sen. 2, 5).
8. A. Que modo se res habent tuae?-B. Ut solent iis, quibus supĕri sunt parum propitii (Ērasm. 1, 17).
9. Historiă, quoquo modo scriptă, delectat: sunt enim homines naturā curiōsi et quamlĭbet nudă rerum cognitione capiuntur (Plin. Ep. 5, 8, 4).
10. Omnes, quibus res sunt minus secundae, magis sunt nescio quo modo suspiciōsi: ad contumeliam omnia accipiunt magis (Ter. Ad. 605).
11. Nescio quo modo bonae mentis soror est paupertas (Petron. 84).
12. Apud Euripĭdem in Hercŭle Furenti chorus, qui e-senibus constat, juventūtem quidem celĕbrat ac praedĭcat, malam vero, ut vetĕres loquebantur, aetatem miris modis exagĭtat eique multa mala precatur. Et apud Plautum non raro ita senes de aetate sua, ut de gravi aliquo ac ponderōso onĕre loquuntur (Muretus, Var. lect. 28=v. 2, p. 155. Teubn.).
13. Quā ratione carnem ad diuturnitātem usūs admixtio salis servat? (Macrob. 7, 12, 2).
14. Movemur nescio quo pacto locis ipsis, in quibus eorum, quos diligĭmus aut admiramur, adsunt vestigia (Cic. Leg. 2, 2, 4).
15. Non eadem celeritate discĭmus, quā obliviscĭmur (Mureti Orat. 15=v. 2, p. 132).
16. Sidĕra circŭlos suos conficiunt celeritate mirabili (Cic. Rep. 6, 15).
17. Raro scelestus admissi facinŏris aut culpae commissae poenam effŭgit: culpam enim consequitur poenă, si non statim neque pari celeritate, at aliquanto (Lambinus ad Hor. Od. 3, 2, 31).
18. Eādem velocitate et sequimur et fugimus (Curt. 7, 8, 22).
726 ( 497b)
1. Eādem aequitate animi vir bonus tulit adversă, quā et prospĕră exceperat (Mureti Orat. 3=v. 2, p. 27).
2. Bellum in Sicilia jam alterum annum ingenti dimicatiōne geritur (Liv. 25, 6, 20).
3. Fons ejus amnis, ex summo montis cacumine excurrens, in subjectam petram magno strepĭtu aquarum cadit (Curt. 3, 1, 3).
4. Decemvĭri prodeunt in contionem abdĭcantque se magistratu, ingenti hominum laetitia (Liv. 3, 54, 6).
5. De sua potentia dimĭcant homines periculo civitatis (Cic. Att. 7, 3, 4).
6. Si propter socios, nullā ipsi injuriā lacessīti, majores nostri cum Antiŏcho, cum Philippo, cum Aetōlis. cum Poenis bella gesserunt, quanto vos studio convĕnit, injuriis provocatos, sociorum salutem unā cum imperii vestri dignitate defendere? (Cic. Pomp. 6, 14).
7. Ultus est hujus victoriae crudelitatem postea Sulla: ne dici quidem opus est, quanta diminutiōne civium et quanta calamitate reipublicae (Cic. Cat. 3, 10, 24).
8. Cobăres, natione Medus, adĭcit, quod apud Bactriānos vulgo usurpabant, canem timĭdum vehementius latrare, quam mordēre, altissimă quaeque flumina minimo sono labi (Curt. 7, 4, 13).
9. Testitudineo gradu movēris (O. 7557).
10. Maximo pericŭlo custoditur, quod multis placet (Syr. 360).
11. Sedemus desides domi, muliĕrum ritu, inter nos altercantes (Liv. 3, 68, 8).
12. Sumitur bellum etiam ab ignāvis: strenuissimi cujusque pericŭlo geritur (Tac. Hist. 4, 69).
13. A. Dic bonā fide, Glycion, quot annos numĕras?- B. Sexaginta sex (Erasm, 1, 242).
14. Usque ad meridiem aequis viribus ac prope pari spe pugnatum est (Liv. 34, 47, 5).
15. Feles quo silentio, quam levibus vestigiis obrēpunt avibus! quam occulte speculatae in muscŭlos exsiliunt! (Plin. N. H. 10, 202).
16. Cato inexpiabili odio delendam esse Carthagĭnem pronuntiabat; Scipio Nasīcă - servandum (Flor. 2, 15, 4).
17. Aliēno more vivendum est mihi (Ter. Andr. 152).
18. Incēdunt victae longo ordine gentes,
Quam variae linguis, habĭtu tam vestis et armis (V. Aen. 8, 722).
727 ( 497b)
1. Quisquis hăbet nummos, secūrā navĭgat aurā,
Fortunamque suo tempĕrat arbitrio (Petron. 137).
2. Uno namque modo vina Venusque nōcent:
Multos caecus ămor cōgit secrētă fateri,
Arcānum demens detĕgit ebriĕtas (Anth. 535 M.).
3. Aetate fruĕre: mobĭli cursu fugit (Sen. Phaedra 447).
4. Tacĭto nam tempora gressu
Diffugiunt, nulloque sono convertitur annus (Colum. 10, 159).
5. Tremŭloque gradu vĕnit aegrā senectus (Ov. Met. 14, 143).
6. Passibus ambĭguis fortună volubĭlis errat
Et manet in nullo certā tĕnaxque loco (Ov. Tr. 5, 8, 15).
7. Luxuriant animi rēbus plerumque secundis,
Nec facile est aequā commŏdă mente pati (Ov. A. A. 2, 437).
8. Divitiae grandes hŏmini sunt vivere parce
Aequo animo: neque enim est unquam pēnuriă parvi (Lucr. 5, 1117).
9. Quis fŭror est atram bellis arcessĕre mortem?
Imminet et tacĭto clam vĕnit illă pede (Tib. 1, 10, 33).
10. Blando clamore nepōtes
Tendebant ad ăvos bracchia parvă suos (Ov. F. 3, 221).
728 ( 497b)
1. Semper magno cum metu incipio dicere (Cic. Cluent. 18, 51).
2. Omnia cum approbatione ingenti sunt audita (Liv. 34, 48, 5).
3. Perdidĭci, istaec esse veră, damno cum magno meo (Pl. Asin. 187).
4. Beātus est nemo, qui eā lege vivit, ut non modo impūne, sed etiam cum summa interfectōris gloriā interfĭci possit (Cic. Phil. 1, 14, 35).
5. Sic quum transierint mei
Nullo cum strepĭtu dies,
Plebejus moriar senex (Sen. Thy. 398).
729 ( 497c)
1. Summă scelera incipiuntur cum pericŭlo, peraguntur cum praemio (Tac. Ann. 12, 67).
2. Rem hanc cum cura geras (Pl. Persa 198).
3. Si vită, doloribus refertă, maxime fugienda est, summum profecto malum est - vivere cum dolore (Cic. Fin. 1, 12, 41).
4. Marcōne Crasso putas utĭle fuisse - scire, sibi cum ignominia et dedecŏre esse pereundum? (Cic. Div. 2, 9, 22).
5. Isocrătes videbat, oratores cum severitate audiri, poëtas autem cum voluptate (Cic. Or. 52, 174).
Ablativus qualitatis
730 ( 498)
1. Fuit quidam summo ingenio vir, Zeno, cujus inventōrum aemŭli Stoĭci nominantur (Cic. Mur. 29, 61).
2. In hac insŭlā extrema est fons aquae dulcis, cui nomen Arethūsă est incredibĭli magnitudine, plenissimus piscium (Cic. Verr. 4, 53, 118).
3. Interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Gracchus, clarissimo patre, avo, majoribus (Cic. Cat. 1, 2, 4).
4. Ti. Gracchus convellit statum civitatis, quā gravitāte vir, quā eloquentiā, quā dignitāte! Secutus est C. Gracchus, quo ingenio, quā eloquentiā, quantā vi, quantā gravitāte dicendi! (Cic. Har. 19, 41).
5. Atque ibi ego aspicio formā eximiā muliĕrem, filius quam advexit meus matri ancillam suae. Quam ego postquam aspexi, non ita amo, ut sani solent homines, sed eodem pacto, ut insāni solent (Pl. Merc. 260).
6. Quam multă ex terra arboribusque gignuntur quum copiā facili, tum suavitāte praestandi (Cic. Tusc. 5, 43, 99).
7. Nolo existimes, me adjutorem huic venisse, sed auditorem, et quidem aequum, libero judicio (Cic. N. D. 1, 7, 17).
8. Homines infĭmā fortunā, nullā spe rerum gerendarum opifĭces denĭque delectantur historiā (Cic. Fin. 5, 19, 52)
9. Vixit ad summam senectutem valetudine optimā (Cic. Hortens. fragm. 11 Klotz=p. 283).
731 ( 498)
1. Incredibĭli sum sollicitudine de tua valetudine (Cic. Fam. 16, 15, 1).
2. Omnes et habentur et dicuntur tyranni, qui potestate sunt perpetuā in ea civitate, quae libertate usa est (Nep. 1, 8, 3).
3. Lapideo sunt corde multi, quos non misĕret neminis (Ēnnius Diehl=p. 37).
4. Cervus ĕrat formā praestanti et cornibus ingens (V. Aen. 7, 483).
5. Saty̆ri pedibus erant caprīnis et auribus acūtis (Dillenburger ad Hor. Od. 2, 19).
6. Si ferae partūs suos dilĭgunt, quā nos in liberos nostros indulgentiā esse debemus? (Cic. De or. 2, 40, 168).
7. Non, qui firmo ac valenti corpore est, felix, sed ille, qui in corpore quamlĭbet infirmo perpetuam animi retĭnet firmitatem (Mureti Orat. 3=v. 2, p. 28)
8. Apes non sunt solitariā naturā, ut aquĭlae, sed ut homines (Varro R. R. 3, 16, 4).
9. Omnes, qui maximo animo excellentique ingenio sunt, gloriam ardenter expĕtunt, et illius causā non inviti res honestissimas atque difficillimas aggrediuntur (Osorius, De gloria 1, 4).
