← Предыдущий раздел: Предложения причины | Оглавление | Следующий раздел: Уступительные предложения →
Условные предложения
Практическая часть | Теоретическая часть
Реальная (индикативная) форма
972 ( 889, 897)
1. Si vales, bene est, ego valeo (Cic. Ep.)
2. Pecūnia est ancillă, si scis uti; si nescis, domină (Appendix Syri Sent. 47).
3. Potestas, non solum si invītat, sed etiam si supplĭcat, cogit (Macrob. Sat. 2, 7, 2).
4. Paupertas si malum est, mendīcus beatus esse nemo potest (Cic. Fin. 5, 28, 84).
5. Matrimonium tum perpetuum est, si mutuā voluntate jungitur (Quint. Decl. 376= p. 488 Lemaire).
6. Risum contĭne, si potes (Cic. Fin. 4, 25, 71).
7. Si ursus hominem comest, quanto magis homo debet ursum comesse (Petron. 66).
8. Si dormis expergiscĕre; si stas, ingredĕre; si ingrederis, curre; si curris, advŏla (Cic. Att. 2, 23, 3).
9. Miraris, si liberi homines superbiam tuam ferre non possumus (Curt. 8, 7, 14).
10. Ad paupertatem si admĭgrant infamiae, gravior paupertas fit (Plaut. Persa 347).
11. Non licet homini esse saepe, ut vult, si res non sinit (Ter. Heaut. 666).
12. 'Si summus dolor est', inquit Epicūrus, 'brevem necesse est esse' (Cic. Tusc. 2, 19, 44).
13. Si amitti vită beată potest, beata esse non potest (Cic. Fin. 2, 27, 86).
14. Illi vehementer errant, si illam meam pristĭnam lenitatem perpetuam sperant futuram (Cic. Cat. 2, 3, 6).
15. Non potest quaestus fieri, ni sumptus sequitur, scio; et tamen quaestus non consistet, si eum sumptus supĕrat (Plaut. Poen. 286).
16. Si quidem amicitiă est habenda, cum hoc habenda est (Plaut. Poen. 1215).
17. Credo, hercle, te gaudēre, si quid mihi mali est (Plaut. Trin. 53).
18. Nequam illud verbum est 'bene vult', nisi qui bene facit (Plaut. Trin. 439).
19. Nunquam, edĕpol, temĕre tinnit tintinnabŭlum: nisi qui illud tractat aut movet, mutum est, tacet (Plaut. Trin. 1004).
20. Perit libertas, nisi illă contemnimus, quae nobis jugum impōnunt (Sen. Ep. 85, 28).
21. Omnes, si ad origĭnem primam revocantur, a dis sunt (Sen. Ep. 44, 1).
22. Vetustas nobis semper, si sapĭmus, adoranda est (Macrob.= Ht. p. 3).
23. Avaritiam si tollere vultis, mater ejus est tollenda- luxuries (Cic. De or. 2, 40, 171).
24. Si stultus es, eā re taces, sapiens; sapiens tamen et tacens, stultus es (Ad Herenn. 4, 28, 39).
25. Si veră potius, quam dictu speciōsă dicenda sunt, cupīdo imperii duos cognātos vicinosque populos ad arma stimŭlat (Liv. 1, 23, 7).
26. Si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem, qui indignissime interierunt, atque hos latrōnes interficiamus (Caes. B. G. 7, 38, 8).
973 ( 889, 897)
1. Facilius, si qui pius est, a dis supplĭcans, quam qui scelestus est, inveniet veniam sibi (Plaut. Rud. 26).
2. Si, te mentiri, dicis idque verum dicis, mentiris, an verum dicis? (Cic. Acad. 2, 29, 95).
3. Si dicis, te mentiri, verumque dicis, mentiris, dicis autem, te mentiri, verumque dicis; mentiris igitur (Cic. Acad. 2, 30, 96).
4. Errat, si quis deos putat nocēre nolle: non possunt. Nec accipere injuriam queunt nec facere: laedere enim laedique conjunctum est (Sen. Ep. 95, 49).
5. Si quis piorum manibus locus (est), si, ut sapientibus placet, non cum corpore exstinguuntur magnae animae, placide quiescas nosque ad contemplationem virtutum tuarum voces (Tac. Agr. 46).
6. Si ferae partūs suos dilĭgunt, quā nos in liberos nostros indulgentiā esse debemus? (Cic. De or. 2, 40, 168).
7. Si omnes, qui reipublicae consŭlunt, cari nobis esse debent, certe imprīmis imperatores, quorum consiliis, virtute, pericŭlis retinemus et nostram salutem et imperii dignitatem (Cic. De or. 2, 40, 168).
8. Etiam superioribus invidetur saepe vehementer, et eo magis, si intolerantius se jactant (Cic. De or. 2, 52, 209).
9. Si quisquam est timidus in magnis periculosisque rebus semperque magis adversos rerum exitūs metuens, quam sperans secundos, is ego sum et, si hoc vitium est, eo me non carēre, confiteor (Cic. Fam. 6, 14, 1).
10. Errat, si quis existimat, facilem rem esse donare: plurimum istă res habet difficultatis, si modo consilio tribuitur, non casu et impetu spargitur (Sen. Vita 24, 1).
11. Quod munus reipublicae afferre majus meliusve possumus, quam si docemus atque erudimus juventutem? (Cic. Div. 2, 2, 4).
12. Si alienae quoque laudes parum aequis auribus accĭpi solent, quam difficile est obtinēre, ne molestă videatur oratio de se aut de suis disserentis? (Plin. Ep. 1, 8, 6).
13. Summa et perfecta gloria constat ex tribus his: si dilĭgit multitudo, si fidem habet, si cum admiratione quadam honore dignos putat (Cic. Off. 2, 9, 31).
14. Grammaticus circa curam sermonis versatur et, si latius evagari vult. circa historias, jam ut longissime fines suos profĕrat, circa carmina (Sen. Ep. 88, 3).
15. Erras, si existimas, nobiscum vitia nasci; supervenerunt, ingesta sunt (Sen. Ep. 94, 55).
16. Si corporis gravioribus morbis vitae jucunditas impeditur, quanto magis animi morbis impediri necesse est! (Cic. Fin. 1, 18, 59).
974 ( 889, 897)
1. Munera qui tibi dat locuplēti, Gaure, senique,
Si sapis et sentis, hoc tibi ait: 'Morĕre'! (Mart. 8, 27).
2. Vivere naturae si convenienter oportet,
Novistine lŏcum potiorem rure beato? (Hor. Ep. 1, 10, 12).
3. Et satis est, pigro si licet esse mihi (Mart. 6, 43, 10).
4. Mentiri nescio: librum
Si malus est, nequeo laudare (Juv. 3, 41).
5. Si quā sēde sedēs, atque est tibi commŏdă sēdes,
Illā sēdĕ sĕdē, si novă tută minus (Versus scholasticus).
6. Si latet in vino verum, ut proverbia dicunt,
Invēnit verum Teuto vel inveniet (Medulla facetiarum, 267).
7. Si somnus nihil est, nisi mors, nil mors, nisi somnus,
Quo plus in vita dormio, vivo minus (Owen in Broederi Lect. lat. p. 98).
8. Virgo Vestālis scripsit hunc versum:
'Felices nuptae! Moriar, nisi nubere dulce est!' (Sen. Contr. 6, 8= p. 290, 14).
