← Предыдущий раздел: Залоги | Оглавление | Следующий раздел: Времена →
Наклонения
Практическая часть | Теоретическая часть
Повелительное наклонение
803 ( 684)
1. Quum Romae fueris, Romāno vivito more! (K. 2371).
2. Hos tu homines, quibuscunque poteris rationibus, ut ex animo tui studiōsi sint, elaborato (Q. Cic. De petitione consulatus 5, 18).
3. Tu quidquid indagaris de republica, facito, ut sciam (Cic. Att. 2, 4, 4).
4. Medico, mercēdis quantum poscet, promitti jubeto (Cic. Fam. 16, 14, 1).
5. Quantum poposcerit Apronius, dato (Cic. Verr. 3, 10, 25).
6. Ito, quo voles (Pl. Men. 1029).
7. Quum me afflictum et confectum luctu audies, existimato, me stultitiae meae poenam ferre gravius, quam eventi (Cic. Att. 3, 8, 4).
8. Quum de Lentŭlo ceterisque statuetis, pro certo habetōte, vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus conjuratis decernĕre (Sall. Cat. 52, 17).
9. Odi odioque sum Romanis; id me verum dicere, pater Hamilcar et dii testes sunt. Proinde, quum de bello Romāno cogitabis, inter primos amicos Hannibălem habeto, si quă res te ad pacem compellet, in id consilium alium, cum quo delibĕres, quaerĭto (Liv. 35, 19, 6).
10. Quum hujus vobis adolescentiam proposueritis constituitōte vobis ante oculos etiam hujus miseri senectutem, qui hoc unĭco filio nititur (Cic. Cael. 32, 79).
11. A me, quum paulum otii nacti erimus, uberiores litteras exspectato (Cic. Fam. 11, 29, 3).
12. Etiamsi, quod scribas, non habebis, scribĭto tamen (Cic. Fam. 16, 26, 2).
13. Priusquam cuiquam convivae dabis, gustato tute prius (Pl. Pseud. 885).
14. Si uno in loco es futurus, crebras a nobis litteras exspectato, plures etiam ipse mittĭto (Cic. Att. 1, 16, 17).
15. Si quicquam invenies me mentitum, occidĭto (Ter. Andr. 863).
16. Si de me ipso plura dicere videbor, ignoscitōte (Cic. Sest. 13, 31).
17. Si me assĕqui potueris aut sicubi nactus eris, ut tibi videbitur, sepelito (Cic. Tusc. 1, 43, 103).
18. Si quid acciderit, quid censeas mihi faciendum, utĭque scribito (Cic. Att. 10, 1, 3).
19. Hoc si effeceris, quodvis donum praemium a me optato, id optatum auferes (Ter. Eun. 1056).
20. Ubi nos laverimus, lavato (Ter. Eun. 596).
21. Ubi nihil erit, quod scribas, id ipsum scribito (Cic. Att. 4, 8b, 3).
22. Si placebit, utitor consilium; si non placebit, reperitōte rectius (Pl. Epid. 263).
23. Quidquid praecipies, esto brevis (Hor. A. P. 335).
Первая форма
804 ( 685)
1. Vive tĭbi et longe nomina magna fuge (Ov. Tr. 3, 4, 4).
2. Dona praesentis cape laetus horae et
Linque sevēră (Hor. Od. 3, 8, 27).
3. Audi alteram partem (K. 184).
4. Nudus ără, sere nūdus (V. Georg. 1, 299).
5. Consŭle, vir, fac vōta, sēnex, juvenisque labōra! (B. 565).
6. Duc uxorem parem! (Quint. Decl. 306 = p. 230 Lemaire).
7. Procul, o, procul este, profani! (V. Aen. 6, 258).
805 ( 685)
1. Collĭge, virgo, rosas, dum flos nŏvus et novă pubes,
Et memor esto, aevum sic prŏperāre tuum! (Poëtae lat. min., v. 7, p. 120 Lemaire).
2. Esto comis, etiam erga tenuis fortunae sodales! (Erasm. 1, 37).
3. Esto, quod esse videris! (R. 106).
4. Esto, ut nunc multi, dives tibi, pauper amicis! (Juv. 5, 113).
5. Simĭles estōte arboribus, quae umbram et fructus suos unicuique advenienti praebent, etiam illis, qui saxis et fustibus eas petunt! (Reland. de relig. Mohammed. ex epigramm. Persico).
6. Si fortună juvat, caveto tolli;
Si fortună tonat, caveto mergi! (Auson. Septem sap. sent. Periander 6).
7. Laudato ingentia rura.
Exiguum colĭto! (V. Georg. 2, 412).
8. Ignoscĭto saepe alteri, nunquam tibi (Syri appendix, 204.
9. Errantem in viam reducĭto! (R. 102).
806 ( 686)
1. Non omnia eădem aeque omnibus, ere, suavia esse, scito (Pl. Asin. 641).
2. Semper tu scito: flammă fumo est proximă; fumo combūri nil potest, flammā potest (Pl. Curc. 53).
807 ( 688)
1. Is ordo (= ordo senatorius) vitio vacato, cetĕris specĭmen esto (Cic. Leg. 3, 3, 10).
2. Non satis est, pulchră esse poëmata: dulcia sunto,
Et, quocunque volent, animum auditoris agunto (Hor. A. P. 99).