10. Bona valetudo jucundior est iis, qui e gravi morbo recreati sunt. quam qui nunquam aegro corpore fuerunt (Cic. Post red. ad Quir. 1, 1, 4).
11. Pythagŏram ajunt e modŭlo pedis, quantā corporis mole fuisset Hercŭles, judicasse (Mureti Ep. 97=p. 146).
12. Quintum Scaevŏlam augŭrem, memoriā teneo, bello Marsĭco, quum esset summā senectute et perdĭtā valetudine, cotidie, simul atque luceret, facere omnibus conveniendi potestatem sui (Cic. Phil. 8, 10, 31).
Родительный падеж Genetivus
GENETIVUS ПРИ СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ
Genetivus possessivus
732 ( 501)
1. Irascentium flagrant oculi, multus ore rubor, labia quatiuntur, dentes comprimuntur, horrent ac subriguntur capilli (Sen. Ira 1, 1, 4).
2. Mortale est omne mortalium bonum (Sen. Ep. 98, 9).
3. Alia officia sunt juvēnum, alia seniorum (Cic. Off. 1, 34, 122).
4. Adulatio perpetuum malum regum (Curt. 8, 5, 6).
5. Discipŭlus est prioris postĕrior dies (Syr. 143).
6. Omnium magnarum artium, sicut arbŏrum, altitūdo nos delectat, radīces stirpesque non item (Cic. Or. 43, 147).
7. Cato dixit, litterarum radices amāras esse, fructūs jucundiores (Fragm. orat. p. 89 Meier).
8. Multum magnorum virorum judicio credo (Sen. Ep. 45, 4).
9. Graviores ac difficiliores animi morbi sunt, quam corporis (Incerti auctoris Consolatio 43, 150=413 Klotz).
10. Humanitatis dulcēdo etiam in efferāta barbarorum ingenia penetrat (Val. Max. 5, 1, ext. 6).
11. Minuti Semper, et infirmi est animi exiguique voluptas
Ultio (Juv. 13, 189).
12. Morum similitudo mutuum amorem conciliat (Acolastus, 104).
13. Veritatis simplex oratio est (Sen. Ep. 49, 12).
14. Stuporem hominis, vel dicam pecŭdis, attendĭte (Cic. Phil. 2, 12, 30).
15. Consuetudinis magna vis est (Cic. Tusc. 2, 17, 40).
16. Sermo animi imāgo est (Syri appendix 156).
17. Stulte, quid est somnus, gelĭdae nisi mortis imago? (Ov. Am. 2, 9, 41).
18. Bonae mentis soror est paupertas (Petron. 84).
19. Ubi sunt superbae Carthagĭnis alta moenia? (Val. Max. 5, 6, ext. 4).
20. Ea quoque, quae vulgo recepta sunt, hoc ipso, quod incertum auctorem habent, velut omnium fiunt: quale est: 'ubi amici, ibi opes' (Quint. 5, 11, 41).
21. Bello Gallĭco, praeter Capitolium atque arcem, omnia hostium erant (Liv. 6, 40, 77).
22. Hannĭbal, quod inter Alpes Appenninumque agri est, suae dicionis fecit (Liv. 21 53, 5).
Genetivus characteristicus
733 ( 502)
1. Sapientis est opinionem a perspicuitate sejungere (Cic. Acad. 2. 14, 45).
2. Non est, crede mihi, sapientis dicere: 'vivam';
Seră nimis vită est crastĭnă: vive hodiē (Mart. 1, 15, 11).
3. Pauperis est numerare pecus (Sen. Ep. 33, 4).
4. Ut petulantiă, ut libīdo magis est adulescentium, quam senum. nec tamen omnium adulescentium, sed non proborum, sic istă senīlis stultitiă, quae deliratio appellari solet, senum levium est, non omnium (Cic. Sen. 11, 36).
5. Judĭcis est semper in causis verum sequi (Cic. Off. 2, 14, 51).
6. Boni pastōris est tondēre pecus, non deglubĕre (Suet. Tib. 32).
7. Nonne matrōnae est administrare rem domesticam, erudire liberos? (Erasm. 1, 271).
8. Duci majorum rerum contemplatione ad cupiditatem scientiae summorum virorum est putandum (Cic. Fin. 5, 18, 49).
9. Non minus est imperatōris consilio superare, quam gladio (Caes. B. C. 1, 72, 2).
10. Inter omnes hoc constat, nec doctos homines solum, sed etiam indoctos, virorum esse fortium et magnanimorum et patientium et humană vincentium - toleranter dolorem pati (Cic. Tusc. 2, 18, 43).
11. Sicut in vita nunquam errare felīcis est, ita errorem quam primum emendare - sapientis (Calpurn. Flacc. Decl. 18=p. 556 Lemaire).
12. In tranquillo tempestatem adversam optare dementis est (Cic. Off. 1, 24, 83).
13. Inter hostes discordiarum serĕre causas - sapientis est ducis (Veget. 3, 10).
14. Perīti medĭci est - non protĭnus, ut vēnit, apprehendēre manu brachium, sed primum residēre hilărĕ vultu, percontarique, quemadmŏdum se habeat, et, si quis ejus metus est, eum probabĭli sermone lenire; tum deinde ejus corpori manum admovere (Cels. 3. 6=p. 86, 3).
15. Est miserorum, ut malevolentes sint atque invideant bonis (Pl. Capt. 583).
16. Neglegere, quid de se quisque sentiat, non solum arrogantis est, sed etiam omnīno dissolūti (Cic. Off. 1, 28, 99).
734 ( 502)
1. Non sentire mala suă - non est hominis. et non ferre - non est viri (Sen. Polyb. 17, 2).
2. Est boni viri non solum ab aliquo prolatas criminationes repellere, sed ne ipsum quidem esse suspiciōsum (Cic. Lael. 18. 65).
3. Est boni consulis non solum videre, quid agatur, verum etiam providere, quid futurum sit (Cic. Mur. 2, 4).
4. Modum imponere secundis rebus nec nimis credere serenitati praesentis fortunae prudentis hominis et merĭto felĭcis est (Liv. 42, 62, 4).
5. Populi grati est praemiis afficere bene meritos de republica cives (Cic. Mil. 30, 82).
6. Tardi ingenii est rivŭlos consectari, fontes rerum non videre (Cic. De or. 2, 27, 117).
7. Magni animi est injurias despicĕre (Sen. Ira 2, 32, 3).
8. Temerĭtas est florentis aetatis, prudentiă - senescentis (Cic. Sen. 6, 20).
9. Erit humanitatis vestrae magnum numerum civium calamitate prohibēre, sapientiae - videre, multorum civium calamitatem a republica sejunctam esse non posse (Cic. Pomp. 7, 18).
10. Levitatis est inānem aucupari rumōrem (Cic. Pis. 24, 57).
11. Fuit moris antiqui eos, qui vel singulorum laudes vel urbium scripserant, aut honoribus aut pecuniā ornare (Plin. Ep. 3, 21, 3).
12. Vetĕrum Romanorum epŭlis fides ac tibias adhibēre moris fuit (Quint. 1, 10, 20).
13. Moris erat, inter cenam per lectōrem carmina ad oblectationem convivarum recitari et de iis varias disputationes haberi (O. Jahn in commentario ad Pers. Sat. 1, 30).
14. Est hoc Gallĭcae consuetudinis, ut et viatōres etiam invītos consistere cogant et, quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit, quaerant, et mercatores in oppĭdis vulgus circumsistat, quibusque ex regionibus veniant quasque ibi res cognoverint, pronuntiare cogant (Caes. B. G. 4, 5, 2).
15. Non nostrum inter vos tantas componere lites (V. Ecl. 3, 108).
16. Tantis in pericŭlis est tuum, M. Cato, videre, quid agatur (Cic. Mur. 38, 83).
Genetivus subjectivus
735 ( 504)
1. Egestatem non absentiă pecuniae, sed praesentiă immoderatarum cupidĭnum gignit (Apul. Philos. mor. p. 168. edit. Nisardi).
2. Non libĕrat diadema capĭtis dolore (B. 2185).
3. Neque enim expletur unquam nec satiatur cupiditatis sitis (Cic. Parad. 1, 1, 6).
4. Solis defectiones itemque lunae praedicuntur in multos annos (Cic. N. D. 2, 6, 17).
5. Gravis iră regum est semper (Sen. Med. 494).
6. Senectus est occāsus vītae (Cic. Top. 7, 32).
7. Herēdis fletus sub persōna risus est (Syr. 250).
8. Vitae brevis est cursus, gloriae - sempiternus (Cic. Sest. 21, 47).
9. Mulcet aures avium cantus (Mureti or. 8=v. 2, p. 65).
10. Necessitatis inventă sunt antiquiora, quam voluptatis (Cic. Or. 55, 185).
11. Gravissimum est imperium consuetudinis (Syr. 230).
12. Incredibĭle est omnium civium odium in Antonium (Cic. Fam. 10, 5, 3).
13. Quo se fortună, eōdem etiam favor hominum inclīnat (Justin. 5, 1, 11).
14. Jurgantium iră perveniebat etiam ad manūs (Curt. 9, 9, 17).
15. Victorum cupiditates nullă unquam civīlis victoriă satiavit (Tac. Hist. 4, 38).
16. Omni in re consensio omnium gentium lex naturae putanda est (Cic. Tusc. 1, 13, 30).
17. Non praedōnum adventum significabat ignis, e specŭla sublatus aut tumŭlo (Cic. Verr. 5, 35, 93).
19. Ulixes domi etiam contumelias servorum ancillarumque pertŭlit (Cic. Off. 1, 31, 113).
Genetivus objectivus
736 ( 505)
1. Omnis ars naturae imitatio est (Sen. Ep. 65, 3).
2. Medĭcus nihil aliud est, quam animi consolatio (Petron. 42).
3. Causarum cognitio cognitionem eventorum facit (Cic. Top. 18, 67).
4. Omnes trahimur et ducimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem (Cic. Off. 1, 6, 18).
5. Cogitationis poenam nemo patĭtur (Digesta 48, 19, 18).
6. Comoediam esse, Cicero ait, imitationem vitae, specŭlum consuetudinis, imaginem veritatis (Donatus, De comoedia et tragoedia in Ciceronis editione Orellii. v. 4, p. 838).