9. Quid tibi pecūniā opus est, si uti non potes? (Syr. 609).
10. Nisi utile est, quod facimus, stultă est gloriă (Phaedr. 3, 17, 12).
11. Si tibi parvă est res, est tibi magnă quies (B. 3138).
12. Mortuă hic ego sum, et sum cinis; is cinis terra est.
Si est terra dea, ego sum dea, mortua non sum (Inscriptio apud Friedlaender, IV, 366).
13. Igne quid utilius? Si quis tamen urere tecta
Compărat, audāces instruit igne manus (Ov. Tr. 2, 268).
975 ( 889, 897)
1. Si quisquam fuit unquam remōtus. et naturā et magis etiam ratione atque doctrinā, ab ināni laude et sermonibus, ego profecto is sum (Cic. Fam. 15, 4, 13).
2. Si non deum (=deorum) irā nec fato, sed culpā periimus ad Cannas, cujus tandem eă culpă fuit? Militum, an imperatorum? (Liv. 25, 6, 6).
3. Quaeso, ignoscas, si quid stulte dixi atque imprūdens tibi (Plaut. Men. 1073).
4. Nisi qui ipse amavit, aegre amatis ingenium inspĭcit (Plaut. Mil. 638).
5. Si quid per jocum dixi, nolīto in serium convertere (Plaut. Poen. 1320).
6. Si placuit, plausum postŭlat comoediă (Plaut. Poen. 1371).
7. Si quid amicum erga bene feci aut consului fideliter, non videor meruisse laudem, culpā caruisse arbĭtror (Plaut. Trin. 1128).
8. Si quid perpĕram feci, in faciem meam inspue (Petron. 75).
9. Si quando urbs nostră liberalibus studiis floruit, nunc maxime floret (Plin. Ep. 1, 10, 1).
10. Si quid in te peccavi, ignosce: in me enim ipsum peccavi vehementius (Cic. Att. 2, 15, 4).
11. Si bene te novi, si, quod prius esse solebas,
Nunc quoque es, atque animi non cecĭdere tui,
Quo Fortună magis saevit, magis ipse resistis,
Utque decet, ne te vicerit illă, caves,
Et, bene uti pugnes, bene pugnans efficit hostis (Ov. Pont. 2, 3, 49).
976 ( 889, 897)
1. In urbe, si licebit, manebo (Cic. Phil. 12, 10, 24).
2. Contumeliam si dices, audies (Plaut. Pseud. 1173).
3. Istud quoque ab Epicūro dictum est: 'Si ad naturam vives, nunquam eris pauper; si ad opiniones, nunquam eris dives'. Exiguum natură desidĕrat, opinio immensum (Sen. Ep. 16, 7).
4. Certe pertĭnax non ero, tibique, si mihi probabis eă, quae dices, libenter assentiar (Cic. Fin. 1, 8, 28).
5. Mihi filius si erit unquam, ne ille facili me utetur patre (Ter. Heaut. 217).
6. Nos si di adjuvabunt, circiter Idūs Novembres in Italia speramus fore (Cic. Fam. 14, 5, 2).
7. Nunc illi milĭtent, quibus necesse est; tu militabis, si erit necesse (Sen. Contr. 1, 8= p. 136, 15).
8. Si mihi perget, quae vult, dicere,-eă, quae non vult, audiet (Ter. Andr. 920).
9. Si quă voles, apte nubere, nube pari (Ov. Her. 9, 32).
10. Si Fortună volet, fies de rhetŏre consul.
Si volet haec eădem, fies de consule rhetor (Juv. 7, 197).
977 ( 889, 897)
1. Si te rogavero aliquid, nonne respondebis? (Cic. Tusc. 1, 8, 17).
2. Emoriar, si non hanc uxorem duxero (Ter. Eun. 888).
3. Si perdiderit Phidias statuam, protĭnus alteram faciet (Sen. Ep. 9, 5).
4. Minus (inquit) contemnemur, si vindicaverimus injuriam (Sen. Ira 2, 33, 1).
5. Dolorem justissimum, si non potuero frangere, occultabo (Cic. Phil. 12, 8, 21).
6. Si quem subĭtă deprehenderit valetudo, oratoremne consŭlet? (Quint. Decl. 268= p. 105 Lemaire).
7. Lac gallinaceum si quaesieris, invenies (Petron. 38).
8. Si magistratūs hoc scierint, ibis in crucem (Petron. 137).
9. Auferēre, non abibis, si ego fustem sumpsero (Plaut. Amph. 358).
10. Si Paris ex Graecis uxorem duxerit oris,
Excidium Trojae ducet et omne malum (Troilus 1, 383).
11. Mihi dolebit, non tibi, si quid ego stulte fecero (Plaut. Men. 439).
12. Multă bonă habemus: bene si amico feceris, ne pigeat fecisse; ut potius pudeat, si non feceris (Plaut. Trin. 347).
13. Nunquam invenietur, si contenti fuerimus inventis (Sen. Ep. 33, 10).
14. Pergratum mihi feceris, si dederis operam. ut is intellegat, meas apud te litteras maximum pondus habuisse (Cic. Fam. 12, 27).
15. Caecus ille (=Appius Claudius) si exstiterit, sic aget ac sic loquetur (Cic. Cael. 14, 33).
16. Ego si bonam famam mihi servasso (=servavero), sat ero dives (Plaut. Most. 228)
17. Tuemini castra et defendite, si quid durius acciderit (Caes. B. C. 3, 94, 5).
18. Si te forte dolor aliquis pervellerit, exclamabis ut mulier? (Cic. Tusc. 2, 20, 46).
19. Carpite florem;
Qui nisi carptus erit, turpiter ipse cadet (Ov. A. A. 3, 79).
20. Desines timere, si sperare desieris. Dices: 'quomodo istă tam diversă pariter eunt?' Ita est, mi Lucili: spem metus sequitur (Sen. Ep. 5, 7).
21. Securius divites erimus, si scierimus, quam non sit grave paupĕres esse (Sen. Ep. 18, 8).
22. Qualis quisque sit, scies, si, quemadmŏdum laudet, quemadmŏdum laudetur, aspexeris (Sen. Ep. 52, 12).
23. Si in occasionis momento, cujus praetervŏlat opportunitas, cunctatus paulum fueris, nequicquam mox omissam quaeras (Liv. 25, 38, 18).
24. Telo si primam aciem praefregeris, reliquo ferro vim nocendi sustuleris (Justin. 6, 8. 2).
25. Si te ad studia revocaveris, omne vitae fastidium effugeris (Sen. Tranq. 3, 6).
26. Si amicitiam tuam ero adeptus, non minus me bonum amicum habebis. quam fortem inimicum ille expertus est (Nep. 2, 9, 4).
978 ( 889, 897)
1. Si sapienti manum aut morbus aut hostis exciderit, si quis oculum vel oculos casus excusserit, reliquiae illi suae satisfacient, et erit, imminūto corpore et amputato, tam laetus, quam intĕgro (corpore) fuit (Sen. Ep. 9, 4).
2. Ridebis, deinde indignaberis, deinde ridebis, si legeris. quod, nisi legeris, non potes credere (Plin. Ep. 7, 29).
3. Tristis es et fēlix. Sciat hoc Fortună, caveto:
Ingrātum dicet te, Lupe, si scierit (Mart. 6, 79).