3. Virgĭnes Vestāles in urbe custodiunto ignem foci publici sempiternum (Cic. Leg. 2, 8, 20).
4. Salus populi suprēmă lex esto! (Cic. Leg. 3, 3, 8).
5. Foedus in haec verba fere cum Antiŏcho conscriptum est: 'Amicitia regi Antiŏcho cum populo Romano his legibus et condicionibus esto. Ne quem exercitum, qui cum populo Romano sociisve bellum gesturus erit, rex per fines regni sui transire sinĭto, neu commeatu neu quā aliā ope juvāto... Excedĭto urbibus, agris, vicis, castellis cis Taurum montem usque ad Halyn amnem... Ne militem neu quem alium ex regno Eumĕnis recĭpĭto. Si qui earum urbium cives, quae regno abscēdunt, cum rege Antiŏcho intraque fines regni ejus sunt, Apamēam omnes ante diem certam redeunto... Servos, seu fugitivos seu bello captos, seu quis liber captus aut transfŭgă erit, reddĭto Romanis sociisque. Elephantos tradĭto omnes, neque alios parato. Tradĭto et naves longas armamentaque earum... Ne navigato citra Calycadnum neu Sarpedonium promunturia... Argenti probi talentă Attĭcă duodecim milia dato intra duodecim annos pensionibus aequis et tritĭci quingenta quadraginta milia modium. Eumĕni regi talenta trecenta quinquaginta intra quinquennium dato... Obsĭdes Romanis viginti dato, et triennio mutato, ne minores octonum denum annorum neu majores quinum quadragenum (sint). Si qui sociorum populi Romani ultro bellum infĕrent Antiŏcho, vim vi arcendi jus esto... Controversias inter se jure ac judicio disceptanto aut, si utrisque placebit, bello' (Liv. 38, 38).
Обороты, употребляемые вместо императива
808 ( 689)
1. Quid meā causā facere possis, velim, si tibi grave non erit, certiorem me facias (Cic. Fam. 13, 73, 2).
2. Quintum, fratrem meum, si me dilĭgis, eo numero curā, ut habeas, quo me (Cic. Fam. 13, 62).
3. Valebis meăque negotia videbis neque, dis juvantibus, ante brumam exspectabis (Cic. Fam. 7, 20, 2).
4. His de rebus quid acturus sis, si tibi non est molestum, rescrības mihi velim (Cic. Fam. 5, 12, 10).
5. Ignosces mihi de me ipsi aliquid praedicanti (Cic. Fam. 5, 13, 5).
6. Tu, velim, ut consuesti, nos absentes dilĭgas et defendas (Cic. Fam. 15, 13, 2).
7. Curā, ut valeas et me absentem dilĭgas atque defendas (Cic. Fam. 15, 9, 2).
8. Da opĕram, ut valeas (Cic. Fam. 14, 19).
9. Tu fac, ut tuam et Tūlliae valetudinem cures (Cic. Fam. 14, 17).
Сослагательное наклонение
809 ( 695-696)
1. Quare, dum lĭcet, inter nos laetemur amantes:
Non sătis est ullo tempore longus amor (Prop. 1, 19, 25).
2. Ab aliis ergo laudemur: nam ipsos, ut Demosthĕnes ait, erubescĕre etiam quum ab aliis laudabimur, decet (Quint. 11, 1, 22).
3. Cogitemus tam de nostra, quam omnium, quos diligĭmus, mortalitate (Sen. Ep. 63, 15).
4. Gaudeamus igitur
Juvenes dum sumus!
Post jucundam juventutem,
Post molestam senectutem
Nos habebit humus (Carmen scholasticum).
5. Si volumus aequi rerum omnium judices esse, hoc primum nobis persuadeamus, neminem nostrum esse sine culpa (Sen. Ira 2, 28, 1).
6. Convīvae certe tui dicunt: 'Bibamus; moriendum est' (Sen. Contr. 2, 6 (14), 3 = p. 217, 10).
7. Omnia vincit Amor, et nos cedamus Amori! (V. Ecl. 10, 69).
8. Et praeteritorum recordatio est acerba, et acerbior exspectatio reliquorum. Ităque omittamus lugēre (Cic. Brut. 76, 266).
9. Si videtur, consīdamus hic in umbra (Cic. Leg. 2, 3, 7).
10. Amici, dum vivimus, vivamus! (Inscriptio apud K. 600).
11. Comedamus et bibamus: cras enim moriemur (Vulgata, Isajas 22, 13).
12. Indulge gĕnio; carpamus dulcia; nostrum est,
Quod vivis (Pers. 5, 151).
13. Ponamus nimios gemĭtūs; flagrantior aequo
Non debet dŏlor esse vĭri, nec vulnere major (Juv. 13, 11).
14. Vivamus, mea Lesbia, atque amemus,
Rumoresque senum severiorum
Omnes unĭus aestimemus assis! (Catull. 5, 1).
15. Sit mihi, quod nunc est, ĕtiam minus, et mihi vivam,
Quod superest aevi, si quid superesse volunt di! (Hor. Ep. 1, 18, 107).
16. Supĕrat quoniam fortună, sequamur,
Quoque vocat, vertamus, iter! (V. Aen. 5, 22).