7. Levat lassitudinem etiam laboris mutatio (Cels. 1, 3=p. 17, 13),
8. Vitia nostra regionum mutatione non fugĭmus (Ennodius ap. Otto 98).
9. Humanus animus varietate capitur, omniumque prope rerum, ut ait Euripĭdes, jucundă mutatio est (Mureti or. 10=v. 2, p. 86).
10. Quam multos scriptores rerum suarum magnus ille Alexander secum habuisse dicitur (Cic. Arch. 10, 24).
11. Alcidămas quidam, rhetor antiquus, scripsit etiam laudationem mortis, quae constat ex enumeratione humanorum malorum (Cic. Tusc. 1, 48, 116).
12. Aesculapius primus purgationem alvi dentisque evulsionem, ut ferunt, invēnit (Cic. N. D. 3, 22, 57).
13. Mercurium Galli omnium inventorem artium ferunt, viarum atque itinĕrum ducem (Caes. B. G. 6, 17).
14. Nullum magnum ingenium sine mixtūrā dementiae fuit (Sen. Tranq. 17, 10).
15. Auricularum magnitudo loquacitatis et stultitiae notă est (Plin. N. H. 11, 52 (114), 276).
737 ( 505)
1. Consuetudo laborum perpessionem dolorum effĭcit faciliorem (Cic. Tusc. 2, 15, 35).
2. Nemo non benignus est sui judex (Sen. Benef. 2, 26, 1).
3. Doloris medicīnam a philosophia peto (Cic. Acad. 1, 3, 11).
4. Ut Helĕna Trojanis, sic iste (=Antonius) huic reipublicae causa pestis atque exitii fuit (Cic. Phil. 2, 22, 55).
5. Dulcis ămor patriae, dulce videre suos (Riley 92).
6. Turpis fugă mortis omni est morte pejor (Cic. Phil. 8, 10, 29).
7. Insĭtus est menti cognitionis amor (Cic. Fin. 4, 7, 18).
8. Gloriă est illustris ac pervagată multorum et magnorum vel in patriam, vel in omne genus hominum, famă meritorum (Cic. Marc. 8, 26).
9. Est autem gloriă laus recte factorum magnorumque in rempublicam, famă meritorum, quae quum optimi cujusque, tum etiam multitudinis testimonio comprobatur (Cic. Phil. 1, 12, 29).
10. Est rerum omnium magister usus (Caes. B. C. 2, 8, 3).
11. Nihil tam irrīdet Epicūrus, quam praedictionem rerum futurarum (Cic. N. D. 2, 65, 162).
12. Etiam sapientibus cupido gloriae novissimă exuĭtur (Tac. Hist. 4, 6).
13. Omnes libentius reprehensionem aliorum, quam laudes excipiunt (Facciolati, Orat. p. 471).
14. Dies non modo non levat luctum hunc, sed etiam auget. Nam cetĕri dolores mitigantur vetustate; hic non potest non et sensu praesentis miseriae, et recordatione praeterĭtae vitae cotidie augēri (Cic. Att. 3, 15, 2).
15. Jam illă cupiditas honoris quam dură est domină! (Cic. Parad. 5. 3, 40).
16. Non modo vituperatio nullă, sed etiam summă laus senectutis est, quod eă voluptates nullas magnopĕre desidĕrat (Cic. Sen. 13, 44).
17. Aut bellum inter eos populos (=Romanos et Carthaginienses), aut belli praeparatio, aut infīdă pax fuit (Vell. 1, 12, 6).
18. Scelerum promissio et iis, qui exspectant. perniciōsa est, et iis, qui promittunt (Cic. Phil. 8, 3, 10).
19. Qua ratione carnem ad diuturnitatem usūs admixtio salis servat? (Macrob. 7, 12, 2).
738 ( 505)
1. Injuriarum remedium oblivio est (Syr. 281).
2. Saepe moră remedium est mali (Bind. 2995).
3. Ego tibi illud praecipio, quod non tantum hujus morbi, sed totius vitae remedium est: contemne mortem: nihil triste est, quum hujus metum effūgĭmus. Tria haec in omni morbo gravia sunt: metus mortis, dolor corporis, intermissio voluptatum (Sen. Ep. 78, 5).
4. Pejor est bello timor ipse belli (Sen. Thy. 577).
5. Nunquam ex animo meo discēdit illius optimi atque invictissimi viri (=P. Cornelii Scipiōnis) memoria (Cic. Rep. 6, 9),
6. Memoriam illius viri (=Scipionis) omnes excipient anni consequentes (Cic. Sen. 6, 19).
7. Valet apud nos clarorum hominum et bene de republica meritorum memoriă etiam mortuorum (Cic. Sest. 9, 21).
8. Graecum hunc versum nostis omnes: Suavis laborum est praeteritorum memoriă (Cic. Fin. 2, 32, 105).
9. Et calamitas virtutis est occasio (Syrus in Nisardi editione p. 775).
10. Accipe quam primum: brĕvis est occasio lucri (Mart. 8, 9. 3).
11. Vinum aegrōtis, quia prodest raro, nocet saepissime, melius est non adhibēre omnīno, quam spe dubiae salutis in apertam perniciem incurrĕre (Cic. N. D. 3, 27, 69).
12. Amulius fratris filiae, Reae Silviae, per speciem honoris, quum Vestālem eam legisset, perpetuā virginitate spem partūs adĭmit (Liv. 1, 3, 11).
13. Fateor, insĭtam esse nobis corporis nostri caritatem (Sen. Ep. 14. 1).
14. Vivorum ut magna admiratio, ita censūră difficilis est (Vell. 2, 36, 3).
15. Epicūrus, deos nihil agĕre, nihil curare, confirmat, membrisque humanis esse praeditos, sed eorum membrorum usum nullum habere (Cic. N. D. 3, 1, 3).
16. Totă Italiă desiderio libertatis exarsit (Cic. Phil. 10, 9, 19).
17. Quam non est facilis virtus! quam vero difficilis ejus diuturnă simulatio! (Cic. Att. 7, 1, 6).
739 ( 505)
1. (Apud Gallos) viri in uxores, sicŭti in liberos, vitae necisque habent potestatem (Caes. B. G. 6, 19, 3).
2. Apud omnes gentes animadvertere possumus, dominis in servos vitae necisque potestatem esse (Gai Inst. 1, 52).
3. Perfugium videtur omnium laborum et sollicitudinum esse somnus (Cic. Div. 2, 72, 150).
4. Gratiă, Musa, tibi. Nam tu sōlācia praebes,
Tu curae requies, tu medicina vĕnis (Ov. Tr. 4, 10, 117).
5. Caesar intellĕgit, mortem ab dis immortalibus non esse supplicii causā constitutam, sed aut necessitatem naturae, aut laborum ac miseriarum quietem esse (Cic. Cat. 4, 4, 7).
6. Interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Gracchus, clarissimo patre, avo, majoribus (Cic. Cat. 1, 2, 4).
7. Ultus est hujus victoriae crudelitatem postea Sullă: ne dici quidem opus est, quantā diminutione civium et quantā calamitate reipublicae (Cic. Cat. 3, 10, 24).
8. Omnia sunt faciliora quam peccāti dolor, qui et maximus est et aeternus (Cic. Att. 11, 15, 2).
9. Studia vel optimarum rerum sedāta tamen et tranquilla esse debent (Cic. Tusc. 4, 25, 55).
10. Haec gens summam habet justitiae et bellĭcae laudis opinionem (Caes. B. G. 6, 24, 3).
11. Ună spes est salutis - istorum inter ipsos dissensio (Cic. Att. 2, 7, 3).
12. Jucundiorem faciet libertatem servitutis recordatio (Cic. Phil. 3, 14, 36).
13. Impensă monumenti supervacuă est: memoriă nostri durabit, si vitā meruimus (Plin. Ēp. 9, 19, 6).
Genetivus partitivus
740 ( 507a)
1. Urbem Syracūsas maximam esse Graecarum urbium pulcherrimamque, saepe audistis. Est, judices, ita, ut dicitur (Cic. Verr. 4, 52, 117).
2. Galli gallinacei terrori sunt etiam leonibus, ferarum generosissimis (Plin. N. H. 10, 47).
3. Amicum perdere est damnorum maximum (Syr. in ed. Nisardi, p. 766).
4. Cum omnium bellicosissimis bellum gessi, multa castella cepi, multa vastavi (Cic. Fam. 11, 4, 2).
5. Lex mortis - legum lex est certissimă (Bell. p. 69).
6. Mors - incertarum rerum certissimă (Bell. p. 76).
7. Hierosoly̆mă - longe clarissimă urbium orientis, non Judaeae modo (Plin. N. H. 5, 14, 70).
8. Omnium non bipĕdum solum, sed etiam quadrupĕdum impurissimus (Cic. Dom. 18, 48).
9. Praestantissimă omnium feminarum - uxor tuă (Cic. Fam. 5, 8, 2).
10. Pax - optimă rerum,
Quas homini novisse datum est, pax ună triumphis
Innumĕris potior (Sil. It. 11, 592).