4. Facile omnes patĭmur, esse quam plurimos accusatores, quod innŏcens, si accusatus est, absolvi potest, nocens, nisi accusatus fuerit, condemnari non potest (Cic. Amer. 20, 56).
5. Sus rostro si humi A litteram impresserit, num propterea suspicari poteris, Andromăcham Ennii ab ea posse descrībi? (Cic. Div. 1, 13, 23).
6. Si exemeris ex rerum natura benevolentiae conjunctionem, nec domus ullă nec urbs stare poterit, ne agri quidem cultus permanebit (Cic. Lael. 7, 23).
7. Opum possessionem tibi non interdīco, sed efficere volo, ut illas intrepĭde possideas. Quod uno consequēris modo, si, te etiam sine illis beate victurum, persuaseris tibi, si illas tanquam exituras semper aspexeris (Sen. Ep. 18, 13).
8. In illam curam incumbe, mi Plance, ut ne quae scintillă taeterrimi belli relinquatur. Quod si erit factum, et rempublicam divino beneficio affeceris, et ipse aeternam gloriam consequēre (=consequēris) (Cic. Fam. 10, 14, 2).
9. Mihi fere satis est, quod vixi, vel ad aetatem vel ad gloriam; huc si quid accesserit, non tam mihi, quam vobis reique publicae accesserit (Cic. Phil. 1, 15, 38).
10. A. Tu Gallus es, ego Germanus, decertemus pro suae uterque gentis gloria. - B. Si vicero, tu ter exclamabis: 'Floreat Gallia'; si victus, quod absit, ero, totīdem verbis celebrabo tuam Germaniam (Erasm. 1, 41).
11. Hujus (=Epaminondae) de virtutibus vitaque satis erit dictum, si hoc unum adjunxero, Thebas et ante Epaminondam natum et post ejusdem interĭtum perpetuo alieno paruisse imperio (Nep. 15, 10, 4).
12. Omnia vincat intentio, quam si tota mente in opus ipsum direxeris, nihil eorum, quae oculis vel auribus incursant, ad animum pervenient (Quint. 10, 3, 28).
13. Quantum praestiterint nostri majores prudentia ceteris gentibus, tum facillime intellegetis, si cum illorum Lycurgo et Dracōne et Solōne nostras leges conferre volueritis (Cic. De or. 1, 44, 197).
14. Furem aliquem aut rapācem accusaris (=accusaveris): vitanda tibi semper erit omnis avaritiae suspicio (Cic. Verr. 3, 2, 4).
15. Grammaticus, rhetor, geometres, pictor, alipes,
Augur, schoenobătes, medicus, magus: omnia novit
Graeculus esuriens; in caelum, jusseris, ibit (Juv. 3, 76).
Futurum в протасисе, praesens в аподосисе
979 ( 889, 897)
1. Nullă est excusatio peccati, si amici causā peccaveris (Cic. Lael. 11, 37).
2. Praedicere possumus, si homines nostri paulo magis Graecas litteras neglegere coeperint, omnibus bonis artibus certissimam pestem ac perniciem imminēre (Mureti Or. 4= v. 2, p. 32).
3. Nullă quamvis minimă natio potest ab adversariis deleri, nisi propriis simultatibus se ipsă consumpserit (Veget. 3, 10,= p. 91, 2).
4. Non, hercle, is sum, qui sum, ni hanc injuriam meque ultus fuero (Plaut. Men. 472).
Потенциальная форма
980 ( 890, 898)
1. Si quis deus mihi largiatur, ut ex hac aetate repuerascam et in cunis vagiam, valde recūsem, nec vero velim, quasi decurso spatio, a calce ad carcĕres revocari (Cic. Sen. 23, 83).
2. Non, mihi si linguae centum sint oraque centum,
Omnia poenarum percurrere nomina possim (V. Aen. 6, 625).
3. Quid? Si ună tabŭlă sit, duo naufrăgi eique sapientes, sibine uterque rapiat, an alter cedat alteri? (Cic. Off. 3, 23, 90).
4. Quonam modo vitam agere possīmus, si, nihil interesse nostrā, putemus, - valeamus, aegrine simus, - vacemus, an cruciemur dolore - frigus, famem propulsare possimus, necne possimus? (Cic. Fin. 4, 25, 69).
5. Hos (=coquos) si Argus servet, qui oculeus totus fuit, quem quondam Ioni Juno custōdem addidit, is nunquam servet (Plaut. Aul. 555).
6. Si idem faciant ceteri opulentiores, pauperiorum filias ut indotatas ducant uxores domum, - et multo fiat civitas concordior, et invidiā nos minore utamur, quam utimur (Plaut. Aul. 478).
7. Si quis imaginem hominis, perĕgre constituti, contempletur saepius, ut ex ea solacium capiat absentis, - num idem sanus esse videatur, si, eo reverso atque praesente in contemplanda imagine persevēret eāque potius, quam ipsius hominis aspectu, frui velit? (Lactantius, Instit. 2, 2= p. 63 Gersdorf).
8. Si de illis caedibus velim commemorare, quae tum factae sunt, vereor, ne ad plures oratio mea pertinere videatur (Cic. Amer. 33, 94).
9. Si omnia facienda sint, quae amici velint, non amicitiae tales, sed conjurationes putandae sint (Cic. Off. 3, 10, 44).
10. Si quidem, hercle, mihi regnum detur, nunquam id potius persĕquar (Plaut. Curc. 211).
11. Quis est, qui, si clarorum hominum scientiam rerum gestarum vel utilitate vel magnitudine metiri velit, non antepōnat oratori imperatorem? (Cic. De or. 1, 2, 6).
12. Dies deficiat, si velim paupertatis causam defendere. Aperta enim res est, et cotidie nos ipsă natura admŏnet, quam paucis, quam parvis rebus egeat, quam vilibus (Cic. Tusc. 5, 35, 102).
13. Sim impūdens, si plus postŭlem, quam homini a rerum natura tribui potest (Cic. Fam. 11, 21, 3).
14. In amicitia nisi apertum pectus videas tuumque ostendas, nihil fidum. nihil explorātum. habeās (Cic. Lael. 26, 97).
15. Populus si tecum congrediatur et si unā loqui voce possit, haec dicat (Cic. Planc. 5, 12).
16. Quantum ingemiscant patres nostri, circa moenia Carthagĭnis bellare solīti, si videant nos; progeniem suam, duos consules consularesque exercitus, in media Italia paventes intra castra, Poenum, quod inter Alpes Appennīnumque agri sit, suae dicionis fecisse? (Liv. 21, 53, 5).
17. Minus saepe pecces, si scias, quod nescias (Syr. 409).
18. Cur misereare (=miserearis) potius, quam feras opem, si id facere possis? (Cic. Tusc. 4, 26. 56).
19. Dies me deficiat, si reges imperatoresque temĕre in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare velim (Liv. 28, 41, 16).
20. Si tibi deficiant medici, medici tibi fiant
Haec tria: mens laeta, requies, moderata diaeta (K. 2575).
21. Quorum si alterum sit optandum, malim equĭdem indisertam prudentiam, quam stultitiam loquacem (Cic. De or. 3, 35, 142).