17. Panem quaeramus aratro (Juv. 14, 181).
18. Aut haec (= decus et libertatem) teneamus, aut cum dignitate moriamur! (Cic. Phil. 3, 14, 36).
19. Si necesse est, moriamur, sed domi; ibi certe pater sepeliet (Quint. Decl. 377 = p. 494 Lemaire).
20. Moriamur, milites, et morte nostrā eripiamus ex obsidione circumventas legiones! (Liv. 22, 60, 11).
21. Speremus, quae volumus, sed, quod acciderit, feramus (Cic. Sest. 68, 143).
22. Quod sentimus, loquamur; quod loquĭmur, sentiamus; concordet sermo cum vita (Sen. Ep. 75, 4).
23. Domi opperiamur potius, quam hic ante ostium! (Ter. Eun. 895).
24. Meminerimus, etiam adversus infĭmos justitiam esse servandam (Cic. Off. 13, 41).
25. Dum nŏvus est, pŏtius coepto pugnemus amori:
Flammă recens parvā sparsā resēdit aquā (Ov. Her. 16 (17), 189).
810 ( 697-698)
1. Cur barbarorum deos repudiemus? Boves igĭtur et equos, ibes, accipĭtres, aspĭdas, crocodīlos, pisces, canes, lupos, feles, multas praeterea beluas in deorum numerum reponemus (Cic. N. D. 3, 19, 47).
2. Quid ego de M. Marcello loquar, qui Syracūsas, urbem ornatissimam, cepit? (Cic. Verr. 1, 21, 55).
3. Egone illum non fleam? Egone non defleam talem adulescentem? (Pl. Capt. 139).
4. Sed quid faciamus? Victi, oppressi, capti plane sumus (Cic. Att. 7, 23, 1).
5. Vis, dicam tibi veriora veris? (Mart. 6, 30, 6).
6. Quid proelia aut expeditiones hibernas, oppida excīsa aut recepta enumĕrem? quando res plus valet, quam verba (Sall. Ep. Pompei ad senatum, 5 = p. 131 Eussner).
811 ( 699-703)
1. Utĭnam possim tibi referre gratias! (Diehl p. 71).
2. Utĭnam nunc apud ignem aliquem magnŭm adsīdam! (Diehl p. 69).
3. Utinam eă fortună reipublicae sit, ut ille me quam gratissimum possit cognoscere (Cic. Fam. 9, 24, 1).
4. Utinam Indi quoque deum esse me (= Alexandrum) credant! (Curt. 8, 8, 15).
5. Utinam modo conată efficere possim! (Cic. Att. 4, 16, 2).
6. Quid casurum sit, incertum est. Utinam saluti nostrae consulĕre possĭmus! Dignitati certe consulemus (Cic. Fam. 15, 1, 6).
7. Utinam illum diem videam, quum tibi agam gratias, quod me vivere coëgisti! Adhuc quidem valde me paenĭtet (Cic. Att. 3, 3).
8. Rufine haruspex, di te servent cum tuis! (Carmina lat. epigr. ? 27).
9. Di tibi dent, quidquid, Caesar Trajāne, merēris! (Mart. 10, 34, 1).
10. Di tibi dent et tu, Caesar, quaecunque merēris!
Di mihi dent et tu, quae volo, si merui! (Mart. 6, 87, 1).
11. Di meliora ferant nec sint mihi somnia vera.
Quae tulit hesternā pessimă nocte quies! (Tib. 3, 4, 1).
12. Tibi di semper, adulescens, quisquis es, faciant bene! (Pl. Men. 1021).
13. Tu mihi solă plăces: placeam tibi, Cynthiă, solus! (Prop. 2, 7, 19).
14. Quamvis nullă mei sŭperest tibi cură, Neaera,
Sis felix, et sint candĭdă fata tuă! (Tib. 3, 6, 29).
15. Juppiter te mihi servet! (Pl. Pseud. 934).
16. Sit mihi vernă satur; sit non doctissimă conjux;
Sit nox cum somno; sit sine lite dies! (Mart. 2, 90, 9).
17. In corpore si quid ejusmodi est, quod relĭquo corpori noceat, id uri secarique patĭmur, ut membrum aliquod potius, quam totum corpus, intereat. Sic in reipublicae corpore, ut totum salvum sit, quicquid est pestifĕrum, amputetur! (Cic. Phil. 8, 5, 15).
18. Et vĕnĕt, discedens dicet, 'placideque quiescas,
Terrăque secūrăe sit super ossa levis!' (Tib. 2, 4, 49).
19. A. Tu Gallus es, ego Germanus; decertemus pro suae uterque gentis gloria - B. Si vicero, tu ter exclamabis: 'Floreat Gallia!'; si victus, quod absit, ero, totidem verbis celebrabo tuam Germaniam (Erasm. 1, 4).
20. Di te deaeque omnes fundĭtus perdant! (Pl. Most. 684).
21. Avĭbus ferisque, quae incŏlunt terras, iis fuat (sit) escă caro tuă! (Liv. 25, 12, 6).
22. At vobis male sit, malae tenĕbrae
Orci, quae omnia bellă devoratis! (Catull. 3, 13).
23. Sed procul a nobis hic sit timor! (Tib. 3, 6, 25).
24. Quisquis amat, valeat, pereat, qui nescit amare;
Bis tanto pereat, quisquis amare vetat! (Carmina lat. epigr. 945).
25. Fiat justitiă et pereat mundus! (Hb. 70).
26. Pereant, qui ante nós nostră dixerunt! (Hb. 209).
27. Vivant omnes virgĭnes,
Faciles, formosae!