11. Ti. Sempronius Gracchus - longe tum acerrimus juvĕnum (Liv. 37, 7, 11).
12. Optimi mortalium altissimă cupiunt (Tac. Ann. 4, 38).
13. Nilus - amnium, in Nostrum mare permeantium, maximus (Mela 1, 9, 49).
14. Omnium rerum est mors extremum (Cic. Fam. 6, 21, 1).
15. Malorum ultimum est mală suă amare (Sen. Ep. 39, 6).
16. Jugurthă - homo omnium, quos terră sustĭnet, sceleratissimus (Sall. Jug. 14, 2).
17. Quis plūrimum hăbet? Is, qui omnium minimum cupit (Syri appendix 69).
18. Non es, crede mihi, bonus. Quid ergo?
Ut verum loquar, optimus malorum (Mart. 12, 36, 6).
19. Ventorum frigidissimi sunt, quos a septentrione diximus spirare (Plin. N. H. 2, 48, 126).
20. Defensor patriae, juvenum fortissimus Hector,
Qui murus miseris civibus alter erat,
Occubuit, telo violenti victus Achillis;
Occubuere simul spesque salusque Phrygum (Poëtae lat. min. v. 4, 147).
21. Curae fuit consulibus et senioribus patrum, ut imperium mansuēto permitteretur ingenio (Liv. 2, 30, 4).
22. Crudelissimus omnium tyrannorum Phalăris taurum habuisse dicitur, quo vivos supplicii causā demittere homines et subicere flammam solebat (Cic. Verr. 4, 33, 73).
741 ( 507b)
1. Imperium summum Romae habebit qui vestrum primus, o juvenes, oscŭlum matri tulerit (Liv. 1, 56. 10).
2. Primus cunctorum est et Juppĭter ultĭmus idem,
Juppĭter et căput et medium est, sunt ex Jŏve cunctă (Apul. De mundo, p. 202 Nisard).
3. Drusus Oceănum septentrionālem primus Romanorum ducum navigavit (Suet. Claud. 1).
4. Pax est tranquillă libertas, servitus - postremum malorum omnium (Cic. Phil. 2, 44. 113).
5. Augustus primus omnium tigrim Romanis ostendit in cavea mansuefactam (Plin. N. H. 8, 25. 65).
6. C. Duillius consul adversus classem Poenorum prospĕre pugnavit, primusque omnium Romanorum ducum navālis victoriae duxit triumphum. Ob quam causam ei perpetuus quoque honos habitus est, ut revertenti a cena, tibicĭne canente, funāle praeferretur (Periocha 1, 17 Livii).
742 ( 507c)
1. Quis vestrum hoc ignōrat? (Cic. Agr. 2, 16, 41).
2. Quis vestrum illum, quem ille vestrum non odĕrit? (Cic. Phil. 7, 8, 21).
3. Nemo nostrum non peccat: homines sumus, non dei (Petron. 75).
4. Quem nostrum ille moriens apud Mantinēam Epaminondas non cum quadam miseratione delectat? (Cic. Fam. 5, 12, 5).
5. Nemo mortalium omnibus horis sapit (Plin. N. H. 7, 40, 131).
6. Neque cuiquam mortalium injuriae suae parvae videntur (Sall. Cat. 51, 11).
7. Miră animalium pro se cuique sollertiă est (Plin. N. H. 8, 12, 33).
8. Quid est sanctius, quam domus unius cujusque civium? (Cic. Dom. 41, 109).
9. Nihil eorum, quae recte praecipiuntur a quovis homine, contemnere debet adolescens (Majoragii oratio de parentum officio=Baumstark, p. 246).
10. Etĕnim ille, cujus huc jussu venio, Juppĭter, non minus, quam vestrum quivis, formīdat malum (Pl. Amph. 26).
11. Nemo nostrum idem est in senectute, qui fuit juvenis. Nemo nostrum est idem mane, qui fuit pridie (Sen. Ep. 58, 22).
12. Si volumus aequi rerum omnium judices esse, hoc primum nobis persuadeamus, neminem nostrum esse sine culpa (Sen. Ira 2, 28, 1)
13. Excellentissimi reges Persarum fuerunt Cyrus et Darīus, Hystaspi filius; quorum uterque privātus virtute regnum est adeptus. Prior horum apud Massagĕtas in proelio cecĭdit (Nep. 21, 1, 2).
743 ( 507a)
1. Nihil est virtute amabilius; quam qui adeptus erit, ubicunque erit gentium, a nobis diligētur (Cic. N. D. 1, 44, 121).
2. Neque pejor alter usquam est gentium, quam erus meus est (Pl. Poen. 825).
744 ( 507a)
1. Alii vestrum ansĕres sunt, qui tantummodo clamant, nocēre non possunt, alii canes, qui et latrare et mordēre possunt (Cic. Amer. 20, 57).
2. Vino debemus homines, quod soli animalium non sitientes bibimus (Plin. 23, 23, 42).
3. Soli omnium otiōsi sunt, qui sapientiae vacant, soli vivunt (Sen. Brev. 14, 1).
4. Omnium rerum, ex quibus aliquid acquirĭtur, nihil est agri cultūrā melius, nihil dulcius, nihil homine libero dignius (Cic. Off. 1, 42, 151).
5. Linquendă tellus et domus et placens
Uxor, neque harum. quas colis, arbŏrum
Te, praeter invisas cupressos,
Ullă brevem dominum sequetur (Hor. Od. 2, 14, 21).
6. Totīus injustitiae nullă capitalior, quam eorum, qui tum quum maxime fallunt, id agunt, ut viri boni esse videantur (Cic. Off. 1, 13, 41).
7. Simiarum genĕra perfectam hominis imitationem contĭnent, - facie, naribus, auribus, palpĕbris, quas solae quadrupĕdum habent (Plin. N. H. 11, c. 44 (100), 246).
Выражения с предлогами, однозначные по смыслу с genetivus partitivus
745
1. Ex fulminibus quaedam sunt, quae significant id, quod ad nos pertĭnet, quaedam autem nihil significant aut id, cujus intellectus ad nos non pertinet. Ex his, quae significant, quaedam sunt laetă, quaedam adversă, quaedam nec adversă nec laetă. Adversorum hae sunt species: aut inevitabilia mala portendunt, aut evitabilia, aut quae minui possunt, aut quae prorogari (Sen. Nat. quaest. 2, 50, 1-2).
2. Vix duo tresve mihi de tot sŭperestis, amici (Ov. Tr. 1, 5, 33).
3. Thales sapientissimus in septem fuit (Cic. Leg, 2, 11, 26).
4. Nemo de nobis unus excellat! (Cic. Tusc. 5, 36, 105).
5. Morbos Graeci in duas species diviserunt, aliosque ex his acūtos, alios longos esse dixerunt (Cels. 3, 1=p. 74, 4).
6. Quid te exemptă levat spinis de pluribus ună? (Hor. Ep. 2, 2, 212).
7. Sullă primus e patriciis Corneliis igni voluit cremari (Cic. Leg. 2, 22, 57).
8. Meliorem ex ducibus inutilem vu'nus fecit (Liv. 21, 53, 9).
9. Nec mirum est, inter plurima maximaque vitia nullum esse frequentius, quam ingrāti animi (Sen. Benef. 1, 1, 2).
10. Praebete mihi ex istis virginibus formosissimas (Cic. Inv. 2, 1, 2)
Genetivus generis
746 ( 507a)
1. Magnă pars simultatum inter homines nascitur ex linguae intemperantia (Erasm. 1, 244).
2. Et partem veri fabŭlă semper habet (B. 2158).
3. Nostri partem navium deprĭmunt, nonnullas cum hominibus capiunt (Caes. B. C. 1, 58, 4).
4. Versantur in animo meo multae et graves cogitationes, quae mihi nullam partem neque diurnae neque nocturnae quiētis impertiunt. (Cic. Agr. 2, 2, 5).
5. Cotidie morimur: cotidie enim demitur aliquă pars vitae, et tunc quoque, quum crescimus, vită decrescit (Sen. Ep. 24, 20).
6. Nescire quaedam magnă pars sapientiae est (H. Grotius=Hb. 157).
7. Raro quisquam non aliquam partem corporis imbecillam habet (Cels. 1, 3=p. 18, 4).
8. Gemmis auroque teguntur
Omnia; pars minimă est ipsă puellă sui (Ov. Rem. 343).
9. Non omnis moriar, multăque pars mei
Vitabit Libitinam (Hor. Od. 3, 30, 6).
10. Distringit librorum multitudo (Sen. Ep. 2, 3).
11. In Britannia hominum est infinītă multitudo, pecŏrum magnus numerus (Caes. B. G. 5, 12, 3).
12. Morborum infinita est multitudo (Plin. N. H. 7, 51, 172).
13. Magnum numerum hostium occīdimus (Cic. Att. 5, 20, 3).
14. Ut vidi Paulum, equidem vim lacrimarum profūdi (Cic. Rep. 6, 14).
747 ( 507a)
1. Cerno animo miseros atque insepultos acervos civium (Cic, Cat. 4, 6, 11).
2. Aprum turbă canum circumsŏnă terret (Ov. Met. 4, 722).
3. Ut in grege pastor oves minus idoneas removēre solet, sic saepe unus puer petŭlans atque impūrus inquĭnat gregem puerorum (Varro apud Nonium, p. 247 Lindsay).