22. Apud Socraticum Aeschinem demonstrat Socrătes cum Xenophontis uxore et cum ipso Xenophonte Aspasiam locutam: 'Dic mihi, quaeso, Xenophontis uxor, si vicīna tua melius habeat aurum, quam tu habes, utrum illudne, an tuum malis?' 'Illud', inquit. 'Quid, si vestem aut ceterum ornatum muliĕbrem pretii majoris habeat, quam tu habes, tuumne, an illius malis?' Respondit: 'Illius vero'. 'Age sis', inquit, 'si virum illă meliorem habeat. quam tu habes, utrumne tuum malis, an illius?' Hic mulier erubuit. Aspasiă autem sermonem cum ipso Xenophonte instituit. 'Quaeso', inquit, 'Xenŏphon, si vicīnus tuus equum meliorem habeat, quam tuus est. tuumne equum malis, an illius?' 'Illius', inquit. 'Quid, si fundum meliorem habeat, quam tu habes, utrum tandem fundum habere malis?' 'Illum', inquit, 'meliorem scilicet.' 'Quid, si uxorem meliorem habeat, quam tu habes, utrum tuamne, an illius malis?' Atque hic Xenŏphon quoque ipse tacuit. Post Aspasia: 'Quoniam uterque vestrum', inquit, 'id mihi solum non respondit, quod ego solum audire volueram, egómet dicam, quid uterque cogitet. Nam et tu, mulier, optimum virum vis habere, et tu, Xenophon, uxorem habere lectissimam maxime vis. Quare, nisi hoc perfeceritis, ut neque vir melior, neque femina lectior in terris sit, profecto semper id, quod optimum putabitis esse, multo maxime requiretis' (Cic. Inv. 1, 31, 51). - Hic mulier erubuit, merito: male enim responderat, se malle alienum aurum, quam suum: nam est hoc imprŏbum. At, si respondisset, malle se. aurum suum tale esse, quale illud esset, potuisset pudīce respondēre. malle se, virum suum talem esse, qualis melior esset (Quint. 5, 11, 29).
981 ( 89C, 898)
1. Qui sibi hoc sumpsit, ut corrigat mores aliorum ac peccāta reprehendat, quis huic ignoscat, si quā in re ipse ab religione officii declinarit? (Cic. Verr. 3, 1, 2).
2. Si scieris, inquit Carneădes, aspĭdem occulte latēre uspiam et velle aliquem imprudentem super eam assidĕre, cujus mors tibi emolumentum futura sit, imprŏbe feceris, nisi monueris, ne assīdat (Cic. Fin. 2, 18, 59).
3. Ego quoque didicerim libentius, si quid attuleris, quam te reprehenderim (Cic. Fin. 2, 3, 8).
4. Si, exempli gratia, vir bonus Alexandrēā Rhodum magnum frumenti numerum advexerit in Rhodiorum inopia et fame summaque annōnae caritate, si idem sciat, complūres mercatores Alexandrēā solvisse, navesque in cursu frumento onustas petentes Rhodum viderit, dicturusne sit id Rhodiis, an silentio suum quam plurimo venditurus? Sapientem et bonum virum fingimus; de ejus deliberatione et consultatione quaerimus, qui celaturus Rhodios non sit, si id turpe judicet, sed dubitet, an turpe non sit (Cic. Off. 3, 12, 50).
5. Si quaesitum ex sapiente sit, stellarum numerus par an impar sit, nescire se, dicat (Cic. Acad. 2, 34, 110).
6. Quis est tam cupidus in perspicienda cognoscendaque rerum natura, ut, si es, tractanti contemplantique res cognitione dignissimas, subĭto sit allatum periculum discrimenque patriae, cui subvenire opitularique possit, non illa omnia relinquat atque abiciat, etiamsi, dinumerare se stellas aut metiri mundi magnitudinem posse, arbitretur? (Cic. Off. 1, 43, 154).
Praesens conj. в протасисе, futurum indic. в аподосисе
982 ( 895)
1. Quanto magis philosophi delectabunt, si, ut poëtae Aeschy̆lum, Sophŏclem, Euripĭdem, sic hi Platōnem imitentur, Aristotĕlem, Theophrastum? (Cic. Acad. 1, 3, 10).
2. Dic mihi: si fias tu leo, qualis eris? (Mart. 12, 93).
3. Arcus,
Si nunquam cesses tendĕre, mollis erit (Ov. Her. 4, 91).
4. Si numeres anno soles et nubĭlă toto,
Invenies, nitĭdum saepius isse diem (Ov. Tr. 5, 8, 31).
5. Si, quotiens peccant homines, sua fulmina mittat
Juppiter, exiguo tempore inermis erit (Ov. Tr. 2, 33).
6. Ut paene exstinctum cinĕrem si sulfŭre tangas,
Vivet, et ex minimo maximus ignis erit,
Sic, nisi vitaris, quidquid renovabit amorem,
Flammă redardescet, quae modo nullă fuit (Ov. Rem. 731).
7. Quod si deficiat vires, audaciă certe
Laus erit: in magnis et voluisse sat est (Prop. 2, 10, 5=3, 1, 5).
8. Te sine-vae misero!-mihi liliă nigră videntur,
Nec sapiunt fontes, et acescunt vina bibenti.
At, si tu venias, et candidă lilia fient,
Et sapient fontes, et dulcia vina bibentur (Calpurn. Ecl. 3, 51).
9. De numero vatum si quis sepōnat Homērum,
Proximus a primo tunc Mărŏ primus erit.
At, si post primum Marŏ seponatur Homerum,
Longe erit a primo, quisque (=quisquis) secundus erit (Poëtae lat. minores, v. 4, 192).
10. Dixit ei (=matrōnae): 'Si duo homines ad te veniant, mutuo a te accepturi pecuniam, dives et pauper, utri eorum mutuum dabis, - diviti, an paupĕri?' Respondit: 'Diviti'. - 'Cur?' inquit. - 'Quia, si perdit dives pecuniam meam, habet, unde solvat, si vero pauper perdit pecuniam meam, unde mihi solvet?' (Wetstenius, p. 401).
11. Si fractus illabatur orbis,
Impavĭdum ferient ruinae (Hor. Od. 3, 3, 7).
12. Si quis furioso praecepta det, quomodo loqui debeat, quomodo procedere, quomodo in publico se gerere, quomodo in privato, erit ipso, quem monebit, insanior: bilis nigră curanda est, et ipsă furoris causă removenda (Sen. Ep. 94, 17).
13. Narrent de te alii: proprio sordescit in ore
Gloriă: si taceas, plus tibi laudis erit (Owen in Broederi Lectionibus lat. p. 96).
Praesens conj. в протасисе, praesens indic. в аподосисе
983 ( 895)
1. Qui aliis nocent, ut in alios liberales sint, in eādem sunt injustitia, ut si in suam rem alienă convertant (Cic. Off. 1, 14, 42).
2. Stultitiă, consensu omnium philosophorum, majus est malum, quam si omnia mala et fortunae et corporis ex altera parte ponantur (Cic. N. D. 3, 32, 79).
3. Non facile dijudicatur amor verus et fictus, nisi aliquod incĭdat ejusmŏdi tempus, ut, quasi aurum igni, sic benevolentia fidēlis periculo aliquo perspĭci possit; cetera sunt signa communia (Cic. Fam. 9, 16, 2).