Vivant et muliĕres,
Tenĕrae, amabĭles,
Bonae, laboriōsae! (Carmen scholasticum).
28. Ut illum di perdant, primus qui horas reppĕrit, quique adeo primus statuit hic solarium!... Nam unum, me puero, venter erat solarium, multo omnium istorum optimum et verissimum: ubīvis monebat esse (= edere), nisi quum nil erat; nunc etiam quum est, non estur, nisi soli libet (Diehl p. 66).
29. Utinam tam facile veră invenire possim, quam falsă convincere! (Cic. N. D. 1, 32, 91).
30. 'Bene vertat', inquit imperator, 'obsideamus Lacedaemŏnem, quando ita placet' (Liv. 34, 34, 2).
31. Si sciens fallo, tum me, Juppiter optime maxime, domum, familiam remque meam pessimo leto afficias! (Liv. 22, 53, 11).
32. Ad senectutem utinam perveniatis! (Cic. Sen. 23, 85).
33. Sit tibi terră levis, mollique tegāris arēnā! (Mart. 9, 30, 11).
34. Di tibi sint faciles, et ŏpis nullius egentem
Fortunam praestent dissimilemque meae! (Ov. Trist. 1, 5, 15).
35. Di tibi dent annos! a te nam cetĕră sumes:
Sint modo virtuti tempora longă tuae! (Ov. Pont. 2, 1, 53).
812 ( 699-703)
1. Odi hominem et odero; utinam ulcisci possem! Sed illum ulciscentur mores sui (Cic. Att. 9, 12, 2).
2. Utinam liberorum nostrorum mores non ipsi perderemus! (Quint. 1, 2, 6).
3. Utinam populus Romanus unam cervīcem haberet! (Caligŭla apud Suet. Calig. 30).
4. Utinam pro decŏre tantum hoc vobis et non pro salute esset certāmen! (Liv. 21, 41, 13).
5. Sapientiă meă utinam dignă esset opinione vestrā! (Cic. Sen. 2, 5).
6. Atque utinam posses uni mihi bellă videri!
Displiceas aliis! (Tib. 3, 19, 5 = 4, 13, 5).
7. O utinam nobis non rustĭcă vestis inesset! (Calpurn. Ecl. 6, 79 = Poëtae lat. min. v. 3, p. 102),
8. Utinam talibus praeceptis et templa et scholae, et portĭcūs et ambulationes, et fora et compĭta omnia personarent! (Mureti Or. 3 = v. 2, p. 29).
9. Claudius Pulcher consul, contra auspicia profectus, jussit mergi pullos, qui cibari nolebant; infeliciter adversus Carthaginienses classe pugnavit... Claudiă, soror P. Claudii, qui, contemptis auspiciis, male pugnaverat, a ludis revertens, quum turbā premeretur dixit: 'Utinam frater meus viveret et itĕrum classem duceret!' Ob eam causam multă ei dicta est (Periocha Liv. 19).
10. Utinam lex esset eădem, quae uxori est, viro: nam uxor contenta est, quae bona est, uno viro: qui (= quomodo) minus vir unā uxore contentus siet (= sit)? (Plaut. Merc. 823).
11. Utinam tam sapiens esses, quam es felix! (Erasm. 1, 43).
813 ( 699-703)
1. Litterae tuae molestiā valde levarunt: utinam omnino liberassent! (Cic. Fam. 16, 9, 2).
2. Utinam, ut culpam, sic etiam suspicionem vitare potuisses! (Cic. Phil. 1, 13, 33).
3. Utinam deus sapientes Stoĭcos effecisset! (Cic. Div. 2, 41, 86).
4. Utinam jam ante vidisses neque totum animum tuum maerōri mecum simul dedisses! (Cic. Att. 3, 8, 4).
5. Qui (= filius) utinam ex me natus non esset! (Acolastus 118).
6. Utinam, M. Antoni, avum tuum meminisses! De quo tamen audisti multă ex me, eăque saepissime (Cic. Phil. 1, 14, 34).
7. O, utinam vivo potuissem praemia morum
Reddere; nunc lacrĭmas accĭpe pro merĭtis!
Nam semper, fateor, tacĭtă te mente probavi,
Detexit sensūs ultimă flammă meos (Carmen sepulchrale) (Carmina lat. epigraphica 1107).
8. Utinam ipsis evenissent eă, quae tum homines precabantur! (Cic. Sest. 33, 71).
9. Utinam ne mortuum prius vidisses aut audisses! Utinam te non solum vitae, sed etiam dignitatis meae superstitem reliquissem! (Cic. Qu. fr. 1, 3, 1).
10. Utinam minus vitae cupĭdi fuissemus! Certe nihil aut non multum in vita mali vidissemus (Cic. Fam. 14, 4, 1).
814 ( 703)
1. Illic vivere vellem (Hor. Ep. 1, 11, 8).
2. A. Patrem atque matrem viverent vellem tibi. - B. An mortui sunt? (Pl. Poen. 1066).
3. Vellem oculos non habere (Quint. Decl. 6, 23 = p. 157 Lemaire).
4. Quam vellem Romae mansisses (Cic. Att. 2, 22 1).
5. Velim tibi persuadeas, ut hoc meā causā libenter facias (Cic. Fam. 13, 1, 6).
6. Quam ob rem tibi velim ii sint exĭtūs, quos merēris et quos fore confido (Cic. Fam. 5, 11, 2).
7. O, ego ne possim tales sentire dolores,
Quam mallem in gelĭdis montibus esse lapis! (Tib. 2, 4, 7).