4. Scriptorum chorus omnis amat nemus et fŭgit urbem (Hor. Ep. 2, 2, 77).
5. In hac insŭla extremā est fons aquae dulcis, cui nomen Arethūsă est (Cic. Verr. 4, 53, 118).
6. Guttam haud habeo sanguĭnis (Pl. Most. 508).
7. Intĕrit in magnitudine maris Aegaei stillă mellis (Cic. Fin. 3, 14, 45).
8. Saepe lapĭdum, sanguĭnis nonnunquam, terrae interdum, quondam etiam lactis imber defluxit (Cic. Div. 1, 43, 98).
9. Argenti montes habet Aetnă mons non aeque altos (Pl. Mil. 1065).
10. Modo non montes auri pollicetur (Ter. Ph. 68).
11. Me misĕrum, quanti montes volvuntur aquarum! (Ov. Tr. 1, 2, 19).
12. Nullă venustas,
Nulla in tam magno est corpore mică salis (Catull. 86, 3).
748 ( 507b)
1. Habet multum jucunditatis soli caelique mutatio (Plin. Ep. 3, 19, 4).
2. Habet apud malos quoque multum auctoritatis virtus (Quint. Decl. 253=p. 41 Lemaire).
3. Philosophiae multum adolescens temporis tribui (Cic. Off. 2, 1, 4).
4. Ergo, inquit Epicūrus, dolor diuturnus habet laetitiae plus quam molestiae (Cic. Tusc. 2, 19, 44).
5. Plus in ipsa injuria detrimenti est, quam in iis rebus emolumenti, quae pariuntur injuriā (Cic. Fin. 1, 16, 53).
6. Neque habet plus sapientiae, quam lapis (Pl. Mil. 236).
7. In infamia plus poenae ducimus, quam in morte (Quint. 6, 2. 23).
8. Nemo non aliquod nobis vitium aut commendat aut imprĭmit; utĭque, quo major est populus, cui miscemur, hoc periculi plus est (Sen. Ep. 7, 2).
9. Errat, si quis existimat, facilem rem esse donare: plurimum istă res habet difficultatis, si modo consilio tribuitur, non casu et impĕtu spargitur (Sen. Vita 24, 1).
10. Minus intervalli a beato ad beatissimum restat, quam a misero ad beatum (Sen. Ep. 92, 15).
11. Neque enim minus laudis est aliquando bene fugĕre, quam fortiter pugnare (Erasm. 1, 44).
12. Minus mortem timet, qui minus deliciarum novit in vita (Veget. 1, 3).
13. Tantum vini nemo habet, quantum fudit sanguinis (Script. sex hist. Aug.=Vopisc. Aurelianus 6, 5).
14. Quid mihi opus est vitā, qui tantum auri perdidi! (Pl. Aul. 4, 9, 11=723).
15. M. Antoninus philosŏphus tantum operis et laboris studiis impendit, ut corpus afficeret (Jul. Capitolinus in vita M. Antonini 3, 7).
16. M. Antonīnus philosŏphus tantum honoris magistris suis detulit, ut imagĭnes eorum aureas in larario haberet ac sepulchra eorum adĭtu, hostiis, floribus semper honoraret (Jul. Capitolinus in vita M. Antonini 3, 5).
17. A sole ad stellam Martis tantundem intervalli est, quantum a terra ad lunam (Censorin. 13, 4).
749 ( 507b)
1. Quid consilii datis? (Cic. Acad. 2, 45, 138).
2. In rebus iniquissimis quid potest esse aequi? (Cic. Phil. 2, 30, 76).
3. Quid tibi negotii est mecum? (Pl. Cas. 96).
4. Quis nescit, primam esse historiae legem, ne quid falsi dicere audeat? Deinde, - ne quid veri non audeat? (Cic. De or. 2, 15, 62).
5. Videant consules, ne quid respublica detrimenti capiat (Caes. B. C. 1, 5, 3).
6. Vulgāre Graeciae dictum, semper aliquid novi Africam afferre (Plin. N. H. 8, 42).
7. Cui homini di propitii sunt, aliquid obiciunt lucri (Pl Persa 470).
8. Nunc ego verum illud verbum esse experior vetus: Aliquid mali esse propter vicīnum malum (Pl. Merc. 771).
9. Sol nĭhil in mundo vĭdet omni parte beatum:
Semper enim quiddam gaudia fellis habent (Bell. 149.)
10. Homo nihil a se aliēnum debet credere, quidquid humani est (Ambrosius=Otto p. 166).
11. Omnis elĕgans doctrīna, omnis cognitio, digna hominis ingenui studio, uno verbo, quidquid usquam est politiorum disciplinarum, nullis aliis, quam Graecorum libris ac litteris continetur (Mureti or. 4=v. 2 p. 31).
12. Nemo Gallorum sine cive Romano quidquam negotii gerit (Cic. Font. 11).
13. In hoc legāto vestro nec hominis quicquam est, patres conscripti, praeter figūram et speciem, neque Romani civis, praeter habitum vestītumque et sonum Latinae linguae; pestis ac beluă immānis, quales fretum quondam, quo ab Sicilia dividimur, ad perniciem navigantium circumsedisse, fabŭlae ferunt (Liv. 29, 17, 11).
14. Ut nihil boni est in morte, sic certe nihil mali (Cic. Lael. 4, 14).
15. Homo sum: humani nil a me aliēnum puto (Ter. Heaut. 77).
16. A mortuis nihil est pericŭli (Erasm. 2, 103).
17. In Britannia nihil esse, audio, neque auri neque argenti (Cic. Fam. 7, 7, 1).
18. Has tantas viri (=Hannibălis) virtutes ingentia vitia aequabant: inhumană crudelitas, perfidiă plus, quam Punĭcă, nihil veri, nihil sancti, nullus deorum metus, nullum jusjurandum, nullă religio (Liv. 21, 4, 9).
19. Post mortem in morte nihil est mali (Pl. Capt. 3, 5, 83=741).
20. Nihil in vita vidit calamitatis Cluentius (Cic. Cluent. 6 18).
21. Tibi idem consilii do, quod mihimet ipsi (Cic. Fam. 9, 2, 2).
22. Ad omnia alia aetate sapĭmus rectius; solum unum hoc vitii senectus affert hominibus: attentiores sumus ad rem omnes, quam sat est (Ter. Ad. 5, 3, 46=833).
Прилагательное среднего рода, согласованное в падеже с местоимением среднего рода (вместо genetivus generis)
750
1. Mihi videtur acerbă semper et immatūră mors eorum, qui immortale aliquid parant (Plin. Ep. 5, 5, 4).
2. Ut adolescentem, in quo est senīle aliquid, sic senem, in quo est aliquid adolescentis, probo (Cic. Sen. 11, 38).
751 ( 507c)
1. Jam antea expertus sum, parum fidei miseris esse (Sall. Jug. 24, 4).
2. Nonne, si locuturus es cum aliquo quamlĭbet docto, uno tamen, minus commovēris, quam si cum multis vel indoctis? Opīnor, quia in numero ipso est quoddam magnum collatumque consilium, quibusque singulis judicii parum, omnibus plurimum (Plin. Ep. 7, 17, 8-10).
3. Satis honorum, satis superque vitae erat (Liv. 3, 67, 3).
Genetivus qualitatis
752 ( 509, 498)
1. Habitari, ait Xenophănes, in luna, eamque esse terram multarum urbium et montium (Cic. Acad. 2, 39, 123).
2. Multorum mensium labor hostium perfidiā et vi tempestatis puncto temporis interiit (Caes. B. C. 2, 14, 4).
3. Erat inter bina castra campus circĭter milium passuum sex (Caes. B. C. 3, 37, 2).
4. Salve, vir divīne, in caelo litterario primae magnitudinis splendidissimum sidus, aquĭlă inter erudītos! (Klotz, Ridicula litteraria, p. 23).
5. Beluă multorum capĭtum (Riley 36).
6. Res magni discrimĭnis consiliis est nullă tam inimīcă, quam celeritas (Liv. 31, 32, 2.
7. Sincerae fidei amici praecipue in adversis rebus cognoscuntur (Val. Max. 4, 7).
8. Agrum in his regionibus meliorem neque pretii majoris nemo habet (Ter. Heaut. 63).
9. Neminem excelsi ingenii virum humilia delectant et sordĭdă (Sen. Ep. 39. 2).
10. Ebriĕtas hilărem unius horae insaniam longi temporis taedio saepius pensat (Sen. Ep. 59, 15).
11. In eadem regione quantă variĕtas vestium, etiam in ejusdem sexūs, aetatis, ordĭnis hominibus! (Erasm. 1, 268).
12. Quibusnam manibus aut quibus viribus homines tantŭlae statūrae tanti oneris turrim in muros sese collocare posse confidunt? (Caes. B. G. 2, 30, 4).
13. Tune, trium litterarum homo, me vitupĕras? (fur) Pl. Aul. 325).
14. Hercyniae silvae latitudo novem dierum iter patet (Caes. B. G. 6, 26, 1).
15. Murus spatium triginta et duorum pedum in latitudinem amplectitur (Curt. 5. 1, 25).
16. Tabernae omnes cum magni pretii mercibus conflagraverunt (Liv. 35, 40, 8).
17. Homērus centum boum arma aureă permutasse Glaucum dicit cum Diomēdis armis novem boum (Plin. N. H. 33, 1, 7).
18. Trimalchio Scylăcem jussit adduci praesidium domus familiaeque. Nec moră, ingentis formae adductus est canis (Petron. 64, 7).
19. Grave vulnus Macrīnus noster accepit. Amisit uxorem singularis exempli. Vixit cum hac triginta novem annis sine jurgio, sine offensa (Plin. Ep. 8, 5, 1).