4. Omnis disciplīna memoriā constat, frustraque docemur, si quidquid audivimus, praeterfluat (Quint. 11, 2, 1).
5. Neque enim divitiarum secūra possessio est, nisi armorum defensione servetur (Veget. 3, 3).
6. Scire tuum nihil est, nisi, te scire hoc, sciat alter (Pers. 1, 27).
7. Multă sunt, quae, solă prolată, calumniae possint videri obnoxiă, Cujusvis oratio insimulari potest, si eă, quae ex prioribus nexa sunt, principio sui defraudentur; si quaedam ex ordine scriptorum ad libidĭnem supprimantur; si, quae simulationis causa dicta sunt, asseverantis pronuntiatione legantur (Apulejus=Wuestem. p. 140).
8. Oratio meă potest esse infinita, si mihi libeat totius gentis (=Graecorum) in testimoniis dicendis explicare levitatem (Cic. Flacc. 5, 12).
9. Sequi gloriă, non appĕti debet, nec, si casu aliquo non sequatur, idcirco, quod gloriam meruit, minus pulchrum est (Plin. Ep. 1, 8, 14).
10. Si velis credere altius veritatem intuentibus, omnis vită supplicium est: in hoc profundum inquietumque projecti mare, nunquam stabĭli consistimus loca, pendemus et fluctuamur et alter in alterum illidimur et aliquando naufragium facimus, semper timemus; in hoc tam procellōso et ad omnes tempestates exposito mari navigantibus nullus portus, nisi mortis, est (Sen. Polyb. 9, 6).
11. De magnis divitiis si quid demas, plus fit, an minus? (Plaut. Trin. 349).
12. Edĕpŏl, senectus, si nil quidquam aliŭd viti (=vitii)
Appŏrtes tecum, quum advĕnis, unum id sat est,
Quod diu vivendo múlta, quae non vult, videt (Statius Caecilius apud Cic. Sen. 8, 25=Diehl, p. 63).
13. Nam tropaeum ferre me a forti viro
Pulchrum est; si autem vincar, vinci a tali nullum est probrum (Accius=Diehl. p. 75).
Потенциальная форма протасиса с эллиптическим аподисисом
984
1. Quid, si nocere velint manūs pedibus, manibus oculi? (Sen. Ira 2, 31, 7).
2. Quid, si nunc caelum ruat? (Ter. Heaut. 719).
3. Quid, si me tonsor, quum stricta novacula supra est,
Tunc libertatem divitiasque roget?
Promittam: neque enim rogat illo tempore tonsor,
Latro rogat; res est imperiōsă timor.
Sed fuerit curvā quum tută novacŭlă thecā,
Frangam tonsori crura manūsque simul (Mart. 11, 58, 5).
4. Quid, si flere me vetes, quum vidi hominem calamitōsum? Quid, si vetes propter aliquod honestum factum periclitanti favere? (Sen. Contr. 1, 1, 14=p. 75, 2).
5. Nemo naturae sanus irascitur. Quid enim, si mirari velit, non in silvestribus dumis poma pendēre? Quid, si miretur, spinēta sentesque non utili aliqua fruge compleri? (Incerti scriptoris).
Ирреальная форма
Ирреальная форма с imperfectum conj. в протасисе и аподосисе
985 ( 891, 899)
1. Socrătes servo ait: 'Caederem te, nisi irascerer' (Sen. Ira 1, 15, 3).
2. Ni doleres tu, ego dolerem (Plaut. Pseud. 1320).
3. Interdum enixe petimus id, quod recusaremus, si quis offerret (Sen. Ep. 95, 2).
4. Quem ferret, si parentem non ferret suum? (Ter. Heaut. 202).
5. Si alii consules essent, ad te potissimum, Paulle, mitterem, ut eos mihi quam amicissimos redderes (Cic. Fam. 15, 13, 3).
6. Si haec apud Scythas dicerem, non hic in tanta multitudine civium Romanorum, non apud senatores, non in foro populi Romani, de tot et tam acerbis suppliciis civium Romanorum, tamen animos etiam barbarorum hominum permoverem (Cic. Verr. 5, 58, 150).
7. Si Aeăcus aut Minos diceret: 'Oderint, dum metuant', indecōrum videretur, quod, eos fuisse justos, accepimus (Cic. Off. 1, 28, 97).
8. Si nunc redire posset ad supĕros pater, nonne tibi sic diceret: 'Cur te dedecŏras? Famam cur macŭlas tuam?' (Diehl, p. 72).
9. Si ipsă respublica tibi narrare posset, quomodo sese haberet, non facilius ex ea cognoscere posses, quam ex liberto tuo Phania: ita est homo non modo prudens, verum etiam curiōsus (Cic. Fam. 3, 1, 1).
10. Ut servemini, deest vobis animus: quid, si moriendum pro patria esset, faceretis? (Liv. 22, 60, 14).
11. Pluribus verbis ad te scriberem, si res verba desideraret ac non pro se ipsă loqueretur (Cic. Fam. 3, 2, 2)
12. Haec si, tu ut scribis, fato facta putarem, ferrem paulo facilius; sed omnia sunt meā culpā commissa, qui, ab iis me amari, putabam, qui invidebant, eos non sequebar, qui petebant (Cic. Fam. 14, 1, 1).
13. Multis et erudītis viris audientibus, legebatur oratio Metelli Numidĭci. In ea oratione ita scriptum fuit: 'Si sine uxore possemus, Quirītes, esse, omnes eā molestiā careremus. Sed, quoniam ita natură tradidit, ut nec cum illis satis commŏde, nec sine illis ullo modo vivi possit, saluti perpetuae potius, quam brevi voluptati consulendum est' (Gell. 1, 6, 1).
14. Istic bellum est exortum, hic pax consecuta, sed tamen ejusmŏdi pax, in qua, si adesses, multă te non delectarent (Cic. Fam. 12, 18, 2).
15. Supervacuus foret in studiis longior labor, si nihil licēret melius invenire praeteritis (Quint. 3, 6, 65).
16. Ut omittam artes elegantes et ingenuas, ne opifĭces quidem tueri sua artificia possent, nisi vocabŭlis uterentur nobis incognitis, usitatis sibi (Cic. Fin. 3, 2, 4).
17. Nam, reor, nullis, si vită longior daretur, posset esse jucundior (Cic. Tusc. 1, 39, 94).
18. Quis esset tantus fructus in prospĕris rebus, nisi haberes, qui illis aeque, ac tu ipse, gauderet? Adversas vero ferre difficile esset sine eo, qui illas gravius etiam, quam tu, ferret (Cic. Lael. 6, 22).
19. Quod usu non veniebat, de eo si quis legem aut judicium constitueret, non tam prohibēre videretur, quam admonere (Cic. Oratio pro M. Tullio 4, 9).
20. Apelles si Venerem aut si Protogĕnes Ialy̆sum illum suum coeno oblĭtum videret, magnum, credo, acciperet dolorem (Cic. Att. 2, 21, 4).
21. Quid faciam? te consulo. 'Vivas', inquis, 'in litteris'. An quidquam me aliud agere censes? Aut possem vivere, nisi in litteris viverem? Sed est earum etiam non satietas, sed quidam modus (Cic. Fam. 10, 26, 1).
22. Ut, si unum quodque membrum sensum hunc haberet, ut posse putaret se valere, si proximi membri valetudinem ad se traduxisset, debilitari et interire totum corpus necesse esset, sic, si unus quisque nostrum ad se rapiat commŏda aliorum detrahatque, quod cuique possit, emolumenti sui gratiā, societas hominum et communitas evertatur, necesse est (Cic. Off. 3, 5, 22).