8. Cupĕrem vultum videre tuum, quum haec legeres (Cic. Att. 4, 17, 4 = 4, 16, 7).
815 ( 704-706)
1. Qui desidĕrat pacem, praepăret bellum: nemo audet offendĕre, quem intellĕgit superiorem esse, si pugnet (Veget. 3, Praef.).
2. Cras amet, qui nunquam amavit,
Quique amavit, cras amet (Pervigilium Veneris 1).
3. Cantet, amat quod quisque: levant et carmina curas (Calpurn. Ecl. 11, 19).
4. Quod satis est. cui contigit, nihil amplius optet (Hor. Ep. 1, 2, 46).
5. Unusquisque se non corpus suum, sed conjŭgem ac libĕros parvos armis protegĕre putet; nec domestĭcas solum agĭtet curas, sed identĭdem hoc animo repŭtet, nostras nunc intuēri manūs senatum populumque Romanum! (Liv. 21, 41, 16).
6. Sit caeca futuri
Mens hominum fati, liceat sperare timenti! (Lucan. 2, 14).
7. Nil opus invidĭā est, prŏcul absit gloriă vulgi:
Qui sapit, in tacĭto gaudeat ille sinu! (Tib. 4, 13, 7).
8. Rura mihi et rigŭi placeant in vallĭbus amnes,
Flumina amem silvasque inglorius! (V. Georg. 2, 485).
9. Tută petant alii: fortună miserrimă tută est:
Nam timor eventūs deterioris abest (Ov. Pont. 2, 2, 31).
10. Jam, jam nullă viro juranti femină credat,
Nullă viri speret sermones esse fidēles...
Nil metuunt jurare, nihil promittere parcunt (Catull. 64, 143).
11. Educentur hic, qui hic nascuntur, statimque ab infantia natale solum amare frequentare consuescant! (Plin. Ep. 4, 13, 9).
12. Bella gerant alii; Protesilāus amet! (Ov. Her. 13, 84).
13. Bella gerant alii: tu, felix Austriă, nube!
Nam, quae Mars aliis, dat tibi regna Venus (Matth. Corvinus) (Hb. 21).
14. Nil spernat auris, nec tamen credat statim (Phaedr. 3, 10. 51).
15. Cedant carmĭnibus reges regumque triumphi! (Ov. Am. 1, 15, 33).
16. Discant cantare puellae! (Ov. A. A. 3, 315).
17. Nemo de nobis unus excellat! (Cic. Tusc. 5, 36, 105).
18. Ille versus et in pectore et in ore sit 'Homo sum, humani nil a me aliēnum puto' (Sen. Ep. 95, 53; Ter. Heaut. 1, 1. 54).
816 ( 704-706)
1. Qui potest mulieres vitare, vitet (Pl. Stich. 120 in Nisardi editione).
2. Quod volent, homines existiment; nemini ego possum esse bene merenti de republica non amicus (Cic. Prov. 9, 24).
3. Pericla, damna perĕgre rediens semper secum cogĭtet, aut filii peccātum, aut uxoris mortem, aut morbum filiae (Ter. Ph. 243).
4. Stet, quicunque volet, potens
Aulae culmĭne lubrĭco;
Me dulcis satŭret quies;
Obscūro posĭtus loco
Leni perfruar otio (Sen. Thy. 391).
5. Bonus altercator vitio iracundiae careat (Quint. 6, 4, 10).
6. Mors meă ne careat lacrimis; linquāmus amicis
Maerorem, ut celĕbrent funĕra cum gemĭtu (Solon apud Cic. Tusc. 1, 49, 117).
7. Qui ad philosophum venit, cotidie aliquid secum boni ferat: aut sanior domum redeat, aut sanabilior (Sen. Ep. 108, 4).
8. Sed defendat, quod quisque sentit: sunt enim judicia libĕră (Cic. Tusc. 4, 4, 7).
9. Secēdant imprŏbi, secernant se a bonis unum in locum congregentur, muro denĭque secernantur a nobis (Cic. Cat. 1, 13, 32).
10. Teneant alii castra, gerant res bellĭcas, supĕrent hostem; nos, ut didicimus semperque fecimus, urbem et res urbānas vobiscum pariter tuebimur (Cic. Phil. 12, 10, 24).
11. Nemo pullum aliēnum rapiat, ovem nemo contingat (Vopiscus, Aurel. 7, 5).
12. Quae pŏtui, feci; faciant meliora potentes (Adespoton).
13. Numĕrus convivarum ne sit minor, quam Gratiarum, ne major, quam Musarum (Pitiscus, Lexicon antiquit. Rom. 1, 559 in v. convivae).
14. Inferior matrōnā suo sit, Prisce, marito:
Non aliter fiunt femină virque pares (Mart. 8, 12, 3).
15. A. Hic hodie cenato. - B. Fiat: condicio placet (Pl. Rud. 1417).
16. Sint Maecēnates, non deerunt, Flacce, Marōnes (Mart. 8, 56, 5).
17. Ante omnia norit quisque naturam sui corporis (Cels. 1, 3=p. 18, 1).
18. Qui beneficium dedit, taceat: narret, qui accepit (Sen. Benef. 2, 11, 2).
19. Bene illo Graecorum proverbio praecipĭtur: 'Quam quisque norit artem, in hac se exerceat' (Cic. Tusc. 1, 18, 41).
20. Ne quis, tanquam parvă, fastidiat grammatĭces elementa (Quint. 1, 4, 6).
21. Si honestă sunt, quae facis, omnes sciant; si turpia, quid refert neminem scire, quum tu scias? (Sen. Ep. 43, 5).
22. Fallite fallentes: ex magnā parte profānum
Sunt genus; in laqueos. quos posuere, cadant (Ov. A. A. 1, 645).