20. Advēnit maximi discriminis dies, quo Caesar Antoniusque, productis classibus, pro salute alter, in ruīnam alter terrarum orbis dimicavere (Vell. 2, 85, 1).
21. Venatores in nive pernoctant; famem, sitim, frigus, vigiliam ferunt; cum apris, cum ursis aliisque indomĭtae feritatis animalibus de vita saepenumero decernunt ac dimĭcant (Mureti or. 15=v. 2, p. 138).
22. L. Tarquinius fratrem habuit Arruntem Tarquinium, mitis ingenii juvenem (Liv. 1, 46, 4).
23. Classem septuaginta navium Athenienses Miltiădi dederunt (Nep. 1, 7, 1).
753 ( 509, 498)
1. Eratosthĕnes geometrĭcā ratione collēgit, maximum terrae circŭitum esse stadiorum ducentum quinquaginta duum milium (Censorin. 13, 2. Cf. Vitruv. 1, 6=p. 28 Nisard).
2. Non est magni animi, qui de alieno liberālis est, sed ille, qui, quod alteri donat, sibi detrăhit (Sen. Clem. 1, 20, 3).
3. Non sum tantae scientiae, quantae videor (Sen. Contr. 4, 5=p. 266, 15).
4. Diōn et Heraclīdes omni ratione bellum comparare coeperunt, sed non multum proficiebant, quod multorum annorum tyrannis magnarum opum putabatur (Nep. 10, 5).
5. Is quidem nihili est, qui nihil amat. Quid ei homini opus vitā est? (Pl. Persa 2, 1, 10=179).
6. Tantae mōlis erat Romanam condĕre gentem (V. Aen. 1, 33).
7. Bono imperatōri haud magni fortună momenti est; mens ratioque dominatur (Liv. 22, 25. 14).
8. 'Muliĕres' omnes dicuntur, quaecunque sexūs feminīni sunt (Digesta, 34, 2 25).
9. Omne epĭgramma sit instar apis: sit ăcūleus illi,
Sint suă mella, sit et corporis exigui (Adespoton. King 3085).
10. Italiae cultores primi Aborigĭnes fuere, quorum rex Saturnus tantae justitiae fuisse dicitur, ut neque quicquam privātae rei habuerit, sed omnia communia et indivīsă omnibus fuerint, velŭti unum cunctis patrimonium esset (Justin. 43, 1).
11. Dum lĭcet, in rebus jucundis vive beatus.
Vive mĕmor, quam sis aevi brevis (Hor. Sat. 2 6, 96).
12. Indiă tam pinguis est alicŭbi et tam ferācis soli, ut in eo mella frondibus defluant, lanas silvae ferant (Mela 3, 7, 62).
13. Papirius Cursor invicti ad laborem corporis erāt (Liv. 9, 16, 4).
GENETIVUS ПРИ ГЛАГОЛАХ ( 510-517)
Genetivus objectivus
754 ( 510)
1. Beneficium non est, cujus sine rubore meminisse non possum (Sen. Benef. 2, 8, 2).
2. Tu nostri memento, nos nunquam obliviscemur tui (Carmina lat. epigraphica, Buecheler, ? 179).
3. Ipse jŭbet mortis te meminisse deus (Mart. 2, 59. 4).
4. Nemo felicitatis suae obliviscitur (Sen. Apocol. 5=p. 221 29 Buecheler).
5. Obliti salutis meae, de vobis ac de vestris liberis cogitāte (Cic. Cat. 4, 1, 1).
6. Si nostri oblitus es, dabo opĕram, ut istuc veniam (Cic. Fam. 7, 14, 1).
7. Illic vivere vellem,
Oblītusque meorum, oblīviscendus et illis (Hor. Ep. 1, 11, 8).
8. Qui reipublicae praefuturi sunt, Platōnis praeceptum teneant, ut utilitatem civium sic tueantur, ut, quaecunque agunt, ad eam refĕrant, obliti commodorum suorum (Cic. Off. 1, 25, 85).
9. Vivorum memini, nec tamen Epicuri licet oblivisci (Cic. Fin. 5, 1, 3).
10. Ipse Piso cum aliquo dolore flagitiorum suorum recordabitur (Cic. Pis. 6, 12).
11. Persaepe mihi solet in mentem venire illius temporis, quo proxime fuimus unā (Cic. Fam. 7, 3, 1).
Accusativus при глаголах memini, obliviscor
755 ( 510)
1. Beneficia meminisse debet is, in quem collata sunt, non commemorare, qui contulit (Cic. Lael. 20, 71).
2. Qui sunt boni cives, nisi qui patriae beneficia meminērunt? (Cic. Planc. 33, 80).
3. Quam ob rem ego te hoc, soror, tametsi es major, moneo, ut tuum meminĕris officium (Pl. Stich. 41).
4. Stulti bonă praeterĭtă non meminērunt, praesentibus non fruuntur, futura modo exspectant, quae quia esse non possunt, conficiuntur et angōre et metu (Cic. Fin, 1, 18, 60).
5. Meminerunt omnia amantes (Ov. Her. 15, 43).
6. Forsăn et haec olim meminisse juvabit (V. Aen. 1, 203).
7. Memŏrem immemorem facit, qui monet, quod memor meminit (Pl. Pseud. 4, 1 29=940).
8. Discit ĕnim citius meminitque libentius illud,
Quod quis deridet, quam quod probat et veneratur (Hor. Ep. 2, 1, 262).
9. Tam bonae memoriae sum, ut frequenter nomen meum obliviscar (Petron. 66).
10. An vero obliti estis, judices, inimicorum Milōnis sermones et opiniones? (Cic. Mil. 23, 63).
11. Homines interdum res praeclarissimas obliviscuntur (Cic. Mil. 23, 63).
12. Nec tamen omnes possunt esse Scipiōnes aut Maxĭmi, ut urbium expugnationes, ut pedestres navalesve pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordentur (Cic. Sen. 5, 13).
Genetivus criminis
756 ( 512)
1. L. Scipio et accusatus et damnatus est pecuniae, captae a rege (Liv. 38, 56, 8).
2. Thrasybūlus legem tulit, ne quis ante actarum rerum accusaretur neve multaretur (Nep. 8, 3, 2).
3. Qui alterum incūsat probri, eum ipsum se intuēri oportet (Pl. Truc. 156 in Nisardi editione).
4. Cannensem quisquam exercitum fugae aut pavōris insimulare potest, ubi plus quinquaginta milia hominum ceciderunt? (Liv. 25, 6, 3).
5. Fannius Verrem insimŭlat avaritiae et audaciae (Cic. Verr. 1, 49, 128).
6. Si qui forte, quum se in luctu esse vellent, hilarius locuti sunt, revŏcant se rursus ad maestitiam peccatique se insimŭlant, quod dolēre intermisĕrint (Cic. Tusc. 3, 27, 64).
7. Qui alterum peccāti arguit, ipse a peccato debet aliēnus esse (Ambros. ap. Otto 25).
8. An non intellĕgis, quales viros summi sceleris arguas? (Cic. Rab. Perd. 9, 26).
9. Haec duo levitatis et infirmitatis plerosque convincunt, - aut si in bonis rebus (amicum) contemnunt, aut in malis desĕrunt (Cic. Lael. 17, 64).
10. Tucciă, virgo Vestālis, incesti damnata est (Periocha Liv. 1, 20).
11. Homines, sceleris conjurationisque damnati, ad supplicium tradĭti, repente, multis milibus hominum inspectantibus, soluti sunt (Cic. Verr. 5, 5, 11).
12. Condemnemus haruspĭces aut stultitiae aut vanitatis (Cic. Div. 1, 19, 36).
13. Caesar, summae se iniquitatis condemnari debere, dicit, nisi militum vitam sua salute habeat cariorem (Caes. B. G. 7, 19, 5).
14. Ceteros non dubitabo primum inertiae condemnare, post etiam impudentiae (Cic. De or. 1, 38, 172).
15. Caelius judex absolvit injuriarum eum, qui Lucilium poëtam in scena nominatim laesĕrat (Auct. ad Herenn. 2, 13, 19).
16. Lupus arguebat vulpem furti crimine (Phaedr. 1, 10, 4).
Genetivus pretii
757 ( 515a)
1. Magis illă juvant, quae pluris emuntur (Juv. 11, 16).
2. Emit homo cupĭdus et locŭples tanti, quanti Pythius voluit (Cic. Off. 3, 14, 59).
758 ( 515b)
1. Pluris nostram libertatem, quam tuam amicitiam aestimamus (Cic. Fam. 11, 3, 4).
2. Ego pro Pompejo libenter emŏri possum: facio pluris omnium hominum neminem (Cic. Att. 8, 2, 4).
3. Ego semper pluris feci potioremque habui libertatem multo, quam pecuniam (Naevius=Diehl p. 14).
4. Dedi opĕram, ut domino satisfacerem, cujus pluris erat unguis, quam tu totus es (Petron. 57).
5. Nebŭlo dictus est, ut ait Aelius Stilo, qui non pluris est, quam nebŭlă, aut qui non facile perspĭci possit, qualis sit (Festus p. 162 Lindsay).
6. Pluris est oculātus testis unus, quam aurīti decem (Pl. Truc. 2, 6, 8=489).
7. Meă mihi conscientiă pluris est, quam omnium sermo (Cic. Att. 12, 28, 2).
8. Unum te pluris, quam omnes illos, puto (Cic. Att. 12, 21, 5).
9. Nullă possessio. nullă vis auri et argenti pluris, quam virtus, aestimanda est (Cic. Parad. 6, 2, 48).
10. In rebus dubiis plurimi est audaciă (Syr. 290).
11. Deos quidem, quos maxime aequum est metuere, eos minimi facit (Pl. Pseud. 269).
12. Ubique tanti quisque, quantum habuit, fuit (Poëta ap. Sen. Ep. 115, 14).
13. Tanti esse exercitum, quanti imperatōrem, vere prodĭtum est (Flor. 1, 34, 11).
14. Miraris vetĕres, Vacerră, solos,
Nec laudas. nisi mortuos poëtas.