23. Non essemus paupĕres, si nesciremus, quid esset paupertas (Varro, Sent. 94).
24. L. Caesar, 'O mi Cicero', inquit, 'gratŭlor tibi, quum tantum vales apud Dolabellam, quantum si ego apud sororis filium valerem, jam salvi esse possemus' (Cic. Fam. 9, 14, 3).
25. Respublica, si loqui posset, ageret mecum, ut, quoniam sibi servissem semper, nunquam mihi, ut jam mihi servirem, consulerem meis (Cic. Planc. 38, 92).
26. Sapiens non viveret, si foret sine homine victurus (Sen. Ep. 9, 17).
27. Si crederem, satis certam esse possessionem terrarum, quas tantā velocitate domuimus, ego vero, milites, ad penātes meos, ad parentem sororesque et ceteros cives, vel retinentibus vobis, erumperem, ut ibi partā vobiscum laude et gloriā fruĕrer (Ex Alexandri oratione, apud exercitum habita, Curt. 6, 3, 5).
28. Non auderes accusare patrem, si timeres (Quint. Decl. 349=p. 437 Lemaire).
29. Propter virtutem jure laudamur et in virtute gloriamur; quod non contingĕret, si id donum a deo, non a nobis haberemus (Cic. N. D. 3, 36, 87).
30. Si quis domum suam obsessam a familiā armatā nuntiaret, ferendum auxilium putaretis (Liv. 3, 19, 9).
31. Qui (=quomodo) minus gravis esset iis (=senibus) senectus, si octingentesimum annum agerent, quam si octogesimum? Praeterită enim aetas, quamvis longa, quum effluxisset. nullă consolatio permulcēre posset stultam senectutem (Cic. Sen. 2, 4).
32. Si de me bene vir bonus sentit, eodem loco sum, quo, si omnes boni idem sentirent: omnes enim, si me cognoverint, idem sentient (Sen. Ep. 102, 12).
33. Quod si in secundis rebus bonam quoque mentem darent dei, non eă solum, quae evenissent, sed etiam eă, quae evenire possent, reputaremus (Liv. 30, 30, 16).
34. Si, quemadmŏdum oris habĭtus cernitur oculis, sic et animus intus cerni posset, facile vobis apparēret, non laeti, sed prope amentis malis cordis hunc risum esse (Liv. 30, 44, 6).
35. Quum exiremus in aciem, ajebat (senex): 'si adulescens essem, nemo pugnaret fortius' (Sen. Contr. 10, 2 (31), 1=p. 477, 5).
36. Vivere naturae si convenienter amarent
Mortales, medica nil opus esset ope (Owen in Broederi Lectionibus lat. p. 98).
37. 'Frustra, Medēă, repugnas:
Nescio quis deus obstat', ait...
'Cur, quem modo denique vidi,
Ne pereat, timeo? Quae tanti causă timoris?
Excite virgineo conceptas pectore flammas,
Si potes, infelix. Si possem, sanior essem.
Sed gravat invitam nova vis. Aliudque cupido,
Mens aliud suadet. Video meliora proboque,
Deteriora sequor' (Ov. Met. 7, 11).
38. O dilectă domina, cur sic alienaris?
Si tu esses Helēnă, ego essem Paris (Ex carmine mediaevali).
Ирреальная форма с plusquamperf. conj. в протасисе и аподосисе
986 ( 892, 899)
1. Si tacuisses, philosophus mansisses (K. 2573),
2. Plures cecidissent, ni nox proelio intervenisset (Liv. 23, 18, 6).
3. Laelius, si digito quem attigisset, poenas dedisset; at Cinnă collēgae sui, consulis Cn. Octavii, praecīdi caput jussit (Cic. Tusc. 5, 19, 55).
4. Quid me nunc factum esset quantoque artius pressiusque conflictata essem, si P. Claudius, frater meus, navali proelio classem navium cum ingenti civium numero non perdidisset. Certe quidem majore nunc copiā populi oppressă intercĭdissem (Gell. 10, 6, 2).
5. T. Agusius et comes meus fuit illo miserrimo tempore et omnium itinerum, navigationum. laborum, periculorum meorum socius, neque hoc tempore discessisset a me, nisi ego ei permisissem (Cic. Fam. 13, 71).
6. Quum aliquotiens antea, tum proxime hoc miserrimo bello domus ejus (=M'. Curii) totă mihi patuit, quā, si opus fuisset, tam essem usus, quam meā (Cic. Fam. 13, 17, 1).
7. Ego ne utilem quidem arbĭtror esse nobis futurarum rerum scientiam. Quae enim vita fuisset Priămo, si ab adolescentia scisset, quos eventūs senectutis esset habiturus? (Cic. Div. 2, 9, 22).
8. Si, ut in fabulis est, Neptunus, quod Theseo promiserat, non fecisset, Theseus Hippoly̆to filio non esset orbatus (Cic. Off. 1, 10, 32).
9. Nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent (Caes. B. G. 7, 88, 6).
10. Meum studium honori tuo pro necessitudine nostra non defuisset, si aut tuto in senatum aut honeste venire potuissem (Cic. Fam. 10, 2, 1).
11. Despērans victoriam, primum coepi suadēre pacem, cujus fueram semper auctor; deinde, quum ab ea sententia Pompejus valde abhorrēret, suadere institui, ut bellum duceret. Hoc interdum probabat et in ea sententia videbatur fore, et fuisset fortasse, nisi quadam ex pugna coepisset suis militibus confidere (Cic. Fam. 7, 3, 2).
12. Nunquam illud oraclum Delphis tam celĕbre et tam clarum fuisset, neque tantis donis refertum omnium populorum atque regum, nisi omnis aetas oraclorum illorum veritatem esset experta (Cic. Div. 1, 19, 37).
13. Libenter bibissem, si invenissem, venēnum (Quint. Decl. 13, 5=p. 300 Lemaire).
14. Perisset omnis Aegyptus fame, nisi rex edicto servari per multos annos fruges jussisset (Justin. 36, 2, 9).
Ирреальная форма с imperf. conj. в протасисе и с plusquamperf. conj. в аподосисе
987 ( 894)
1. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci, quam tacere (Tac. Agr. 2).
2. Patrum nostrorum memoriā per legatum Cineam Pyrrhus non virorum modo, sed etiam mulierum animos donis tentavit. Tamen nullă accepit. Si nunc cum illis donis Cineas Urbem circumiret, stantes (mulieres) in publico invenisset, quae acciperent (Liv. 34, 4, 6-11).
3. In duo pericula mulier incĭdit, quorum neutrum esset experta, si aut minus amaret virum, aut minus amaret patrem (Sen. Contr. 10, 3=p. 175).
4. Nihil est tam fallax, quam vită humană, nihil tam insidiōsum: non, mehercule, quisquam illam accepisset, nisi daretur inscientibus (Sen. Marc. 22, 3).
5. Si, mihi aeternam esse aerumnam propositam, arbitrarer, morte me ipse potius, quam sempiterno dolore multassem (Cic. Post red. in sen. 14, 34).
6. Ovis si in ludum iret, potuisset jam fieri, ut probe litteras sciret (Plaut. Persa 173).
7. Consilium, ratio, sententiă nisi essent in senibus, non summum consilium majores nostri appellassent senatum (Cic. Sen. 6, 19).
8. Neque enim jam Troicis temporibus tantum laudis in dicendo Ulixi tribuisset Homērus et Nestŏri, nisi jam tum esset honos eloquentiae; neque ipse poëtă hic tam ornatus in dicendo ac plane orator fuisset (Cic. Brut. 10, 40).