23. Ne pudeat, quae nescieris, te velle doceri:
Scire aliquid laus est; culpă est - nil discere velle (Dion. Cato 4, 29).
24. Qui volet fieri desidiōsus, amet (Ov. Am. 1, 9, 46).
25. Laedere nunquam velimus, longeque absit illud propositum potius amicum, quam dictum, perdendi (Quint. 6, 3, 28 Halm).
26. Inveniat, quod quisque velit. Non omnibus unum est,
Quod placet: hic spinas collĭgit. ille rosas (Petron. fr. 35).
27. Aut bibat, aut abeat (Cic. Tusc. 5, 41, 118).
28. Si quem praeteribis natu grandem. - magistratum, doctorem, aut aliōqui virum gravem, memento aperire caput, nec pigeat inflectĕre genu (Erasm. 1, 36).
817 ( 704-706)
1. Bellum ita suscipiatur, ut nihil aliud, nisi pax quaesītă videatur (Cic. Off. 1, 23, 80).
2. Libertate modĭce utantur (Liv. 34, 49, 8).
3. Rumpitur invidiā quidam, carissime Juli,
Quod me Romă legit, rumpitur invidiā.
Rumpitur invidiā, quod turbā semper in omni
Monstramur digĭto, rumpitur invidiā...
Rumpitur invidiā, quod rus mihi dulce sub Urbe est,
Parvăque in Urbe domus, rumpitur invidiā.
Rumpitur invidiā, quod sum jucundus amicis,
Quod conviva frequens, rumpitur invidiā.
Rumpitur invidiā, quod amamur quodque probamur.
Rumpatur, quisquis rumpitur invidiā (Mart. 9, 97).
4. Rumpantur iniqui (Prop. 1, 8, 27).
5. Nubes quum serēno in caelum feruntur, ex quacunque parte id fiet, venti exspectentur (Plin. N. H. 18, c. 82, 355).
6. Fortitudo in laboribus periculisque cernatur, temperantiă in praetermittendis voluptatibus, prudentiă in dilectu bonorum et malorum, justitiă in suo cuique tribuendo (Cic. Fin. 5, 23, 67).
7. Arretii ante moenia sedeamus! Hannĭbal perpopuletur Italiam et ad Romana moenia perveniat, nec ante nos hinc moverimus, quam Gajum Flaminium ab Arretio patres acciverint! (Liv. 22, 3, 10).
8. Non est vobis, Quirītes, res cum scelerāto homine atque nefario, sed cum immāni taetraque belua, quae, quoniam in foveam incidit, obruatur (Cic. Phil. 4, 5, 12).
9. Procul ab oculis nostris urbs nostră diripiatur, incendatur (Liv. 45, 24, 13).
10. Mulieris imāgo in gymnasio ne ponatur (Quint. 7, 7, 5).
11. Paretur librorum quantum satis sit (Sen. Tranq. 9, 5).
818 ( 707)
1. Quo die ad me venies, tu, si me amas, apud me cum tuis maneas (Cic. Att. 4, 19, extr.).
2. Ignoscas aliis multă, nihil tibi (Auson. Septem Sap. sent., Cleob. 4).
3. Quidquid agis, prudenter agas et respĭce finem (K. 656).
4. Immodicis brevis est aetas et rară senectus.
Quidquid amas, cupias non placuisse nimis (Mart. 6, 29, 7).
5. Difficile est longum subĭto deponere amorem.
Difficile est; verum hoc qua libet efficias (Catull. 76, 13).
6. Emas, non quod opus est, sed quod necesse est; quod non opus est, asse carum est (Cato ap. Sen. Ep. 94, 28).
7. Quod vides perisse, perdĭtum ducas (Catull. 8, 2).
8. Stultitiae adulescentiaeque ejus ignoscas (Pl. Most. 1157).
9. Dum vivit, hominem noveris; ubi mortuus est, quiescat (Pl. Truc. 163).
10. Scias, morbum esse, non hilaritatem, semper arridēre ridentibus et ad omnium oscitationem ipsum quoque os diducere (Sen. Clem. 2, 6, 4).
11. Sic cum inferiore vivas, quemadmŏdum tecum superiorem velis vivere (Sen. Ep. 47. 11).
12. Ab alio exspectes, alteri quod feceris (Syr. 2).
13. Quoniam non potest id fieri, quod vis, id velis, quod possit (Ter. Andr. 305).
14. Arguit, arguĭto, quidquid probat illă, probato.
Quod dicet, dicas, quod negat illă, neges.
Riserit, arride; si flebit, flere memento.
Imponat leges vultibus illă tuis. (Ov. A. A. 2, 199).
15. Hac fini ames, tanquam forte fortunā osurus, hac itĭdem tenus odĕris, tanquam fortasse post amaturus (Gell. 1, 3, 30).