Ignoscas, petĭmus, Vacerră: tanti
Non est, ut placeam tibi, perire (Mart. 8, 69).
15. Quanti est aestimanda virtus, quae nec erĭpi, nec surrĭpi potest unquam, neque naufragio nec incendio amittitur, nec vi tempestatum, nec temporum perturbatione mutatur! (Cic. Parad. 6, 3, 51).
16. Nili (=nihili) est autem, suum qui officium facere immĕmor est, nisi est admonitus (Pl. Pseud. 1104).
17. Vivamus, meă Lesbiă, atque amemus,
Rumoresque senum severiorum
Omnes unĭus aestimemus assis (Catull. 5, 1).
Genetivus при interest
759 ( 517)
1. Plus interfuit reipublicae, castellum capi Ligŭrum, quam bene defendi causam Mani Curi (Cic. Brut. 73, 258).
2. Te intellegĕre, scio, quanti reipublicae intersit, omnes copias in unum locum convenire (Cic. Att. 8, 6, 2).
3. Ostendam, quantum salutis commūnis intersit, duos consules in republica esse (Cic. Mur. 2, 4).
4. Caesar Divitiācum docet, quanto opĕre reipublicae communisque salutis intersit, manūs hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit (Caes. B. G. 2, 5, 2).
5. Civitatum hoc multarum in Graecia interfuit antiquum vocum conservare modum (Cic. Leg. 2, 15, 38).
6. Utriusque nostrum magni interest, ut te videam ante, quam discēdas (Cic. Fam. 3, 5, 4).
7. Munuscŭlum meum esse quam fructuosissimum, non illius magis interest, qui accepit, quam meā, qui dedi (Plin. Ep. 6, 3).
8. Magni interest meā, unā nos esse (Cic. Att. 13, 4, 2,).
9. Nostrā interest scire, quae eventura sunt (Cic. Div. 2, 51, 105).
10. Vestrā (judices) hoc maxime interest, non ex levitate testium causas honestorum hominum ponderari (Cic. Sulla 28, 79).
11. Epistŏlae inventae sunt, ut certiores faceremus absentes, si quid esset, quod eos scire aut nostrā, aut ipsorum interesset (Cic. Fam. 2, 4, 1).
12. Haud parvi refert ad hilaritatem convivii, quo quisque loco sedeat (Ērasm. v. 2, p. 76).
GENETIVUS ПРИ ПРИЛАГАТЕЛЬНЫХ
Genetivus possessivus
760 ( 518)
1. Mortem quidem omnibus natura proposuit; crudelitatem mortis et dedĕcus virtus propulsare solet, quae propriă est Romani generis et seminis (Cic. Phil. 4, 5, 13).
2. Hominis est propriă veri inquisitio atque investigatio (Cic. Off. 1, 4, 13).
3. Et delinquĕre humanum est, et hominis maxime proprium ignoscĕre (Fronto, Ad. L. Ver. Aug. 5. 1).
4. Mală facinŏra conscientiā flagellantur, proprium est nocentium trepidare (Sen. Ep. 97, 15).
5. Viri propriă maxime est fortitudo, cujus munera duo sunt maxima, - mortis dolorisque contemptio (Cic. Tusc. 2, 18, 43).
6. Proprium humani ingenii est odisse, quem laeseris (Tac. Agr. 42).
7. Hoc proprium est animi bene constituti, - et laetari bonis rebus, et dolere contrariis (Cic. Lael. 13, 47).
8. Omnis benignĭtas propĕrat, et proprium est libenter facientis cito facere; qui tarde et diem de die extrăhens profuit, non ex animo fecit (Sen. Benef. 2, 5, 4).
9. Nunc te patriă, quae commūnis est omnium nostrum parens, odit ac metuit (Cic. Cat. 1, 7, 17).
10. Vitium commune omnium est, quod nimium ad rem in senecta attenti sumus (Ter. Ad. 953).
11. Conficior maerore, meă Terentiă, nec meae me miseriae magis excruciant, quam tuae vestraeque. Ego autem hoc miserior sum, quam tu, quae es miserrima, quod ipsă calamitas communis est utriusque nostrum sed culpă meă propriă est (Cic. Fam. 14, 3, 1).
12. Amicorum sunt communia omnia (Cic. Off. 1, 16, 51).
13. Nihil prohĭbet, quum omnia amicis dicamus esse communia, aliquid amico donari (Sen. Benef. 7, 12, 1).
14. Terră communis mater omnium mortalium est (Liv. 1 56, 12).
Genetivus objectivus
761 ( 519)
1. Sum avidior etiam, quam satis est, gloriae (Cic. Fam. 9, 14. 2).
2. Humanum genus est avĭdum nimis auricularum (Lucr. 4, 592).
3. Hominum natura novitātis ac peregrinationis avidă est (Plin. N. H. 17, 12, 66).
4. Gloriae te esse avidissimum, non negabis (Cic. Marc. 8, 26).
5. Negavit, se triumphi cupidum unquam fuisse (Cic. Pis. 24, 56.
6. Ceteri propter liberos pecuniae cupidiores esse solent (Cic. Cluent. 9, 28).
7. Mihi sum conscius, nunquam me nimis vitae cupidum fuisse (Cic. Tusc. 2, 4, 10).
8. Imbecillis (quo in numero magnă pars urbanorum omnesque paene cupidi litterarum sunt) observatio major necessariă est (Cels. 1, 2=p. 14, 1).
9. Scilĭcet est cŭpidus studiorum quisque suorum,
Tempus et assuētā ponere in arte juvat (Ov. Pont. 1 5. 35).
10. Delectat enim, inquit Cicero, quidquid est admirabile (Cic. Part. orat. c. 6). Poëtae autem et miră quaedam narrant et eă miro modo eloquuntur. Jam omnes homines natura cupidi sunt scientiae, et admiratio stimŭlus quidam est ad sapientiam et scientiam (Mureti or. 11=v. 2, p. 98).
11. Catōnem constat litterarum Graecarum perstudiōsum fuisse in senectute (Cic. Sen. 1, 3).
762 ( 519)
1. Constat inter omnes, neminem te uno juris peritiorem esse (Cic. Fam. 7, 16, 3).
2. Pedĭtes sine intermissione-imbribus vel nivibus sub tecto, reliquis diebus exerceri in campo, voluerunt rei militāris perīti (Veget. 3, 2).
3. Tener adhuc et nullius rei gnarus obstupuisti inter ignōta (Sen. Ep. 102, 26).
4. Mihi nullius noxae conscius sum (Liv. 3, 67, 1).
5. Di tibi, si quă pios respectant numina, si quid
Usquam justitiă est et mens sibi consciă recti,
Praemia digna ferant! (V. Aen. 1, 603).
6. Est enim sine dubio domus juris consulti totius oracŭlum civitatis (Cic. De or. 1, 45, 200).
7. Parvŭlă (nam exemplo est) magni formĭcă laboris
Ore trahit, quodcunque potest, atque addit acervo,
Quem struit, haud ignāră ac non incaută futuri (Hor. Sat. 1, 1, 33).
8. Non ignāră mali, miseris succurrere disco (V. Aen. 1, 630).
9. Plerisque ignaris etiam puerilium litterarum libri non studiorum instrumenta, sed cenationum ornamenta sunt (Sen. Tranq. 9, 5).
10. Tu quoque, ut hic video, non es ignārus amorum.
Id-commune malum: semel insanivimus omnes (Spagnuoli=Mantuanus. Ecl. 1, 217=Hb. 262, K. 963).
11. O socii,-neque enim ignari sumus ante malorum,-
O passi grăviora, dabit deus his quoque finem (V. Aen. 1, 198).
12. 'Sus Minervam' in proverbio est, ubi quis id docet alterum, cujus ipse inscius est (Festus, p. 408 Lindsay).
13. Nesciă mens hominum fáti sortisque futurae (V. Aen. 10, 501).
14. Non est dea nesciă nostri,
Quae dulcem curis miscet amaritiem (Catull. 68, 17.
763 ( 519)
1. Vive mĕmor leti, fŭgit horă (Pers. 5, 153).
2. Senatūs consultum his verbis censeo percribendum: M. Lepĭdi in rempublicam meritorum senatum populumque Romanum memŏrem fore (Cic. Phil. 5, 15, 41).
3. Quae natio non gratum animum et beneficii memŏrem diligit? (Cic. Leg. 1, 11, 32).
4. Hercŭlem hominum famă, beneficiorum memor, in concilio caelestium collocavit (Cic. Off. 3, 5, 25).
5. Nec me meminisse pigebit Elissae,
Dum mĕmor ipse mei, dum spirĭtus hos rĕgit artūs (V. Aen. 4 335).
6. Albi, ne doleas plus nimio, memor
Immitis Glycĕrae, neu miserabiles
Decantes elĕgos (Hor. Od. 1, 33, 1).
7. Quis est civis, tam oblitus beneficii vestri, tam immĕmor patriae, quem non inflammet tantus vester iste consensus? (Cic. Phil. 6, 7, 18).
8. O miserum te, si haec intellĕgis! miseriorem, si non intellegis, hujus rei ne posteritātem quidem omnium saeculorum unquam immemŏrem fore! (Cic. Phil. 2, 22, 54).
9. Nolo ego, soror, me credi esse immemŏrem viri (Pl. Stich. 48).
10. Saucius ejūrat pugnam gladiātor, et idem,
Immĕmor antiqui vulneris, arma căpit (Ov. Pont. 1, 5, 37).