9. Neque enim tam facile opes Carthagĭnis tantae concidissent, nisi Siciliă, illud et rei frumentariae subsidium et receptacŭlum classibus nostris, pateret (Cic. Verr. 2, 1, 3).
10. Quid foret humano genere felicius, si omnes esse possent amici? Non bella, seditiones, latrocinia, lites ceteraque mala, quae hominibus ex se ipsis nata sunt, fortunae accessissent (Quint. Decl. 9, 13=p. 214 Lemaire).
11. Si mihi vox esset, si quid eloquentiae natură tribuisset, jam vobis ostendissem, quod discrimen totius reipublicae, quam haec omnia, quae in conspectu sunt, in ultimo periculo essent (Quint. Decl. 333=p. 361 Lemaire).
12. Mors quid sit, rogitas? Si scirem, mortuus essem.
Ad me, quum fuero mortuus, ergo vĕni (Owen in Broederi Lectionibus lat. p. 96).
Ирреальная форма с plusquamperf. conj. в протасисе и с imperf. conj. в аподосисе
988 ( 894)
1. Haec quidem ego non ferrem, nisi me in philosophiae portum contulissem et nisi haberem socium studiorum meorum Attĭcum nostrum (Cic. Fam. 7, 30, 2).
2. Sed nisi peccassem, quid tu concedere posses?
Materiam veniae sors tibi nostră dedit (Ov. Tr. 2, 31).
3. Hectŏra quis nosset, si felix Trojă fuisset?
Publică virtuti per mala facta viă est (Ov. Tr. 4, 3, 75).
4. Si nostris consiliis usi essemus neque apud nos tantum valuisset sermo aut stultorum amicorum aut improborum, beatissimi viveremus (Cic. Fam. 14, 1, 2).
5. Si piguisset vos in Africam traicere, hodie in Italia Hannibălem et Carthaginienses hostes haberetis (Liv. 31, 7, 13).
6. Perfugium videtur omnium laborum et sollicitudinum esse somnus. At ex eo ipso plurimae curae metūsque nascuntur. Qui quidem ipsi per se minus valerent et magis contemnerentur, nisi somniorum patrocinium philosophi suscepissent, nec ii quidem contemptissimi (Cic. Div. 2, 72, 150).
7. Si venēnum homini dedisset, diceret, ipsum labiis admovisse pocŭla; si percussorem posuisset in saltu, ipsum in insidias ultro venisse, clamaret (Quint. Decl. 13, 14=p. 311 Lemaire).
Ирреальная форма с indicativus в аподосисе
989 ( 900)
1. Si fatum fuit, bello Punĭco secundo exercitum populi Romani ad lacum Trasumēnum interire, num id vitari potuit, si Flaminius consul iis signis iisque auspiciis, quibus pugnare prohibebatur, paruisset? (Cic. Div. 2, 8, 21).
2. Si essetis recepti in provinciam. Caesarine eam tradituri fuistis, an contra Caesarem retenturi? (Cic. Lig. 7, 23).
3. Dejotărus rex, quum ex itinere quodam proposĭto revertisset, conclăve illud, ubi erat mansurus, si ire perrexisset, proximā nocte corruit (Cic. Div. 1, 15, 26).
4. Si verum respondēre velles, Cato, haec erant dicenda (Cic. Fin. 4, 23, 62).
5. Consul esse qui (=quomodo) potui, nisi eum vitae cursum tenuissem a pueritia, per quem pervenirem ad honorem amplissimum? (Cic. Rep. 1, 6, 10).
6. Et hanc urbem vos non hostium ducitis, ubi si unum diem morati essetis moriendum omnibus fuit? (Liv. 2, 38, 5).
7. Si tu, apud Persas aut in extrema India deprehensus, Verres, ad supplicium ducerēre (=ducerēris), quid aliud clamitares, nisi te civem esse Romanum? Et si tibi ignōto apud ignōtos, apud barbăros, apud homines, in extremis atque ultimis gentibus positos, nobile et illustre apud omnes nomen civitatis tuae profuisset, ille, quisquis erat, quem tu in crucem rapiebas, qui tibi esset ignotus, quum civem se Romanum esse diceret, apud te praetorem, si non effugium, ne moram quidem mortis mentione atque usurpatione civitatis assĕqui potuit? (Cic. Verr. 5, 64, 166).
8. Supervacanea erat doctrina, si natură sufficeret (Quint. 2, 8, 8).
9. Perierat totus orbis, nisi iram finiret misericordiă (Sen. Exc. contr. 1, 1=p. 141, 5).
10. Etiam si multum superesset aetatis, tempus parce dispensandum erat, ut sufficeret necessariis (Sen. Ep. 48, 12).
11. Nisi Latini suā sponte arma sumpsissent, capti et deleti eramus (Liv. 3, 19, 8).
Условные предложения, противополагающиеся одно другому
990 ( 904)
1. Si quid novisti rectius istis,
Candidus imperti; si non, his utĕre mecum (Hor. Ep. 1, 6, 67).
2. Si illuc (=illud), quod volumus, eveniet, gaudebimus; sin secus, patiemur animis aequis (Plaut. Cas. 376),
3. Hoc ab homine exigitur, ut prosit hominibus, - si fieri potest, multis; si minus - paucis; si minus - proximis; si minus, - sibi (Sen. De otio 3, 5).
4. Si vox est, canta, si mollia brachia, alta,
Et, quacunque potes dote placere, place (Ov. A. A. 1, 595).
5. Si Fortună volet, fies de rhetŏre consul;
Si volet haec eădem, fiet de consule rhetŏr (Juv. 7, 197).
6. Ames parentem, si aequus est; si aliter, feras (Syr. 8).
7. Quemadmŏdum pedites equitesque optamus ut validiores, si minus, ut pares hosti habeamus, ita duci hostium parem imperatorem quaeramus (Liv. 24, 8, 6).
8. Si domi sum, foris est animus; sin foris sum, animus domi est (Plaut. Merc. 589).
9. Si nos ad aliquam alicujus commŏdi aliquando recuperandi spem fortună reservavit, minus est erratum a nobis; sin haec mala fixa sunt, ego vero te quam primum, meă vită, cupio videre et in tuo complexu emori (Cic. Fam. 14, 4, 1).
Ирреальная форма протасиса с эллиптическим аподосисом
991
Habeo praediŏlum, quod abest ab urbe non plus, quam duobus milibus passuum: ibi nonnunquam ex urbano fio rusticus atque, ibi recreatus, redeo novus hospes in urbem; nec aliter saluto ac salutor, quam si renavigassem ex insulis nuper inventis (Erasm. 1, 246).
Ирреальная форма аподосиса без протасиса
992
1. Jam mala finissem leto, sed credŭlă vitam
Spes fovet ac, melius cras fore, semper ait (Tib. 2, 6, 10).
2. Non solum ex oratione, sed etiam ex vultu et oculis et fronte, ut ajunt, meum erga te amorem perspicere potuisses (Cic. Ad Antonium post ep. 13, B ex 14 ad Att.)
3. A. Finge igitur, animum hominis demigrare in corpus galli gallinacei: num ederet vocem, quam nunc edimus? - B. Nequaquam. - A. Quid obstaret? - B. Quia desunt labra, dentes linguă que similis (Erasm. 1, 326).