16. Ita amicum habeas, posse ut facile fieri hunc inimicum putes (Syr. 276).
17. Corde āge sis firmo nec te submitte dolori:
Namque aliquid gravius pejusque aliquando tulisti ([Cic]. Consolatio 12, 44).
18. Quotiens necesse est fallere aut falli a suis,
Patiāre potius ipse, quam facias scelus! (Sen. Phoen. 493).
819 ( 709)
1. Nihil scripsisses potius (Cic. Ep. ad Brut. 1, 14, 1).
2. Seră post damnationem innocentiae defensio est: istud, quod nunc dixisti, ante dixisses; sed non potuisti dicere (Quint. Decl. 372=p. 480 Lemaire).
820 ( 707)
1. Aureă ne credas, quaecunque nitescĕre cernis (R. 32).
2. Nec audias Epicurēos, qui contendunt, deos nihil mortalia curare (Acolastus, 713).
3. Albi, ne doleas plus nimio, memor
Immītis Glycĕrae, neu miserabĭles
Decantes elĕgos (Hor. Od. 1, 33, 1).
4. In silvam non ligna feras insanius (Hor. Sat. 1, 10, 34).
5. Ante mortem ne laudes hominem quemquam (K. 2812).
6. Esurienti ne occurras (R. 106).
7. Quod sis, esse velis, nihilque mālis;
Summum nec metuas diem, nec optes (Mart. 10, 47, 12).
8. Somnia ne cures: nam, mens hūmană quod optat,
Dum vigĭlat, verum per somnum cernit id ipsum (Dion. Cato 2, 31).
9. Aut nunquam temptes, aut perfĭce (Ov. A. A. 389).
821 ( 708)
1. Neminem risĕris (Dion. Cato, Sent. 31).
2. Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris (Lampridius in vita Alexandri Severi, c. 51, 8=p. 287, 15).
3. Istos aliēnae vitae censōres assis ne feceris nec dubitaveris bonam vitam, quam opinionem bonam, malle (Sen. Ēp. 123, 11).
4. Non expĕdit omnia videre, omnia audire. Multae nos injuriae transeant, ex quibus plerasque non accĭpit, qui nescit. Non vis esse iracundus? ne fueris curiōsus. Qui inquīrit, quid in se dictum sit, qui malignos sermones, etiamsi secrēto habiti sunt, eruit, se ipse inquiētat (Sen. Ira 3, 11, 1).
5. Ne transieris Hibērum; ne quid rei tibi sit cum Saguntīnis. Nusquam te vestigio movĕris (Liv. 21, 44, 6).
6. Hoc facito, hoc ne feceris (Cic. Div. 2, 61, 127).
7. Malum ne alienum feceris tuum gaudium (Appendix Syri 216).
8. Quod dubitas, ne feceris (Plin. Ep. 1, 18).
9. Tu ne quaesieris, - scire nefas, - quem mihi, quem tibi
Finem di dederint, Leuconoë... Ut melius,
Quidquid erit, pati (Hor. Od. 1, 11, 1).
822 ( 710-712)
1. Rhodienses superbos esse, ajunt. Sint sane superbi. Quid id ad vos attinet? Idne irascimini, si quis superbior est, quam vos? (Cato apud Gell. 6, 3, 50).
2. Sed ego ne cum ista quidem arte (=scientiā juris civīlis) pugno. Sit sane tantă, quantam tu illam esse vis. Etĕnim sine controversia et magnă est et summo in honore semper fuit (Cic. De or. 1, 55, 235).
3. Sint sane istă bonă, quae putantur, - honores, divitiae, voluptates, cetĕră; tamen in eis ipsis potiundis exsultans gestiensque laetitiă turpis est (Cic. Tusc. 4, 31, 66).
4. Illă num pro veris probare possumus, sapientis animum nunquam nec cupiditate moveri, nec laetitiā efferri? Age, haec probabilia sane sint; num etiam illă, nunquam timere, nunquam dolere? (Cic. Acad. 2, 44, 135).
5. Quia bonă aliēnă largiri liberalĭtas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo respublica in extremo sita est. Sint sane, quoniam ita se mores habent, liberāles ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerarii; ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis scelerātis parcunt, bonos omnes perditum eant (Sall. Cat. 52, 11-12).
6. Ne sint veră, quae Atheniensis modo legatus de crudelitate, avaritiā, libidĭne regis disseruit; nihil ad nos pertineant, quae in terra Attica scelera in supĕros infĕrosque deos sunt admissa; nostrorum ipsi vulnerum, si vultis, obliviscamur; cetĕră oblivioni dentur; num id postularet facere nos, quod fieri non posset? (Liv. 32, 21, 21).
7. Ne sint in senectute vires; ne postulantur quidem vires a senectute (Cic. Sen. 11, 34).
8. Concēdam, ex individuis constare omnia. Sint sane dei ex atŏmis; non igitur aeterni: quod enim ex atŏmis, id natum aliquando est; si natum, nulli dei ante, quam nati, et, si ortus est deorum, interĭtus sit, necesse est (Cic. N. D. 1, 24, 68).
9. Si quis deus mihi largiatur, ut ex hac aetate repuerascam et in cunis vagiam, valde recūsem. Quid enim habet vita commŏdi? Quid non potius laboris? Sed habeat sane: habet certe tamen aut satietatem aut modum (Cic. Sen. 23, 84).