11. Nescio quā natale solum dulcedine captos
Ducit, et immemores nòn sinit esse sui (Ov. Pont. 1, 3. 35).
764 ( 519)
1. In optimatium dominātu vix partĭceps libertatis potest esse multitudo, quum omni consilio commūni ac potestate careat (Cic. Rep. 1, 27, 43).
2. L. Tarquinius propter humanitatem atque doctrinam Anco regi familiaris est factus usque, ut consiliorum omnium partĭceps et socius paene regni putaretur (Cic. Rep. 2, 20, 35).
3. Quoniam sententiae atque opinionis meae voluistis esse partĭcĭpes, nihil occultabo et, quoad potero, vobis expōnam, quid de quaque re sentiam (Cic. De or. 1, 37, 172).
4. Hujus belli ego et partĭceps et socius et adjutor esse cogor (Cic. Att. 9, 10, 5).
5. Qui animum in duas partes divĭdunt, alteram rationis participem faciunt, alteram expertem; in participe rationis ponunt tranquillitatem, in illa altera motūs turbĭdos quum irae, tum cupiditatis, contrarios inimicosque rationi (Cic. Tusc. 4, 5, 10).
6. Asiae primă pars Aegyptus. Terră expers imbrium, mire tamen fertilis, et hominum aliorumque animalíum perfecundă generātrix (Mela 1, 9, 49).
7. Qui virtutis ipse expers est, invĭdet virtuti alterius (Bacon, Sermones fideles, p. 371).
8. Omnia, quae rationem habent, praestant iis, quae sunt rationis expertia (Cic. Leg. 2, 7, 16).
9. Vis, consili expers, mole ruit suā (Hor. Od. 3, 4, 65).
10. Carmine fit vīvax virtus, expersque sepulchri,
Notitiam serae posteritātis habet (Ov. Pont. 4 8, 47).
765 ( 519)
1. Hominem hominis similiorem nunquam vidi (Pl. Men. 1088).
2. Volo me patris mei similem (esse) (Pl. Asin. 68).
3. Cur non eis faves, eos laudas, quorum similem tuum filium esse vis? (Cic. Phil. 10, 2, 5).
4. Si āliqua in re Verris similis fuero, non magis mihi dĕĕrit inimīcus, quam Verri defuit (Cic. Verr. 3, 69, 162).
5. Pueri et viri, puerorum similes, quia serio scriptae historiae gravitatem severitatemque non capiunt, inanibus se fabŭlis, propter quandam illarum cum historia similitudinem, oblectant (Mureti Or. 13=v. 2, p. 109).
6. Deos esse tui similes putas? (Pl. Amph. 284).
7. Malus bonum malum esse vult, ut sit sui similis (Pl. Trin. 284).
8. Ecquando, inquit Drusus similem mei civem habebit respublica? (Vell. 2 14. 2).
9. Sed quid poëtas? Opifĭces post mortem nobilitari volunt. Quid enim Phidias sui similem speciem inclūsit in clipeo Minervae, quum inscribere non licēret? Quid? Nostri philosŏphi nonne in iis libris ipsis, quos scribunt de contemnenda gloria, suă nomina inscribunt? (Cic. Tusc. 1, 15. 34).
10. Sunt et ova ovorum et apes apium simillimae (Cic. Acad. 2, 17, 54).
11. Neque aqua aquae nec lacte est lactis, crede mi, usquam similius, quam hic tui est, tuque hujus autem (Pl. Men. 5, 9, 30=1089).
12. Aquam salūbrem aëris quam simillimam esse, oportet. Aquarum salubrium sapor odorve nullus esse debet (Plin. N. H. 31, 22, 37).
13. Fabŭlă est, in qua nec verae nec veri similes res continentur (Cic. Inv. 1 19, 27).
14. Nec veri simile loquere (=loquĕris) nec verum (Pl. Most. 13).
15. Orator simile tantum veri petit (Quint. 2, 15. 32).
16. Apis populorum omnium Aegypti numen est, bos niger, certis macūlis insignis, et cauda linguaque dissimilis aliorum. Raro nascitur, diesque, quo gignitur, genti maxime festus est (Mela 1, 9, 58).
17. Saturavit se sanguine dissimillimorum sui civium (Cic. Phil. 2, 24, 59).
766 ( 519)
1. In hac insŭlā extrema est fons aquae dulcis, cui nomen Arethūsă est, incredibili magnitudine, plenissimus piscium (Cic. Verr. 4, 53, 118).
2. Si abesse patriā miserum est, plenae miserorum provinciae sunt, ex quibus admŏdum pauci in patriam revertuntur (Cic. Tusc. 5, 37, 106).
3. Romani ex arce plenam hostium urbem cernebant (Liv. 5. 42. 3).
4. Stultorum plenă sunt omnia (Cic. Fam. 9, 22. 4).
5. Domus erat aleatoribus referta, plena ebriorum (Cic. Phil. 2, 27, 67).
6. Quid mortem congĕris ac fles?
Cur non, ut plenus vītae convivă, recēdis,
Aequo animoque capis secūram, stulte, quiētem? (Lucr. 3, 947, 951).
7. Vidi hominem (=Pompejum) plenum formidĭnis (Cic. Att. 9, 10, 2).
8. Res est sollicitĭ plenă timoris amor (Ov. Her. 1, 12).
9. Quae rĕgio in terris nostri non plenă laboris? (V. Aen. 1, 460).
10. Animal hoc provĭdum, sagax, multĭplex, acūtum, memor, plenum rationis et consilii, quem vocamus hominem, solum est ex tot animantium generibus atque naturis partĭceps rationis et cogitationis (Cic. Leg. 1, 7, 22).
11. Periculōsae plenum opus aleae
Tractas et incēdis per ignes,
Suppositos cinĕri doloso (Hor. Od. 2, 1, 6).
12. Medicamentorum salutarium plenissimae sunt terrae (Cic. N. D. 2, 53, 132).
13. Quum solitūdo et vită sine amicis insidiarum et metūs plenă sit, ratio ipsă monet amicitias comparare (Cic. Fin. 1, 20, 66).
14. Refertă quondam Italiă Pythagoreorum fuit tum, quum erat in hac gente magnă illă Graeciă (Cic. De or. 2, 37, 154).
15. Italiae oppida sunt vastata, quae prius fuerunt hominum referta (Varro apud Nonium=p. 805 Lindsay).
16. Gallia frugum hominumque fertilis fuit (Liv. 5, 34, 2).
17. Libyam seu Africam numĕrant scriptores in regionibus frumenti fertilissimis (Lambinus ad Hor. Od. 1, 1, 10).
767 ( 520)
1. Quum per valetudinem et per anni tempus navigare poteris, ad nos amantissimos tui vĕni (Cic. Fam. 16, 7).
2. Extra jocum moneo te, quod pertinēre ad beate vivendum arbitror, ut cum viris bonis, jucundis, amantibus tui vivas (Cic. Fam. 9, 24, 3).
3. Quis famŭlus amantior domini (quam canis)? (Colum. 7, 12, =p. 357 Nisard).
4. Usque ad meridiem aequis viribus ac prope pari spe pugnatum est. Labor et aestus mollia et fluĭdă corpora Gallorum et minime patientia sitis quum decēdĕre pugnā coëgisset, in paucos restantes impĕtum Romani fecerunt, fusosque compulerunt in castra (Liv. 34, 47. 5).
5. Sol ingenti ardore torrebat minime patientia aestūs Gallorum corpora (Liv. 35, 5, 7).
6. Difficile est satĭram non scribĕre. Nam quis iniquae
Tam patiens urbis, tam ferreus, ut tĕneat se? (Juv. 1, 30).
7. Id pecus (=ovis), quamvis ex omnibus animalibus sit vestitissimum, frigŏris tamen impatientissimum est (Colum. 7, 3=p. 340 Nisard).
8. Ad amicitiam fert illum (=sapientem) nullă utilĭtas suă, sed naturalis irritatio. Nam, ut aliarum nobis rerum innată dulcēdo est, sic amicitiae. Quomodo solitudinis odium est et appetitio societatis, quomodo hominem homini natură concíliat, sic inest huic quoque rei stimŭlus, qui nos amicitiarum appetentes faciat (Sen. Ep. 9, 17).
9. Imperator Galbă pecuniae aliēnae non appĕtens, suae parcus, publicae avarus fuit (Tac. Hist. 1, 49).
10. Sumus natură studiosissimi appetentissimique honestatis (Cic. Tusc. 2, 24. 58).
11. Est novarum rerum cupiens populus pavidusque (Tac. Ann. 15, 46, 4).
12. Gens Gallorum haudquāquam religiōnis neglĕgens est (Liv. 5, 46, 3).
13. Tempus ĕdax rerum, tuque, invidiōsă vetustas,
Omnia destrŭĭtis (Ov. Met. 15, 234).
14. Lacte ali oportebat eos, qui solĭdi cibi nondum capāces erant (Mureti or. 1=v. 2, p. 9).
15. Tenacissimi sumus eorum, quae rudibus annis percepimus (Quint. 1, 1, 5).
16. Rubrum mare procellōsum, aspĕrum, profundum et magnorum animalium magis, quam cetĕră, capax (Mela 3, 8, 72).
17. Hoc solum animal (=homo) natum est pudoris ac verecundiae partĭceps appĕtensque cónvictum hominum ac sócietatem (Cic. Fin. 4, 7, 18).
- В этом стихе-все буквы латинского алфавита. ↵
← Предыдущий раздел: Согласование (Syntaxis convenientiae) | Оглавление | Следующий раздел: Определения места, пространства и времени →