4. Quam multă, quae nostri causā nunquam faceremus, facimus causā amicorum! (Cic. Lael. 16, 57).
5. Si tibi unquam sum visus in republica fortis, certe me in illa causa admiratus esses (Cic. Att. 1, 16, 1).
6. Nemo unquam sine magna spe immortalitatis se pro patria offerret ad mortem (Cic. Tusc. 1, 15, 32).
7. O vitae philosophiă dux, o virtutis indagatrix, expultrixque vitiorum! Quid non modo nos, sed omnino vită hominum sine te esse potuisset? (Cic. Tusc. 5, 2, 5).
Nisi в смысле наречия 'кроме как', 'за исключением'
993 ( 906)
1. Est a te semper dictum, nec gaudere quemquam, nisi propter corpus, nec dolere (Cic. Fin. 2, 30, 98).
2. Neque enim ullus alius discordiarum solet esse exĭtus inter claros et potentes viros, nisi aut universus interĭtus, aut victoris dominatus ac regnum (Cic. Har. 25, 54).
3. Nescio quo modo omnis pro laborante favor est, nec ullă perpetuam gratiam servat, nisi modestă victoriă (Quint. Decl. 9, 19=p. 220 Lemaire).
4. Hunc statum, qui nunc est, qualiscunque est, nullā aliā re, nisi concordiā, retinēre possumus (Cic. Har. 28, 61).
5. Regnat, non loquitur, qui nil, nisi quod vult, facit (Syr. 622).
6. Quid est aliud Gigantum modo bellare cum dis, nisi naturae repugnare? (Cic. Sen. 2, 5).
7. Cannenses campos acervi Romanorum corporum tegunt, nec supersŭmus pugnae, nisi in quibus trucidandis et ferrum et vires hostem defecerunt (Liv. 22, 59, 8).
8. Homine imperīto nunquam quicquam injustius est, qui, nisi quod ipse fecit, nil rectum putat (Ter. Ad. 98).
9. Nemo, nisi vitio suo, miser est (Sen. Ep. 70, 15).
10. Jucundum nil est, nisi quod reficit varietas (Syr. 270).
11. Libertatem nemo bonus, nisi cum anima simul, amisit (Sall. Cat. 33, 5).
12. Nihil cogitant, nisi caedem, nisi incendia, nisi rapinas (Cic. Cat. 2, 5, 10).
13. Nihil aliud est imperium, nisi cură salutis alienae (Amm. Marc.=Hart. 92).
14. Si nullum haberes sensum, nisi oculorum, prorsus tibi ignoscerem, si quosdam nolles videre (Cic. Fam. 4, 10, 2).
15. Nil scio, nisi nescio (Plaut. Bacch. 324).
16. Erat historiă nihil aliud, nisi annalium confectio (Cic. De or. 2, 12, 52).
17. Philosophiă, omnium. mater artium, quid est aliud, nisi, ut Plato, ait, donum, ut ego, inventum deorum? (Cic. Tusc. 1, 26, 64).
18. Non est miser, nisi qui, se esse, credit (Varro, Sent. 96).
19. Paupertas nulli malum est, nisi repugnanti (Sen. Ep. 123, 16).
20. Medicină, quid praestas, nisi ut juxta te nemo despēret? (Quint. Decl. 8, 9=p. 183 Lemaire).
21. Nemo regere potest, nisi qui et regi (Sen. Ira 2, 15, 4).
22. Jurare, nisi ubi necesse est, gravi viro parum convēnit (Quint. 9, 2, 98).
23. Bellum ita suscipiatur, ut nihil aliud, nisi pax quaesită videatur (Cic. Off. 1, 23, 80).
24. Nec incendit, nisi ignis, nec madescimus, nisi umore, nec res ullă dat alteri calorem, quem non ipsă habet (Quint. 6, 2, 28).
25. Eo deliciarum pervēnimus, ut, nisi gemmas, calcare nolimus (Sen. Ep. 86, 7).
26. Semper eris pauper, si pauper es, Aemiliāne:
Dantur opes nulli nunc, nisi divitibus (Mart. 5, 81).
27. Cave, amicum credas, nisi si quem probaveris (Syr. 131).
28. Maledĭcus a malefĭco non distat, nisi occasione (Quint. 12, 9, 9).
29. Cujusvis hominis est errare; nullius, nisi insipientis, in errore perseverare (Cic. Phil. 12, 2, 5).
30. Quid ea memŏrem, quae, nisi eis, qui vidēre, nemini credibilia sunt? (Sall. Cat. 13, 1).
31. Exempla fortunae variantis innumĕra sunt. Etenim quae facit magna gaudia, nisi ex malis, aut quae mala immensa, nisi ex ingentibus gaudiis? (Plin. N. H. 7, 42 (43), 134).
32. Jungit amicitias similitudo morum: nescio quo modo inter sese animorum numina vident et agnoscunt; nec quisquam amare in altero potest, nisi quod tacĭtus probat (Quint. Decl. 307=p. 235 Lemaire).
33. Inter dementem et temulentum nihil interest, nisi quod huic insaniae medetur somnus, illi vix medicorum cură succurrit (Erasm. 2, 235).
34. Epicūrus ait: 'Non accēdet ad rempublicam sapiens, nisi si quid intervenerit'. Zenon ait: 'Accedet ad rempublicam, nisi si quid impedierit' (Sen. Ad Serenum 3, 2).
35. Quae sunt patriae commŏda, nisi alterius civitatis aut gentis incommŏda? Id est, fines propagare, aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere meliora. Itaque haec bona quisquis patriae acquisierit; hoc est, eversis civitatibus gentibusque deletis, aerarium pecuniā referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit, hic laudibus fertur in caelum, in hoc putatur summă et perfectă esse virtus; qui error non modo populi et imperitorum, sed etiam philosophorum est, qui praecepta quoque dant ad injustitiam (Cic. Rep. 3, 12, 22).
36. Tibi ego nunquam quicquam credam, nisi si accepto pignŏre (Plaut. Rud. 581).
37. C. Licinius Stolo, quum lege sanxisset, ne quis amplius quingenta agri jugera possidēret, ipse mille comparavit dissimulandique criminis gratiā dimidiam partem filio emancipavit. Quam ob causam a M. Popilio Laenāte accusatus, primus sua lege cecidit ac docuit, nihil aliud praecĭpi debere, nisi quod prius quisque sibi imperaverit (Val. Max. 8, 6, 3).
38. Dicere bene nemo potest, nisi qui prudenter intellegit (Cic. Brut. 6, 23).
Условные предложения с sive - sive
994 ( 907)
1. Elephanti ne pari quidem numero Indĭcis Africi resistunt, sive quia magnitudine (longe enim illi praestant), sive robŏre animorum vincuntur (Liv. 37, 39, 13).
2. Eă est geometriă. quae infimis, mediocribus, summis hominibus et viris terrarum principibus utilis est et maxime necessaria. Hac agricŏlae, nautae. reges ipsi et imperatores, omnes omnium condicionum homines, sive quis infāmes et sordĭdas artes tractat, sive ingenuas et liberales, prorsus indĭgent. Hujusce artis praesidio omnem latitudinem. longitudinem, altitudinem, profunditatem agrorum, montium, insularum, fluminum, maris adipiscimur (De la Cerda=Philippi, Latinität der Neueren, p. 190).
← Предыдущий раздел: Предложения причины | Оглавление | Следующий раздел: Уступительные предложения →