823 ( 713)
1. A. 'Pone crucem servo'. - B. 'Meruit quo crimine servus
Supplicium? Quis testis adest? Quis detulit? Audi:
Nullă unquam de morte hominis cunctatio longă est'.-
A. 'O demens, ita servus homo est? Nil fecerit, esto:
Hoc volo, sic jubeo: sit pro ratione voluntas' (Juv. 6, 219).
2. Milo de Clodii redĭtu unde quaesĭvit? Quaesierit sane (videte, quid vobis largiar), servum etiam corruperit (Cic. Mil. 17, 46).
Conjunctivus potentialis
824 ( 715-720)
1. Quem pigeat sua facta loqui? (Stat. Achilleis 2, 380).
2. Quis neget, eximiam gloriam saepius fortunae, quam virtutis, esse beneficium? (Curt. 8, 10, 18).
3. Quis fallere possit amantem? (V. Aen. 4, 296).
4. Quis vos liberos fuisse putet? (Cic. Pis. 13, 30).
5. Pro patria quis bonus dubĭtet mortem oppetere? (Cic. Off. 1, 17, 57).
6. Quis dicere audeat, vera omnia esse somnia? (Cic. Div. 2, 62, 127).
7. Quis non miles sub oculis imperatoris audacius pericŭlum provŏcet? (Minucius Fel. Octavius 37, 2).
8. Omnes artes omniaque opera cottidiāno usu et exercitatione proficiunt. Quod si in parvis verum est, quanto magis decet in maximis custodiri? Quis autem dubĭtet, artem bellĭcam rebus omnibus esse potiorem, per quam libertas retinetur et dignitas, propagantur provinciae, conservatur imperium? (Veget. 3, 10).
9. Femină quid faciat, quum sit vir levior ipsā? (Ov. A. A. 3, 437).
10. Quid faciant pauci contra tot millia fortes? (Ov. F. 2, 229).
11. Quid nunc te, asine, litteras doceam? (Cic. Pis. 30, 73).
12. Quid istis canibus facias? aut quomŏdo te alĭter, quam contemptu, ab eorum latratibus vindĭces? (Mureti Or. 16=v. 2, p. 145).
13. Si gubernator praecipua laude fertur, qui navem ex hieme marique scopulōso servat, cur non singulāris ejus existimetur prudentiă, qui ex tot tamque gravibus procellis civilibus ad incolumitatem pervēnit? (Nep. 25, 10, 6).
14. Abs quovis homine, quum est opus, beneficium accipere gaudeas (Ter. Ad. 254).
15. Penuriam multo melius feras, quam satietatem (Acolastus 90).
16. Non facile solus serves, quod multis placet (Syr. 445).
17. Ut non omnem frugem neque arbŏrem in omni agro reperire possis, sic non omne facinus in omni vita nascitur (Cic. Amer. 27, 75).
18. Stare putes: adeo procēdunt tempora tarde (Ov. Tr. 5, 10, 5).
19. Dură aliquis praecepta vocet mea; dura fatemur
Esse (Ov. Rem. 225).
825 ( 718)
1. Malim equĭdem indisertam prudentiam, quam stultitiam loquacem (Cic. De or. 3, 35, 142).
2. Nam ter sub armis malim vitam cernere, quam semel modo parĕre (Ennius apud Varro. L. L. 6, 81=Diehl p. 42).
3. Quid meā causa facere possis, velim, si tibi grave non erit, certiorem me facias (Cic. Fam. 13, 73, 2).
4. Hoc de libro, velim scire, quid sentias (Cic. N. D. 1, 7, 16).
His de rebus quid acturus sis, si tibi non est molestum, rescribas mihi, velim (Cic. Fam. 5, 12, 10)
6. Mirabĭles interdum exsistunt species somniorum, quae si alia falsă, aliă veră, quā nota internoscantur, scire sane velim (Cic. Div. 2, 62, 128).
826 ( 718)
1. Hoc sine ulla dubitatione confirmaverim, eloquentiam rem unam esse omnium difficillimam (Cic. Brut. 6, 25).
2. Ego ipse cum Platone non invītus erraverim (Cic. Tusc. 1, 17, 40).
3. Bruti judicium, - pace tua dixerim, - longe antepōno tuo (Cic. Tusc. 5, 5, 12).
4. Nullam virtutem regis (=Alexandri) justius, quam celeritatem, laudaverim (Curt. 5, 5, 3).
5. Ne muscă quidem hac praetervolārit impūne (Erasm. 1, 39).
6. Ingenia studiaque oppresseris facilius, quam revocaveris (Tac. Agr. 3).
7. Non possidentem multă vocaveris
Recte beatum. Rectius occŭpat
Nomen beāti, qui deorum
Muneribus sapienter uti,
Duramque callet pauperiem pati,
Pejusque leto flagitium timet (Hor. Od. 4, 9, 45).
827 ( 719-720)
1. M. Catōnem ignōrans in balneo quidam percussit imprūdens. Quis enim illi sciens faceret injuriam? Postea satisfacienti Cato: 'non memini', inquit, 'me percussum'. Melius putavit non agnoscere, quam vindicare (Sen. Ira 2, 32, 2).
2. Quid non ingĕnio factum est? Quis crederet unquam,
Aërias hominem carpere posse vias?
Quid non ingenio factum est? Quis crederet iri
Per frĕta, per terras posse vapōris ope? (Anonymus in libro 'Subsidia primaria', II. p. 115).
← Предыдущий раздел: Залоги | Оглавление | Следующий раздел: Времена →